Ba kết nối: Từ khẩu hiệu ngoại giao thành trục phát triển mới
Chiến lược Ba kết nối giữa Việt Nam và Thái Lan là khuôn khổ hợp tác nhằm gắn kết hạ tầng, chuỗi cung ứng và các địa phương hai nước với mạng lưới khu vực, hướng tới một không gian kinh tế Đông Nam Á liên thông, giảm chi phí giao dịch cho doanh nghiệp và tăng sức cạnh tranh chung của ASEAN.
Điểm đáng chú ý là Chiến lược Ba kết nối không xuất hiện trong khoảng trống ngoại giao, mà được hai nhà lãnh đạo Việt Nam và Thái Lan nhất trí ngay trong cuộc hội kiến giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram vào ngày 6/8. Việc lựa chọn đúng thời điểm kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước cho thấy đây không chỉ là một chương trình hợp tác kỹ thuật, mà là tuyên bố chính trị về tầm nhìn chung cho nửa thế kỷ tiếp theo. Nói cách khác, Ba kết nối là thông điệp rằng Việt Nam và Thái Lan muốn bước sang giai đoạn liên kết sâu, không dừng ở thương mại thuần túy mà hướng đến tái cấu trúc cả không gian phát triển khu vực.
Tham vọng thương mại và sức ép hiện thực hoá mục tiêu 50 tỷ USD
Nếu chỉ coi Chiến lược Ba kết nối là câu chuyện hạ tầng thì đó là cái nhìn thiếu, vì đằng sau là tham vọng nâng thương mại Việt Nam - Thái Lan lên một nấc mới. Tại cuộc hội kiến, hai bên thống nhất mục tiêu tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư trong khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện, hướng tới kim ngạch song phương quy mô lớn hơn, khẳng định vai trò là hai đầu tàu trong chuỗi cung ứng ASEAN. Việc đề ra mục tiêu 50 tỷ USD kim ngạch không chỉ là con số đẹp cho báo cáo mà là thước đo cho khả năng tổ chức lại dòng hàng, dịch vụ và đầu tư giữa hai nền kinh tế.
Đáng chú ý, hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học - công nghệ, văn hóa, giáo dục, du lịch và giao lưu nhân dân được đánh giá là “không ngừng được mở rộng, mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp hai nước”. Câu chuyện quan trọng ở đây là làm sao biến tăng trưởng kim ngạch thành lợi ích cụ thể: nông sản có thêm đầu ra ổn định, doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận tốt hơn các chuỗi cung ứng khu vực, và dịch vụ logistics khu vực Mê Công được nâng tầm. Nếu Ba kết nối không giải quyết được các “nút thắt” này, con số 50 tỷ USD sẽ chỉ là khẩu hiệu khó đo bằng thực tế thị trường.
Hợp tác hạ tầng khu vực: Tại sao hành lang Đông - Tây và phía Nam là chiến lược?
Chiến lược Ba kết nối chỉ có ý nghĩa kinh tế khi gắn với hợp tác hạ tầng khu vực. Hai nhà lãnh đạo đã nhất trí khai thác hiệu quả Hành lang kinh tế Đông - Tây và Hành lang kinh tế phía Nam, đồng thời mở rộng kết nối giao thông đường bộ, đường hàng không và đường biển. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược, bởi ai kiểm soát tốt các trục kết nối này sẽ có lợi thế lớn trong phân bổ dòng hàng hóa, dịch vụ và đầu tư trong tiểu vùng Mê Công.
Một câu nói có thể được trích dẫn là: “Hai nhà lãnh đạo nhất trí thúc đẩy triển khai thực chất Chiến lược ‘Ba kết nối’, tăng cường kết nối chuỗi cung ứng, doanh nghiệp, địa phương và các chiến lược phát triển bền vững”. Điều đó đồng nghĩa với việc hạ tầng không chỉ dừng ở đường xá, cảng biển hay đường bay, mà phải gắn với quy hoạch công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Nếu Việt Nam tận dụng được các hành lang này để xây dựng các cụm logistics, khu công nghiệp gắn cảng và trung tâm phân phối xuyên biên giới, doanh nghiệp trong nước sẽ có cơ hội giảm chi phí, tiếp cận nhanh hơn thị trường nội địa Thái Lan và ngược lại. Ngược lại, nếu hạ tầng chỉ mở trên giấy, lợi thế sẽ rơi vào tay các đối thủ đã sớm hoàn thiện mạng lưới của riêng họ trong khu vực.
Ba kết nối và cuộc cạnh tranh vị thế trong ASEAN
Bối cảnh lớn của Chiến lược Ba kết nối là sự cạnh tranh ngày càng rõ giữa các trung tâm trong ASEAN để trở thành điểm nút chuỗi cung ứng. Việt Nam và Thái Lan đều là nền kinh tế sản xuất quan trọng, chia sẻ nhiều lợi ích chiến lược và cùng khẳng định luôn phối hợp chặt chẽ để phát huy vai trò trung tâm của ASEAN, thúc đẩy hợp tác tiểu vùng Mê Công và đóng góp vào hòa bình, ổn định, phát triển khu vực. Nói cách khác, Ba kết nối là cách hai nước lựa chọn “hợp tác để cùng cạnh tranh” thay vì tự làm yếu nhau bằng những cuộc đua hạ tầng riêng lẻ.
Trên bình diện thể chế, hai bên nhấn mạnh việc duy trì tiếp xúc cấp cao, phát huy cơ chế họp Nội các chung và phối hợp triển khai Chương trình hành động quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giai đoạn 2026-2031. Đây là lớp “kết nối chính trị” bảo đảm cho Ba kết nối không bị đứt đoạn khi bối cảnh khu vực biến động. Đồng thời, việc tiếp tục phối hợp tại các diễn đàn đa phương và cơ chế hợp tác Mê Công nhằm củng cố đoàn kết nội khối, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, cho thấy liên kết Việt Nam - Thái Lan không chỉ là chuyện song phương mà còn là câu trả lời chung trước sức ép cạnh tranh từ các nền kinh tế ngoài khu vực.
Cơ hội và điều kiện để doanh nghiệp hưởng lợi thực sự
Điểm tích cực của Chiến lược Ba kết nối là nó thẳng thắn thừa nhận doanh nghiệp và địa phương là trung tâm của liên kết. Hai nhà lãnh đạo đã nhấn mạnh việc tăng cường kết nối chuỗi cung ứng, doanh nghiệp, địa phương và các chiến lược phát triển bền vững. Đồng thời, hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, giáo dục, du lịch, giao lưu nhân dân được mở rộng, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp hai nước. Điều này cho thấy nếu các cam kết được thực thi nghiêm túc, doanh nghiệp vừa và nhỏ, nông dân, ngành dịch vụ và du lịch sẽ là nhóm được hưởng lợi rõ nhất.
Tuy vậy, Ba kết nối chỉ có ý nghĩa khi đi cùng các điều kiện: thủ tục biên giới phải thông suốt, thông tin thị trường minh bạch, an ninh được bảo đảm. Không ngẫu nhiên mà hai bên cam kết duy trì hiệu quả các cơ chế hợp tác quốc phòng - an ninh, tăng cường hợp tác về an ninh, an toàn hàng hải, quản lý biên giới, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và không để bất kỳ cá nhân, tổ chức nào sử dụng lãnh thổ nước này để chống lại nước kia. Nói một cách thẳng thắn, đây là “kết nối an ninh” để bảo vệ hạ tầng kinh tế. Kết luận cuối cùng: nếu Việt Nam và Thái Lan biến được ba lớp kết nối – hạ tầng, kinh tế và an ninh – thành một hệ thống thống nhất, doanh nghiệp khu vực Mê Công sẽ có nền tảng vững để cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.
