Từ nền tảng hữu nghị đến cam kết thực chất
Quan hệ Việt Nam Azerbaijan là mối quan hệ hữu nghị truyền thống được xây dựng trên sự tin cậy, tôn trọng và những lợi ích hợp tác chung, nay có khuôn khổ Đối tác Chiến lược để mở rộng thành các chương trình cụ thể. Trong chuyến thăm và làm việc tại Hà Nội, Đặc phái viên Tổng thống Azerbaijan Elchin Amirbayov hội đàm với Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Nguyễn Hoàng Anh, đồng thời được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp. Hai cuộc gặp nối tiếp nhau cho thấy ngoại giao cấp cao đang được dùng để giữ đà quan hệ, chứ không chỉ nhắc lại tình hữu nghị. Việt Nam trân trọng sự ủng hộ mà Azerbaijan dành cho mình trong đấu tranh giành độc lập và công cuộc phát triển đất nước; phía Azerbaijan cũng đánh giá cao những tiến bộ của Việt Nam. Dù cách xa về địa lý, hai nước có nền tảng chính trị đủ vững để mở rộng hợp tác.
Bước ngoặt gần nhất là chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Azerbaijan vào tháng 5/2025, khi hai nước ra tuyên bố chung thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược. Việc nâng cấp này mở ra giai đoạn hợp tác mới, nhưng giá trị của nó sẽ được đo bằng những cam kết đi vào đời sống. Trong bối cảnh khu vực và thế giới nhiều biến động, hai bên đều nhấn mạnh lợi ích phát triển, hòa bình và hợp tác. Vì thế, các cuộc tiếp xúc cấp cao có ý nghĩa như một phép thử: liệu niềm tin chính trị có thể tạo ra những dự án hữu hình và lợi ích cho người dân hay không?
Các lĩnh vực có dư địa, từ năng lượng đến giao lưu nhân dân
Nền tảng hợp tác hiện hữu giúp hai nước có điểm xuất phát, song phạm vi cần rộng hơn những lĩnh vực truyền thống như dầu khí, giáo dục và đào tạo nhân lực. Hai bên nhận định kinh tế, thương mại và đầu tư còn nhiều dư địa, nhất là nơi thế mạnh của mỗi bên có thể bổ trợ cho bên kia. Trong trao đổi cấp cao, các hướng được nêu gồm dầu khí, năng lượng tái tạo, giao thông – vận tải, logistics, khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo, văn hóa và giao lưu nhân dân. Đây là danh mục có tiềm năng, nhưng chưa phải kết quả: bước quyết định là xác định ưu tiên, đầu mối triển khai và dự án cụ thể. Ủy ban liên Chính phủ về hợp tác kinh tế có thể giúp rà soát tiến độ, chọn lĩnh vực trọng tâm và biến đối thoại thành kế hoạch có thể theo dõi.
Hợp tác cũng cần tạo thuận lợi cho những kết nối gần gũi hơn với người dân và doanh nghiệp. Hai bên đề cập tăng liên kết giữa các cơ sở đào tạo, nghiên cứu và tổ chức học thuật; khả năng có đường bay trực tiếp Hà Nội – Baku cũng được nêu như một hướng xem xét, có thể hỗ trợ giao thương, du lịch và giao lưu nhân dân. Nếu được thúc đẩy, các kết nối này sẽ làm quan hệ song phương bớt phụ thuộc vào tiếp xúc chính trị và dễ hình thành trao đổi thường xuyên hơn. Dù vậy, kỳ vọng cần đi cùng lộ trình khả thi: nguồn lực, nhu cầu đi lại và phương thức phối hợp phải được làm rõ trước khi người dân cảm nhận được thay đổi.
Cơ chế ngoại giao cần chuyển thành việc làm
Một hướng ít được chú ý nhưng thiết thực là tăng phối hợp giữa Văn phòng Chủ tịch nước Việt Nam và Văn phòng Tổng thống Azerbaijan. Hai cơ quan duy trì hợp tác từ năm 2015; tại hội đàm, hai bên bàn khả năng ký bản ghi nhớ nhằm tăng trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn và hỗ trợ công tác đối ngoại cấp cao. Đây là lớp hạ tầng hành chính giúp các thỏa thuận chính trị được chuẩn bị và theo dõi tốt hơn. Hai bên cũng trao đổi về việc phối hợp tổ chức các hoạt động đối ngoại cấp cao trong thời gian tới. Song, bản ghi nhớ chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm cơ chế làm việc đều đặn, đầu mối rõ ràng và kết quả được rà soát; nghi thức ký kết tự thân không thể thay thế việc triển khai.
Thông điệp từ cuộc tiếp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh việc duy trì trao đổi thường xuyên, chân thành và tin cậy với Tổng thống Ilham Aliyev. Đặc phái viên Elchin Amirbayov nhất trí tăng cường trao đổi đoàn ở nhiều cấp, đổi mới các cơ chế hợp tác và phát huy vai trò của bộ, ngành, địa phương, cơ quan, doanh nghiệp. Hướng đi này hợp lý: tiếp xúc cấp cao tạo động lực, còn các đơn vị chuyên môn mới có thể cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch và dự án. Quan hệ Đối tác Chiến lược vì thế cần được đánh giá bằng tiến độ thực hiện, mức độ kết nối giữa các chủ thể và lợi ích cụ thể mà hợp tác song phương đem lại.
Thước đo của một khuôn khổ chiến lược
Hai cuộc gặp tại Hà Nội thể hiện nỗ lực phát huy nền tảng hữu nghị và củng cố tin cậy chính trị, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu rõ ràng: biến khuôn khổ mới thành hợp tác có thể nhìn thấy. Kinh nghiệm hợp tác dầu khí, giáo dục và đào tạo là vốn liếng; các hướng mới như logistics, năng lượng tái tạo, khoa học – công nghệ và kết nối hàng không có thể mở rộng lợi ích, nếu được chọn lọc theo nhu cầu thực tế. Việc Azerbaijan tiếp tục đảm nhiệm Chủ tịch CICA nhiệm kỳ 2026–2028 và có đại diện giữ chức Tổng Thư ký CICA nhiệm kỳ 2026–2030 cũng tạo thêm bối cảnh đối thoại đa phương, dù không thay thế cho chương trình hợp tác song phương.
Triển vọng quan hệ Việt Nam Azerbaijan sẽ phụ thuộc ít hơn vào số lượng cuộc gặp và nhiều hơn vào khả năng duy trì nhịp triển khai sau đó: hoàn thiện cơ chế phối hợp, xác định lĩnh vực ưu tiên và thúc đẩy dự án đem lại lợi ích cho người dân hai nước. Khuôn khổ Đối tác Chiến lược đã mở cửa; phần việc còn lại là đi qua cánh cửa ấy bằng những kết quả cụ thể. Nếu các cam kết được theo dõi đến cùng, nền tảng hữu nghị lâu đời có thể trở thành động lực hợp tác bền vững, thay vì chỉ là thông điệp ngoại giao.
