Thuế quan Mỹ Canada tăng 50%: Từ đàm phán đổ vỡ đến cuộc chiến ăn miếng trả miếng
Thuế quan Mỹ Canada tăng lên 50% đối với một loạt hàng hóa Canada sau khi đàm phán thất bại là một bước leo thang mạnh trong chiến tranh thương mại song phương, phản ánh sự ưu tiên chính trị của Washington đối với chủ nghĩa bảo hộ và gây ra nguy cơ trả đũa dây chuyền giữa các nền kinh tế phụ thuộc lẫn nhau. Mỹ quyết định áp mức thuế 50% với lượng hàng hóa Canada trị giá hơn 20 tỷ USD sau ba ngày đàm phán bất thành tại Washington. Thời hạn do Tổng thống Donald Trump đặt ra kết thúc lúc nửa đêm 21/8, biến bàn đàm phán thành chiến tuyến. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cáo buộc Canada “bỏ lỡ cơ hội hợp tác và rút lại các cam kết”. Đáp lại, Thủ tướng Mark Carney tuyên bố sẽ đánh thuế đáp trả “tương ứng từng đồng” và tạm dừng đàm phán, đồng thời công bố các biện pháp hỗ trợ người lao động và doanh nghiệp đối phó tác động cuộc chiến thương mại.
Chiến lược kinh tế cứng rắn: Vì sao Washington chọn leo thang với Ottawa?
Quyết định của Mỹ không thể tách rời xu hướng dùng thuế quan và trừng phạt kinh tế như công cụ chính trị. Trong tuần qua, Tổng thống Donald Trump tuyên bố phát động một chiến dịch “chiến tranh kinh tế và cô lập” chưa từng có nhằm vào Iran, đồng thời đe dọa trừng phạt “khủng khiếp” bất kỳ quốc gia nào hỗ trợ nước cộng hòa Hồi giáo này. Đó là cùng một logic: sức mạnh kinh tế được dùng như đòn bẩy gây sức ép, bất kể đó là đối thủ hay đồng minh. Việc áp thuế 50% với hàng hóa Canada không đơn thuần là xử lý tranh chấp thương mại; nó phát đi tín hiệu rằng Washington sẵn sàng chấp nhận tổn thương kinh tế ngắn hạn để chứng minh ý chí cứng rắn. Điều đáng lo là khi chủ nghĩa “ăn miếng trả miếng” trở thành chuẩn mực, các cơ chế đối thoại đa phương mất dần giá trị, còn các đối tác sẽ phòng thủ bằng cách dựng thêm rào cản mới, thay vì mở cửa.
Tác động tức thời: Từ thuế quan đến chuỗi cung ứng và tâm lý thị trường
Dù các chi tiết kỹ thuật về mức thuế cụ thể theo từng nhóm hàng chưa được công bố, những gì đã được Ottawa thông báo cho thấy quy mô trả đũa không hề nhỏ. Thủ tướng Mark Carney khẳng định Canada sẽ áp thuế đáp trả lên thép, đồ điện tử và một số sản phẩm khác nhập khẩu từ Mỹ kể từ ngày 8/9. Ông cũng nêu rõ danh mục bị nhắm đến sẽ bao gồm thép, sản phẩm từ sữa, thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp, bột giấy, giấy, đồ điện tử và một số ngành hàng mà Mỹ từng đánh thuế Canada trước đây. Tuyên bố “áp thuế theo nguyên tắc ăn miếng trả miếng” nhằm bảo vệ người lao động, nông dân, các gia đình và doanh nghiệp Canada là thông điệp chính trị rõ ràng: Canada không chấp nhận vai trò đối tác yếu thế. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp hai bên sẽ phải đối mặt với chi phí cao hơn, hợp đồng bị trì hoãn và tâm lý bất ổn, trong khi chính phủ buộc phải tung gói hỗ trợ để giảm sốc.
Khác gì so với Iran và Trung Quốc: Đồng minh bị trừng phạt và thông điệp toàn cầu
Cuộc chiến thuế quan Mỹ Canada khác hẳn các mặt trận mà Washington mở với Iran hay cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc. Với Iran, Mỹ dùng ngôn ngữ trừng phạt tối đa gắn với an ninh và địa chính trị: quan chức Tehran tuyên bố Mỹ sẽ phải rút khỏi Trung Đông và “xin lỗi” Iran, trong khi phía Mỹ nói về lạm phát 350% tại Iran như bằng chứng cho hiệu quả sức ép kinh tế. Chiến dịch với Iran được chính Tổng thống Trump mô tả là “chiến tranh kinh tế và cô lập” chưa từng có. Trong khi đó, với Trung Quốc, mức độ căng thẳng được thể hiện ở cạnh tranh quân sự và công nghệ, thể hiện qua việc tàu sân bay thứ tư Type 004 dần lộ diện. Ngược lại, Canada là đồng minh, đối tác an ninh và kinh tế. Việc Washington sẵn sàng đánh thuế ở mức sốc với hàng hóa Canada gửi đi thông điệp: không có vùng an toàn trong chính sách kinh tế đối ngoại mới của Mỹ, kể cả với bạn bè gần gũi nhất.
Điểm rơi tiếp theo: Kịch bản leo thang và cơ hội hạ nhiệt
Tín hiệu trước mắt không hề tích cực: Canada tạm dừng đàm phán, cho đoàn trở về Ottawa và chuẩn bị chi tiết các gói hỗ trợ doanh nghiệp, người lao động chống chịu cuộc chiến thương mại. Chính phủ Canada cũng khẳng định sẽ công bố chi tiết các biện pháp đáp trả trong những ngày tới, nghĩa là vòng thuế quan mới chỉ bắt đầu. Về phía Mỹ, sự tự tin thể hiện trong các hồ sơ Iran và Trung Đông – nơi Washington khẳng định kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, dù đánh giá của các tổ chức quốc tế lại cho rằng tuyến vận tải này “vẫn bị đình trệ và không an toàn” – cho thấy Nhà Trắng hiện không ngại va chạm. Cửa thoát duy nhất là nếu chi phí chính trị trong nước từ giá hàng hóa tăng, đơn hàng sụt giảm buộc cả hai bên quay lại bàn đàm phán. Nếu không, thế giới sẽ phải làm quen với một dạng chiến tranh thương mại nơi ranh giới giữa đối thủ và đồng minh ngày càng mờ.
