Thuế quan Mỹ Canada: Cuộc khủng hoảng được hoãn lại, không phải được giải quyết
Thuế quan Mỹ Canada là các biện pháp đánh thuế bổ sung mà Washington đe dọa hoặc áp dụng lên hàng hóa từ Ottawa, kéo theo nguy cơ chiến tranh thuế, đứt gãy chuỗi cung ứng khu vực và gia tăng chi phí cho doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng ở cả hai bên biên giới.
Việc Tổng thống Donald Trump tạm hoãn mức thuế 50% đối với hàng hóa Canada trong ba ngày chỉ vài giờ trước thời điểm có hiệu lực là một nhượng bộ mang tính chiến thuật hơn là hòa bình bền vững. Động thái này diễn ra sau nhiều tuần đàm phán căng thẳng, khi Washington đe dọa áp thuế lên lượng hàng nhập khẩu lớn từ Canada theo Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, với lý do Ottawa “phân biệt đối xử” với doanh nghiệp Mỹ trong các lĩnh vực như ô tô, rượu và sữa. Thực tế đó cho thấy: chiến tranh thuế đã được tạm dừng, nhưng nền tảng gây ra nó vẫn còn nguyên.
Từ góc nhìn lợi ích quốc gia, cả Mỹ lẫn Canada đều hiểu rằng leo thang thuế quan sẽ tự bắn vào chân mình. Nhưng việc hai bên chỉ đạt một thỏa thuận “tùy thuộc vào hoàn tất văn kiện” đặt ra câu hỏi: đây là bước ngoặt hướng tới điều chỉnh cấu trúc quan hệ thương mại, hay chỉ là khoảng nghỉ để chuẩn bị cho vòng đối đầu tiếp theo?
Vì sao căng thẳng bùng lên: từ Điều 338 tới cuộc khẩu chiến trả đũa
Nguồn gốc trực tiếp của khủng hoảng thuế quan Mỹ Canada lần này nằm ở việc ông Trump ký các sắc lệnh theo Điều 338, cho phép áp thuế trừng phạt lên tới 50% với đối tác bị coi là “phân biệt đối xử” với thương mại Mỹ. Washington cáo buộc Canada áp dụng các chính sách gây bất lợi cho doanh nghiệp Mỹ, nhất là trong ngành ô tô, rượu và sữa. Nói cách khác, Nhà Trắng dùng thuế quan như đòn bẩy buộc Ottawa phải nhượng bộ trong các lĩnh vực họ cho là bất công.
Phản ứng của Canada không hề hiền hòa. Nhiều tỉnh bang như Ontario, Quebec ngừng bán đồ uống có cồn của Mỹ, còn Ottawa áp thuế trả đũa lên ô tô và xe tải sản xuất tại Mỹ. Song song đó, Washington vẫn duy trì thuế với những ngành xương sống của Canada như ô tô, thép, nhôm và gỗ. Khi Đại diện Thương mại Mỹ tuyên bố bất cứ hành động đáp trả nào cũng sẽ bị đáp trả tương xứng, cuộc khẩu chiến đã mang đầy đủ dấu hiệu của một chiến tranh thuế toàn diện.
Điều đáng nói là cả hai bên đều hiểu rủi ro, nhưng vẫn chọn leo thang trước khi chùn bước ở phút chót. Điều đó phản ánh kiểu chiến lược “bên miệng hố chiến tranh”: đẩy căng thẳng tới giới hạn để ép đối phương xuống thang, chấp nhận rủi ro phóng đại chi phí cho cả hai nền kinh tế.
Đàm phán thương mại căng thẳng: linh hoạt hay bị dồn vào góc?
Thỏa thuận phút chót không rơi xuống từ trên trời; nó là kết quả của một chuỗi đàm phán thương mại dồn dập, kín tiếng và đầy sức ép. Thủ tướng Canada Mark Carney gọi các cuộc thương lượng với Mỹ là “rất nhạy cảm và căng thẳng”, đồng thời né bình luận chi tiết. Các trưởng đoàn đàm phán Canada phải ở lại Washington tới cuối tuần, còn hai nhà lãnh đạo thì điện đàm hai lần trong vòng một tuần.
Phía Mỹ được cho là tận dụng đe dọa thuế quan để thúc ép Canada mua thêm thiết bị quân sự, tham gia hệ thống phòng thủ tên lửa, và mở rộng tiếp cận với khoáng sản thiết yếu của Canada. Ngược lại, Ottawa theo đuổi mục tiêu rất cụ thể: né mức thuế 50% và đồng thời thúc đẩy Washington giảm các mức thuế hiện có đối với ô tô, thép, nhôm. "Ottawa đưa ra một số nhượng bộ có mục tiêu nhằm ngăn mức thuế 50% có hiệu lực, đồng thời thúc đẩy Washington giảm các mức thuế hiện hành đối với những ngành chủ chốt".
Nhìn vào tiến trình đó, hoãn thuế quan không chỉ cho thấy sự linh hoạt, mà còn bộc lộ mức độ phụ thuộc lẫn nhau. Không bên nào thực sự muốn áp dụng mức thuế cực đoan, nhưng cả hai đều sẵn sàng dùng đe dọa thuế như con bài mặc cả cuối cùng. Đây là kiểu linh hoạt bị ép buộc: nhượng bộ để né khủng hoảng, hơn là đổi mới cách tiếp cận đàm phán thương mại.
Chiến tranh thuế và cái giá người dân phải trả
Đằng sau những con số thuế quan là sinh kế rất thật. Nguy cơ một vòng thuế mới đặc biệt đáng lo ngại với Canada, nơi các biện pháp thương mại kéo dài đã gây sức ép nặng lên sản xuất. Ngành ô tô đã chứng kiến cảnh nhà máy đóng cửa, việc làm mất đi; doanh nghiệp lâm sản cảnh báo thuế cao hơn sẽ tiếp tục đánh vào người lao động và cộng đồng phụ thuộc vào ngành này. Những dòng tweet về thuế 50% thực chất là đe dọa trực diện với hàng nghìn gia đình.
Tác động cũng không dừng lại ở phía bắc biên giới. Thuế với đồ nội thất gỗ và các sản phẩm khác được dự báo sẽ làm tăng chi phí cho nhà xây dựng và người mua nhà ở Mỹ. Phòng Thương mại Mỹ cảnh báo, nếu không đạt thỏa thuận, thuế cao hơn sẽ đẩy chi phí sinh hoạt của các gia đình Mỹ, làm gián đoạn chuỗi cung ứng thiết yếu và đe dọa tới 13 triệu việc làm phụ thuộc vào hiệp định thương mại Bắc Mỹ. Trong bối cảnh đó, chiến tranh thuế không còn là cuộc chơi sức mạnh giữa hai thủ đô, mà là một hình thức đánh thuế lên tương lai lao động hai nước.
Ba ngày hoãn thuế: Cửa sổ cho giải pháp hay khoảng lặng trước bão?
Việc ông Trump tuyên bố tạm hoãn mức thuế 50% trong thời hạn ba ngày, với điều kiện hai bên hoàn tất văn kiện thỏa thuận, rõ ràng giúp tránh một cú sốc tức thời cho quan hệ song phương. Ba ngày ấy là cái thở phào của hàng loạt ngành hàng hai bên biên giới, nhưng cũng là lời nhắc rằng chỉ cần bàn đàm phán đổ vỡ, thuế quan sẽ ngay lập tức quay lại như lưỡi dao treo lơ lửng.
Cho tới giờ, chi tiết nhượng bộ cụ thể giữa hai bên, cũng như khả năng Washington tháo gỡ dần các mức thuế hiện hành đối với những ngành chủ chốt của Canada, đều chưa được công bố. Điều đó khiến ba ngày hoãn thuế trở thành một khoảng trống thông tin: dư địa để các nhóm lợi ích vận động, nhưng cũng là khoảng thời gian mà doanh nghiệp và người lao động tiếp tục sống trong bất định.
Kết cục của đợt hoãn này sẽ là phép thử cho cách Mỹ và Canada xử lý mâu thuẫn: hoặc họ biến đe dọa thuế quan thành động lực để điều chỉnh luật chơi thương mại theo hướng ổn định, hoặc họ lại trượt vào chu kỳ leo thang – xuống thang quen thuộc của chiến tranh thuế. Nếu hai nền kinh tế gắn bó nhất Bắc Mỹ còn không vượt qua được logic “ăn miếng trả miếng” bằng các thỏa thuận dài hạn, thông điệp gửi tới phần còn lại của thế giới là cực kỳ u ám.
