Phòng STEM: từ khái niệm đến cơ hội đổi đời cho học sinh vùng khó
Phòng STEM vùng khó khăn là không gian học tập được trang bị hiện đại, nơi học sinh trực tiếp thực hành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học trên thiết bị số, robot, máy in 3D và internet, giúp các em chuyển từ học chay sang trải nghiệm tương tác và sớm làm quen với công nghệ mới như AI, IoT hay Robotics để mở rộng cơ hội nghề nghiệp về sau.
Điểm đáng nói không phải ở vài bộ robot hay vài chiếc máy in 3D, mà ở thông điệp: học sinh vùng sâu, vùng xa có quyền tiếp cận công nghệ như bất kỳ ai khác. Ngày 5/9, Bộ Công an phối hợp với FPT Telecom trao tặng 12 phòng học thực hành STEM hiện đại cho các trường ở Lào Cai, Thái Nguyên, Đắk Lắk, Cần Thơ và Tây Ninh, sẵn sàng đưa vào sử dụng trong năm học 2026-2027. Riêng một điểm trường tại Nghệ An nhận phòng STEM từ ngày 28/8. Đây không phải hoạt động mang tính tượng trưng, mà là bước đi cụ thể thu hẹp khoảng cách giáo dục STEM học sinh giữa trung tâm và vùng khó.
Vì sao phòng STEM là cú hích thật sự cho giáo dục STEM học sinh vùng sâu, vùng xa?
Nếu trước đây, nói đến tiếp cận công nghệ ở vùng khó, chúng ta thường hình dung vài chiếc máy tính cũ trong phòng tin học, thì nay câu chuyện đã khác. Các phòng STEM mới được trang bị bộ lắp ghép robot, sân thi đấu Thế vận hội Robot, đấu trường Neo One trên máy tính, máy in 3D và trạm làm phim hoạt hình, kèm kết nối Internet miễn phí phục vụ dạy và học. Nhờ vậy, học sinh không còn chỉ nghe giảng về lý thuyết mạch điện hay lập trình, mà được lắp ráp, thử nghiệm, điều khiển và sáng tạo ngay trong lớp.
Ở các địa bàn vùng sâu vùng xa, nơi hạ tầng giáo dục lẫn hạ tầng số đều hạn chế, một phòng STEM đồng nghĩa với lần đầu nhiều em được chạm tay vào robot, trải nghiệm in 3D, hay làm phim hoạt hình ngay trên máy tính. Theo đại diện doanh nghiệp viễn thông tham gia dự án, mỗi phòng STEM là không gian để học sinh tự khám phá, thực hành và sáng tạo, từ đó nuôi dưỡng niềm yêu thích khoa học, công nghệ và tự tin hình dung về tương lai của mình. Đây chính là thứ mà lâu nay giáo dục vùng khó thiếu nhất: trải nghiệm thực hành đều đặn, bài bản.
An sinh xã hội gặp chuyển đổi số: lý do dự án xuất hiện lúc này
Việc trao tặng phòng học STEM không xuất hiện ngẫu nhiên giữa mùa khai giảng. Dự án được triển khai nhằm hưởng ứng chính sách an sinh xã hội của Bộ Công an giai đoạn 2026–2030, gắn với phong trào thi đua “ba nhất”, hướng tới hỗ trợ các địa bàn còn khó khăn và góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Nói cách khác, giáo dục STEM học sinh được coi là một trụ cột của chính sách an sinh trong kỷ nguyên số, bên cạnh các hoạt động hỗ trợ an ninh, đời sống truyền thống.
Ở phía doanh nghiệp, nguồn lực xây dựng các phòng STEM đến từ chương trình vận động cộng đồng “FoxSteps – 30 tỷ bước chân khí phách tiên phong” khởi động từ tháng 3, nơi cán bộ nhân viên và người thân đi bộ, chạy bộ để gây quỹ cho dự án. Dự án cũng gắn với cột mốc 30 năm hoạt động của đơn vị viễn thông đồng hành. Sự gặp nhau giữa một bên là nhu cầu chuyển đổi số quốc gia, một bên là tinh thần trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp khiến các hoạt động trao tặng phòng học không dừng lại ở yếu tố thiện nguyện cảm tính, mà nằm trong một chiến lược dài hơi về nhân lực công nghệ.
Từ lớp học đến tương lai nghề nghiệp: tác động dài hạn của phòng STEM
Tác động quan trọng nhất của các phòng STEM vùng khó khăn là thay đổi quỹ đạo học tập của học sinh chứ không chỉ cải thiện vài tiết học. Tại đây, các em được từng bước tiếp cận khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), làm quen với AI, IoT, Robotics và các kỹ năng số ngay từ phổ thông. Khi kiến thức gắn liền với sản phẩm cụ thể – một robot chạy trên sân đấu, một mô hình in 3D, một đoạn phim hoạt hình – các em dễ nhìn thấy con đường nghề nghiệp sau này: kỹ sư phần mềm, chuyên gia dữ liệu, nhà thiết kế sản phẩm công nghệ...
Quan trọng hơn, giáo viên tại các trường được chuyên gia STEM đào tạo để chủ động tổ chức hoạt động trong không gian mới, thay vì lệ thuộc hoàn toàn vào đơn vị tài trợ. Đây là điều kiện tiên quyết để phòng STEM không biến thành “phòng trưng bày thiết bị”. Khi thầy cô tự tin thiết kế bài học, giờ thực hành trở thành nề nếp hàng tuần, từ đó hình thành một “thế hệ số” ngay ở vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số – nơi lâu nay ít được gắn với hình ảnh công nghệ cao.
Không dừng ở 12 phòng STEM: cần một chiến lược lan tỏa và bền vững
Dù 12 phòng STEM được trao tặng là bước khởi đầu đáng kể, nếu nhìn vào hàng nghìn trường tại vùng sâu, vùng xa trên cả nước, con số này vẫn chỉ là phần nổi của tảng băng. Điều tích cực là các bên đã tuyên bố tiếp tục đồng hành để trao tặng thêm phòng STEM tới nhiều điểm trường khác trong thời gian tới. Song muốn tác động đến toàn hệ thống, chúng ta cần xem đây là mô hình mẫu để nhân rộng bằng nhiều nguồn lực: ngân sách nhà nước, hợp tác công – tư, và các chương trình cộng đồng khác.
Ở chiều ngược lại, mỗi địa phương cũng phải chủ động: bố trí giáo viên nòng cốt, đưa giáo dục STEM học sinh vào kế hoạch dài hạn, kết nối với doanh nghiệp công nghệ tại chỗ để duy trì hoạt động, bảo dưỡng thiết bị, cập nhật nội dung. Nếu phòng STEM chỉ mở rầm rộ ngày khánh thành rồi đóng cửa vì thiếu người vận hành, cơ hội tiếp cận công nghệ sẽ lại trôi khỏi tay các em. Giá trị lớn nhất của những phòng học này chỉ xuất hiện khi chúng được sử dụng đều đặn, sáng tạo, và trở thành một phần tự nhiên của đời sống học đường vùng khó.
