Thuế quan Mỹ không còn là biện pháp nhất thời
Thuế quan Mỹ trong giai đoạn thuế quan Mỹ 2025–2029 là hệ thống rào cản thương mại có chủ đích, được thiết kế để kéo dài nhiều năm, kết hợp mục tiêu bảo hộ kinh tế với lợi ích địa chính trị, qua đó biến chiến tranh thương mại từ các đòn đánh tạm thời thành một cấu trúc chính sách thương mại mang tính lâu dài và khó đảo ngược.
Kể từ khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, thuế quan đã trở thành công cụ trung tâm trong chính sách thương mại đối ngoại của Mỹ. Điều này không còn là thí nghiệm; đây là lựa chọn chiến lược. Báo cáo cho thấy trước nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai của ông Trump, mức thuế quan trung bình mà Mỹ áp dụng đối với hàng nhập khẩu toàn cầu dưới 3%, nhưng các gói thuế được áp trong tháng 4/2025 – thuế quan “Ngày Giải phóng” – đã làm vỡ cấu trúc cũ, tạo nên một mạng lưới thuế bất đối xứng áp lên hàng hóa từ nhiều nền kinh tế châu Á. Từ thời điểm đó, chiến tranh thương mại bước sang giai đoạn mới: thuế không còn mang tính tạm thời mà là bức tường kinh tế có thời hạn tương đương một nhiệm kỳ tổng thống, thậm chí lâu hơn.
Từ thuế tạm thời đến tường thuế cấu trúc
Làn sóng thuế mới không chỉ dày hơn mà còn chắc hơn về mặt pháp lý. Sau khi một số biện pháp trước đây bị tòa án Mỹ chất vấn về cơ sở pháp lý, Nhà Trắng chuyển sang sử dụng Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974 – công cụ từng được dùng rộng rãi trong chiến tranh thương mại Mỹ–Trung giai đoạn 2018–2020. Song song, khi Tòa án Tối cao tuyên bố thuế “Ngày Giải phóng” theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 là bất hợp pháp vào tháng 2/2026, chính quyền nhanh chóng viện dẫn thẩm quyền “cán cân thanh toán” theo Mục 122 Đạo luật Thương mại 1974 để dựng lại bức tường thuế.
Theo Đại diện Thương mại Mỹ, từ 0h ngày 24/7/2026, các mức thuế bổ sung 10% và 12,5% chính thức áp lên hàng nhập khẩu từ khoảng 60 nền kinh tế sau cuộc điều tra về các hành vi thương mại bị coi là không công bằng. Đây là trụ cột mới của tường thuế. Báo cáo của Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ cho thấy doanh thu thuế quan ước tính, tính theo tỷ lệ phần trăm giá trị nhập khẩu, đã tăng từ 7,4% năm 2025 lên 7,5% trong giai đoạn tháng 1–5/2026. Nói cách khác, các mức thuế từ khoảng 7–11% đã thể hiện sự ổn định lâu dài, với một số ngoại lệ cao hơn hoặc thấp hơn, tùy thuộc yếu tố địa chính trị và quan hệ đối tác.
Các đồng minh Mỹ dưới áp lực thuế và an ninh
Điểm đáng chú ý là tường thuế của Washington không chỉ nhắm vào đối thủ mà còn ôm trọn cả các đồng minh Mỹ. Danh sách khoảng 60 nền kinh tế chịu thuế mới trải dài từ các đối tác truyền thống như Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, Mexico cho đến nhiều nền kinh tế đang phát triển ở châu Á, Mỹ Latinh và châu Phi. Thực tế này đẩy chiến tranh thương mại sang một giai đoạn tinh vi hơn: thuế quan được gắn chặt với thông điệp an ninh và liên minh.
EU đã chấp nhận một hiệp định thương mại bất lợi với Mỹ vào tháng 7/2025 với kỳ vọng duy trì sự tham gia của Washington trong việc bảo vệ Ukraine. Ở châu Á, Philippines, Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan chấp nhận các mức thuế, đồng thời đưa ra cam kết đầu tư để đổi lại kỳ vọng bảo đảm an ninh. Ngược lại, Australia dù dư luận phẫn nộ nhưng chính phủ phản ứng yếu ớt; Malaysia và Singapore chấp nhận tình hình một cách dè dặt. Cấu trúc thuế không đồng đều thể hiện rõ: hàng xuất khẩu Trung Quốc chịu thuế tới 28,8%, Campuchia 16,9%, Indonesia 12,1%, Myanmar 21,8%, trong khi Australia, Singapore và Đài Loan chỉ quanh 2,8–1,6%. Đây là bản đồ thuế phản ánh bản đồ an ninh hơn là bản đồ thị trường.
Chi phí dồn lên doanh nghiệp, người tiêu dùng và chuỗi cung ứng
Tường thuế không đứng yên trên giấy; nó đi thẳng vào giá hàng hóa và hóa đơn của người dân. Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, các biện pháp thuế đã châm ngòi trả đũa từ Trung Quốc và nhiều đối tác khác, làm giảm thương mại song phương ở một số ngành, phá vỡ chuỗi cung ứng toàn cầu và kéo chi phí sản xuất tăng do giá nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu cao hơn. Lần này, bối cảnh còn khó hơn: nhiều nền kinh tế chưa phục hồi sau đại dịch, vẫn vật lộn với lạm phát kéo dài, lãi suất cao, xung đột địa chính trị và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng.
Các chính phủ có thể ca ngợi thuế quan như công cụ bảo vệ việc làm, nhưng phần lớn chi phí sẽ bị chuyển sang doanh nghiệp và người tiêu dùng thông qua mức giá cao hơn. Trong cấu trúc thuế mới, phần lớn hàng nhập khẩu phải chịu thuế cao hơn một chút trong năm 2026; riêng Campuchia và Myanmar ghi nhận thuế tăng thêm vài điểm phần trăm, lên hơn 22% và 26%, trong khi Trung Quốc nhờ một số miễn trừ giảm mức thuế trung bình từ 28,8% xuống 24% trong 5 tháng đầu năm 2026. Dù ngoại trừ Trung Quốc, chưa có quốc gia châu Á nào trả đũa hoặc hình thành mặt trận thống nhất, việc mỗi nước đàm phán riêng lẻ với Mỹ cho thấy chi phí chính trị của phản ứng tập thể hiện vẫn quá cao.
Chuỗi cung ứng toàn cầu chuẩn bị cho thời kỳ tường thuế dài hạn
Điều đáng lo ngại nhất hiện nay không còn là quy mô của từng gói thuế, mà là viễn cảnh một chu kỳ trả đũa thương mại mới kéo dài. Dự báo cho thấy, khi ông Trump rời nhiệm sở vào tháng 1/2029, nhiều khả năng các mức thuế áp từ năm 2026 vẫn còn hiệu lực; các mức thuế trong khoảng 7–11% đã chứng tỏ xu hướng ổn định lâu dài. Điều đó đồng nghĩa thuế quan Mỹ không còn là cú sốc ngắn hạn mà là nền thực tế mới mà doanh nghiệp và chính phủ phải tính vào mọi kế hoạch.
Trong vài năm gần đây, nhiều tập đoàn đa quốc gia đã bắt đầu chuyển một phần sản xuất khỏi Trung Quốc sang Đông Nam Á, Mexico hoặc Ấn Độ để đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Ngược lại, các đối tác của Mỹ đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, khuyến khích các hiệp định thương mại để giảm phụ thuộc vào nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, việc mỗi nước châu Á hành động đơn phương để đạt thỏa thuận riêng với Washington phản ánh một thực tế: cấu trúc thương mại mới sẽ phân mảnh hơn, với nhiều “đường ranh thuế quan” song song, thay vì một hệ thống đa phương rõ ràng. Kết luận hợp lý duy nhất là: ai chần chừ thích ứng với tường thuế này sẽ bị mắc kẹt trong chuỗi cung ứng cũ, đắt đỏ và khó đoán hơn.
