Từ biến động khu vực đến chương trình nghị sự chung
Hợp tác APEC là nỗ lực phối hợp giữa các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương nhằm thúc đẩy liên kết, tăng trưởng và khả năng ứng phó với những thay đổi chung của khu vực. Đây không chỉ là diễn đàn trao đổi; giá trị của APEC còn nằm ở việc biến những ưu tiên được thống nhất thành hợp tác thiết thực. Ngày 3/11, Hội nghị liên Bộ trưởng Ngoại giao - Kinh tế APEC lần thứ 37 được tổ chức trực tuyến, với đại diện của 21 nền kinh tế thành viên tham dự; đoàn Việt Nam do Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung và Thứ trưởng Công Thương Lương Hoàng Thái dẫn đầu. Hội nghị bàn về xây dựng cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương và thúc đẩy liên kết kinh tế vì tăng trưởng. Đề xuất của Việt Nam xuất hiện đúng lúc thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng chịu nhiều bất ổn. Trong khi đó, kinh tế châu Á Thái Bình Dương đang chuyển biến sâu sắc cả về kinh tế lẫn công nghệ, mở ra cơ hội nhưng cũng làm tăng sức ép thích ứng. Vì vậy, chương trình nghị sự cần vượt khỏi những tuyên bố chung chung: đổi mới, kết nối và khả năng chống chịu phải đi cùng nhau.
Ba ưu tiên: đổi mới, kết nối, tự cường
Bộ trưởng Lê Hoài Trung nêu ba định hướng cho khu vực, và điểm đáng chú ý là chúng ghép thành một chương trình có logic: tăng năng lực sản xuất, giữ cho dòng chảy kinh tế thông suốt, rồi củng cố sức chống chịu trước cú sốc. Thứ nhất, xây dựng khu vực sáng tạo và năng suất bằng cách ứng dụng AI, công nghệ số có trách nhiệm, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, mở rộng mạng lưới đổi mới sáng tạo, đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực có kỹ năng phù hợp tương lai. Đây là lời đáp trực tiếp trước tốc độ thay đổi công nghệ, nhưng cũng đòi hỏi hợp tác về kỹ năng và môi trường đổi mới, thay vì chỉ chạy theo công cụ mới. Thứ hai, hướng tới một khu vực mở và kết nối: tạo thuận lợi cho lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ; tháo gỡ điểm nghẽn chuỗi cung ứng; tăng liên kết thể chế, hạ tầng và số; thúc đẩy giao lưu nhân dân. Định hướng này gắn với thương mại mở và tiến trình xây dựng Khu vực thương mại tự do châu Á - Thái Bình Dương. Thứ ba, xây dựng khu vực tự cường, năng động, tập trung vào an ninh lương thực, năng lượng, quản lý tài nguyên bền vững và năng lực chống chịu.
Cơ hội APEC 2027 nằm ở khả năng biến ý tưởng thành việc làm
Việt Nam sẽ chủ trì APEC 2027 trong bối cảnh kinh tế khu vực và thế giới nhiều biến động. Đây là cơ hội để đưa các định hướng trên vào trọng tâm thảo luận, nhưng vai trò chủ nhà chỉ tạo ảnh hưởng lâu dài nếu các thành viên cùng chuyển ưu tiên thành sáng kiến có thể triển khai. Việt Nam đã hai lần đăng cai APEC, vào năm 2006 và 2017. Lần chủ trì tiếp theo vì thế vừa tiếp nối kinh nghiệm, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn: tìm đồng thuận giữa các nền kinh tế có lợi ích khác nhau và thúc đẩy hợp tác vượt khỏi những cuộc gặp gỡ. Một chuyên gia Nga nhận định APEC 2027 là cơ hội để Việt Nam phát huy vai trò điều phối và thúc đẩy sáng kiến đem lại lợi ích kinh tế lâu dài. Các ưu tiên APEC 2027 do đó nên được đánh giá bằng tính thực chất: hợp tác về đổi mới có giúp tăng kỹ năng và năng suất hay không; kết nối có tháo gỡ trở ngại hay không; và các sáng kiến về lương thực, năng lượng, tài nguyên có nâng khả năng chống chịu hay không. Hội nghị đã rà soát năm năm thực hiện Kế hoạch Hành động APEC 2040 và thảo luận cách nâng hiệu quả hoạt động, tạo nền tảng cho hợp tác những năm tới.
Định hướng rõ ràng, thước đo là kết quả
Ba đề xuất của Việt Nam phản ánh một ưu tiên khu vực rộng hơn: không tách chuyển đổi công nghệ khỏi thương mại, kết nối và an ninh kinh tế. AI và số hóa có thể mở thêm động lực tăng năng suất, nhưng lợi ích sẽ khó lan tỏa nếu chuỗi cung ứng còn nghẽn hoặc các nền kinh tế thiếu khả năng ứng phó với biến động. Với vai trò chủ nhà APEC 2027, Việt Nam tuyên bố sẵn sàng phối hợp với các thành viên, kế thừa kết quả đã có và thúc đẩy hợp tác APEC thực chất, hiệu quả. Tuyên bố này đặt ra một tiêu chuẩn rõ: thành công không chỉ là tổ chức một năm hội nghị suôn sẻ, mà còn là tạo được đồng thuận quanh những việc có thể tiếp tục sau khi nhiệm kỳ chủ trì khép lại. Kết luận, ba hướng đổi mới, kết nối và tự cường tạo thành một khung ưu tiên hợp lý trước biến chuyển của khu vực. Cơ hội để Việt Nam tạo dấu ấn là có thật; dấu ấn ấy sẽ phụ thuộc vào việc biến khung đó thành hợp tác cụ thể, có sự tham gia của các thành viên và duy trì được động lực trong những năm tiếp theo.
