Triển lãm ảnh Hà Nội đang kể lại lịch sử bằng ánh sáng
Triển lãm ảnh tư liệu lịch sử “Rạng rỡ non sông Việt Nam” là sự kiện trưng bày 130 bức ảnh tại Nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng, Hà Nội, sử dụng ngôn ngữ nhiếp ảnh để kể lại hành trình dân tộc từ Cách mạng Tháng Tám đến công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển hiện nay, hướng tới công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, như một lớp học lịch sử thị giác sống động và dễ tiếp cận.
Điểm đáng nói ở đây không phải là một triển lãm nhiếp ảnh nữa cho “đủ” dịp lễ, mà là cách Hà Nội dùng hình ảnh để đặt lại câu hỏi: chúng ta hiểu đến đâu về lịch sử mà mình đang sống tiếp. Ngày 28/8/2026, tại Nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội khai mạc triển lãm ảnh “Rạng rỡ non sông Việt Nam” chào mừng kỷ niệm 81 năm Quốc khánh 2/9. Sự kiện này nằm trong chuỗi hoạt động văn hóa kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh, nhưng ý nghĩa vượt xa phạm vi nghi lễ: nó biến ký ức tập thể thành trải nghiệm trực tiếp, nơi người xem buộc phải đối thoại với quá khứ qua từng khuôn hình.
Từ mùa thu lịch sử 1945: Khi ảnh tư liệu trở thành nhân chứng
Trung tâm của triển lãm là 130 bức ảnh tư liệu được tuyển chọn kỹ càng, tái hiện những dấu mốc quan trọng trong lịch sử dân tộc từ Cách mạng Tháng Tám 1945 đến hành trình đổi mới và hội nhập. Trong thời đại bị bủa vây bởi hình ảnh, những khuôn hình đen trắng này lại có sức nặng khác hẳn: chúng là bằng chứng, không phải minh họa. Việc tổ chức thành một triển lãm ảnh Hà Nội quy mô cho thấy thành phố đã ý thức rằng lịch sử không thể chỉ nằm trong sách giáo khoa; nó cần có mặt giữa lòng phố, nơi người dân và du khách đi qua mỗi ngày.
Phần thứ nhất của triển lãm, “Hào khí mùa thu lịch sử”, đưa người xem trở lại không khí Tổng khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945, với cao trào là khoảnh khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là lựa chọn sắp đặt có chủ ý: thay vì kể lịch sử bằng dòng thời gian khô khan, triển lãm bắt đầu bằng cảm xúc – hào khí và niềm tin – rồi mới dẫn người xem đi tiếp trên trục sự kiện. Nói cách khác, ảnh tư liệu lịch sử ở đây không chỉ để “biết”, mà để “cảm” giá trị của độc lập, tự do.
Chiến tranh, độc lập và bản lĩnh dân tộc trong khuôn hình
Nếu phần đầu là lời khai sinh của một quốc gia, thì phần hai, “Bảo vệ nền độc lập và thống nhất non sông”, là bản trường ca về cái giá phải trả để giữ trọn lời thề ngày 2/9/1945. Các bức ảnh tư liệu ở đây ghi lại những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, không phô trương bi tráng mà thầm lặng, cụ thể: dáng đứng của người lính, mái nhà cháy dở, nụ cười giữa hố bom. Ở góc độ một triển lãm nhiếp ảnh, chính sự bình thản của ống kính trước đau thương đã làm nổi bật sức mạnh nội tâm của cả một dân tộc.
Theo phát biểu khai mạc, tinh thần độc lập, tự cường và khát vọng vươn lên từ những năm tháng kháng chiến vẫn soi sáng con đường phát triển của Việt Nam hôm nay. Triển lãm không giấu đi sự khốc liệt, nhưng cũng không dừng ở niềm tự hào chiến thắng. Thay vào đó, chuỗi ảnh tạo nên một câu hỏi ngầm cho người xem: chúng ta sẽ làm gì với hòa bình đã được trả giá bằng máu và niềm tin tất thắng vào con đường đã chọn. Ở đây, nhiếp ảnh không đóng vai “người kể chuyện trung lập”, mà đóng vai tấm gương soi lại trách nhiệm của thế hệ hiện tại.
Việt Nam đổi mới: Khi lịch sử tiếp tục sống trong đời sống đương đại
Phần thứ ba, “Việt Nam đổi mới, hội nhập và phát triển”, cố ý bẻ ngoặt mạch cảm xúc: từ chiến trường sang công trường, từ chiến sĩ sang người dân trong nhịp sống mới. Qua những hình ảnh sinh động, triển lãm giới thiệu các thành tựu quan trọng về chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, đối ngoại của đất nước và Thủ đô Hà Nội trong thời kỳ đổi mới, đồng thời cho thấy Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế một quốc gia độc lập, tự cường, có uy tín ngày càng cao trên trường quốc tế. Đây không phải kiểu “khoe thành tích” khô cứng; đó là lời nhắc rằng lịch sử không kết thúc sau tiếng súng cuối cùng, mà tiếp tục trong từng con đường mới mở, từng khuôn mặt no ấm.
Triển lãm diễn ra từ ngày 28/8 đến sau ngày 10/10/2026 tại Nhà triển lãm số 93 Đinh Tiên Hoàng, phường Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội, trở thành một điểm đến văn hóa cho người dân và du khách trong dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn. Ý nghĩa sâu xa của một triển lãm ảnh Hà Nội như vậy nằm ở chỗ: nó cho thấy lịch sử không phải là thứ để “ôn lại” mỗi dịp lễ, mà là dòng chảy liên tục trong đời sống đô thị hôm nay. Việc dành một không gian trung tâm thành phố cho ảnh tư liệu lịch sử là tuyên bố rõ ràng rằng giữa nhịp sống hiện đại, Hà Nội vẫn chọn nhìn lại mình bằng những khuôn hình đã làm nên bản sắc.
Vì sao triển lãm này cần cho thế hệ trẻ hơn bao giờ hết
Không khó để tổ chức một triển lãm nhiếp ảnh; khó hơn nhiều là khiến triển lãm đó chạm được đến người trẻ – đối tượng thường bị cho là xa lịch sử. Ở “Rạng rỡ non sông Việt Nam”, lợi thế chính là tính trực quan: lịch sử được kể lại bằng ánh mắt, đường chân trời, những hàng người, thay vì bằng niên biểu và chú thích dài. Ban tổ chức xác định rõ triển lãm góp phần khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào, tự tôn dân tộc trong các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đây là cách tiếp cận đúng: muốn lịch sử sống, hãy để thế hệ mới nhìn thấy nó, không phải chỉ nghe kể lại.
Triển lãm “Rạng rỡ non sông Việt Nam” vì thế là lời nhắc nhẹ nhưng dứt khoát: chúng ta không được phép coi lịch sử như phông nền trang trí mỗi dịp Quốc khánh. 130 bức ảnh tư liệu lịch sử ở trung tâm Hà Nội không chỉ là ký ức đóng khung, mà là lời mời gọi tham gia tiếp vào câu chuyện độc lập, tự cường và hội nhập. Khi rời Nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng, điều quan trọng không phải là bạn nhớ được bao nhiêu sự kiện, mà là bạn có thêm bao nhiêu câu hỏi cho chính mình về vai trò của mình trong chặng đường sắp tới của đất nước.
