Thuế quan Canada Mỹ: Cuộc chiến mới và định nghĩa lại sân chơi
Thuế quan Canada Mỹ trong bối cảnh chiến lược đối kháng hiện nay là tập hợp các mức thuế đối kháng và phụ thu mà Canada áp lên hàng nhập khẩu từ Mỹ, tạo ra khoảng cách thuế suất lớn so với các đối tác khác và buộc doanh nghiệp toàn cầu phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng, định tuyến lại dòng thương mại và tính lại bài toán lợi nhuận, rủi ro cũng như tuân thủ pháp lý.
Điểm mấu chốt của gói đáp trả thuế quan không nằm ở con số, mà ở sự chênh lệch rõ rệt giữa cách Canada đối xử với hàng Mỹ và hàng từ các đối tác hiệp định. Hàng hóa Mỹ phải chịu thuế đối kháng trong biên độ 15% – 50%, trong khi phần lớn hàng Việt Nam vào Canada đang được hưởng thuế suất 0% theo CPTPP, tạo nên một khoảng trống cạnh tranh đáng kể cho các nhà xuất khẩu ngoài Bắc Mỹ. Đây là sự tái phân bổ lợi thế, không chỉ là tăng chi phí cho Mỹ.
Tuy vậy, bất cứ ai nghĩ đây là chiến thắng dễ dàng cho phần còn lại đang đánh giá thấp mức độ phức tạp của chiến lược thuế quan. Các biện pháp phòng vệ thương mại riêng, như thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp và yêu cầu về nguồn gốc nhôm thép, cho thấy Canada vừa mở cửa bằng ưu đãi CPTPP, vừa dựng thêm rào chắn kỹ thuật để sàng lọc nhà cung cấp. Cuộc chơi không dành cho doanh nghiệp yếu về quản trị và tuân thủ.
Chiến lược Bắc Mỹ: Chiến lược thuế quan và cuộc chiến chuỗi cung ứng
Chiến lược thuế quan trong chiến lược chiến lược thương mại Bắc Mỹ đang chuyển từ tự do hóa sang phân tầng đối tác: ưu ái các nước hiệp định, siết chặt với hàng Mỹ, đồng thời tăng kiểm soát đối với chuỗi giá trị có yếu tố Trung Quốc. Đây không chỉ là chuyện thu thuế, mà là một cách tái thiết lập quyền lực trên chuỗi cung ứng khu vực.
Thách thức cốt lõi với doanh nghiệp Việt Nam là mô hình phân phối tích hợp qua Mỹ, khi khoảng 45% kim ngạch xuất khẩu sang Canada được trung chuyển qua Mỹ. Khi Canada dùng thuế quan để phân biệt đối xử với hàng có dấu vết Mỹ, mọi tuyến vận chuyển đi vòng đều trở thành rủi ro. Hàng hóa quá cảnh qua Mỹ không tự động trở thành hàng Mỹ, nhưng lại bị đặt dưới kính lúp xuất xứ và hành trình, kéo theo chi phí tuân thủ tăng vọt.
Khuyến nghị “tách rời trung gian” – chuyển từ bán qua nhà buôn Mỹ sang làm việc trực tiếp với chuỗi bán lẻ Canada – không còn là lời khuyên chiến lược xa vời, mà là điều kiện sống còn. Hệ quả là cuộc chiến thương mại Bắc Mỹ sẽ tái định hình mạng lưới đại lý, phá bỏ những thói quen thương mại dựa trên trung gian truyền thống và buộc doanh nghiệp phải trưởng thành về năng lực front-end: marketing, pháp lý, phân phối.
Doanh nghiệp Việt Nam: Áp lực tứ bề và cơ hội hẹp nhưng có thật
Trong nước, doanh nghiệp Việt Nam đang phải gồng mình trong bối cảnh chi phí kinh doanh, chi phí vốn và yêu cầu thị trường đồng loạt tăng. 7 tháng đầu năm, hơn 187.000 doanh nghiệp đăng ký mới và quay lại hoạt động, trong khi hơn 155.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Con số này cho thấy hệ sinh thái kinh doanh đang trải qua một cuộc thanh lọc mạnh, nơi mỗi sai lầm trong chiến lược thị trường có thể đồng nghĩa với việc bị bật khỏi sân chơi.
Nếu năm 2020, cứ 10 doanh nghiệp rút lui thì có khoảng 18 doanh nghiệp gia nhập, thì nay tỷ lệ này chỉ còn khoảng 12 doanh nghiệp gia nhập trên 10 doanh nghiệp rút lui, kém tích cực hơn cả giai đoạn chịu cú sốc COVID-19. Nói cách khác, năng lực hấp thụ rủi ro và tái sinh của khu vực doanh nghiệp đang yếu đi. Trong hoàn cảnh đó, cơ hội từ chênh lệch thuế quan Canada Mỹ chỉ mở ra cho những ai đủ sức đầu tư vào tuân thủ, logistics và đổi mới sản phẩm.
Điều nghịch lý là cùng lúc với làn sóng doanh nghiệp rút khỏi thị trường, dòng vốn trong các khu công nghiệp vẫn tiếp tục chảy. Đến tháng 8, một địa phương như Lâm Đồng đã có 14 khu công nghiệp hoạt động với tổng diện tích 4.227,62 ha, tỷ lệ lấp đầy bình quân đạt 56,75%, và 247 dự án còn hiệu lực. Điều này chứng tỏ môi trường kinh doanh không đóng lại, mà đang tái phân phối cơ hội – từ doanh nghiệp yếu sang doanh nghiệp đủ sức bám trụ và hướng ra thị trường toàn cầu.
Chiến lược ứng phó: Từ “chữa cháy” lô hàng đến tái cấu trúc dài hạn
Với thuế quan Canada Mỹ đang biến động, doanh nghiệp không còn thời gian cho những phản ứng chậm chạp. Trước mắt, khuyến nghị là phải rà soát ngay các lô hàng đang trên biển, đang quá cảnh hoặc lưu kho tại Mỹ, làm việc với customs broker để nắm rõ tình trạng customs control, đồng thời chuẩn bị đủ chứng từ vận chuyển, chứng từ xuất xứ và hồ sơ chứng minh hàng hóa không trải qua công đoạn gia công ngoài phạm vi được phép. Đây là bước “chữa cháy” bắt buộc để tránh bị đánh nhầm thành hàng Mỹ.
Về lâu dài, bài toán là tái cấu trúc: hiệp hội ngành hàng phải tăng kết nối trực tiếp với nhà mua Canada để hạ tỷ lệ trung chuyển qua Mỹ, doanh nghiệp phải xây chiến lược tiếp cận đối tác Canada để đón nhu cầu tái cơ cấu chuỗi cung ứng. Nếu không dám đầu tư vào năng lực này, doanh nghiệp sẽ mãi chỉ là nhà gia công đứng ngoài cuộc chơi thuế quan ưu đãi, chịu phần rủi ro cao nhất mà lợi nhuận thấp nhất.
Ở cấp độ quốc gia, việc các khu công nghiệp tiếp tục được quy hoạch đến cuối năm 2026 và đầu năm 2027 cho thấy hạ tầng sản xuất sẽ còn mở rộng. Nhưng nếu không song song nâng chất lượng doanh nghiệp – đặc biệt là năng lực tuân thủ thương mại quốc tế và chủ động chuỗi cung ứng – thì hạ tầng tốt cũng chỉ phục vụ cho những nhà đầu tư ngoại hoặc doanh nghiệp FDI. Thuế quan Canada Mỹ vì thế là phép thử: chúng ta muốn làm nhà cung cấp chủ động hay tiếp tục làm “công xưởng thuê” dễ bị bỏ lại khi cuộc chơi thay đổi.
