Thận không hỏng trong một đêm, mà hỏng vì những buổi tối lập lại sai lầm
Thói quen buổi tối gây tổn thương thận là tập hợp những hành vi lặp lại trước giờ ngủ như uống rượu, ăn mặn, tập thể dục cường độ cao mà không bù nước, thức khuya, nhịn tiểu hay tự ý uống thuốc giảm đau, khiến thận phải làm việc quá sức trong nhiều giờ liên tiếp và dần suy yếu chức năng lọc. Nhiều người tin rằng mình còn trẻ, tập luyện nhiều nên sẽ tránh được bệnh thận, nhưng các bác sĩ chuyên khoa thận nhấn mạnh bệnh thận mạn hiếm khi xuất hiện đột ngột; nó là kết quả tích tụ của những lựa chọn sai lầm lặp đi lặp lại trong nhiều năm. Vấn đề không nằm ở một đêm mất ngủ hay một lần uống rượu, mà ở thái độ chủ quan: coi những tín hiệu cảnh báo là chuyện nhỏ và tiếp tục đẩy thận đến giới hạn.
Tập thể dục buổi tối: khỏe thân nhưng có đang “giết mòn” thận?
Tập luyện giúp bảo vệ sức khỏe thận, nhưng tập thể dục cường độ cao buổi tối mà không bù nước lại là cái bẫy nguy hiểm cho sức khỏe thận. Một nam quản lý 45 tuổi, làm việc trong lĩnh vực công nghệ, có thói quen chạy bộ cường độ cao buổi tối, ra nhiều mồ hôi nhưng không uống nước, lại kèm uống rượu và thuốc giảm đau, đã được phát hiện giảm mức lọc cầu thận (eGFR) và có protein trong nước tiểu khi khám sức khỏe định kỳ. Khi cơ thể mất nước, nguy cơ tiêu cơ vân tăng, các tế bào cơ bị phá hủy giải phóng myoglobin, chất này có thể làm tắc ống thận và gây tổn thương thận cấp. Nếu tối nào cũng “cày” cho đến kiệt sức mà không bù nước hợp lý, bạn đang đặt thận vào chế độ khẩn cấp liên tục. Tập là tốt, nhưng tập thiếu hiểu biết là đang đánh đổi chức năng thận lấy vài vòng chạy thêm trong bóng đêm.
Thức khuya, nhịn tiểu, ăn mặn: ba gọng kìm siết chặt chức năng thận
Nhiều người xem thức khuya, ôm điện thoại đến tận khuya hoặc nhịn tiểu cho “tiện” là chuyện nhỏ, nhưng đó lại là chuỗi thói quen buổi tối trực tiếp làm tăng nguy cơ bệnh thận. Ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng khiến não luôn trong trạng thái tỉnh táo, làm bạn khó ngủ và mất ngủ kéo dài; thiếu ngủ lâu ngày là yếu tố làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa, hai nguyên nhân quan trọng dẫn đến bệnh thận mạn. Nhịn tiểu thường xuyên làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu, khi vi khuẩn lan ngược lên có thể gây viêm bể thận. Song song đó, bữa khuya nhiều muối với gà rán, mì ăn liền, đồ kho khiến cơ thể giữ nước, huyết áp tăng, áp lực lên cầu thận lớn hơn, làm tăng protein trong nước tiểu và đẩy nhanh quá trình suy giảm chức năng thận. Nói cách khác, thức khuya, nhịn tiểu, ăn mặn trước khi ngủ đang âm thầm bào mòn khả năng lọc của thận mỗi đêm.
Rượu buổi tối và NSAIDs: cặp đôi phá hủy thận nhanh nhất
Không ít người chọn uống rượu vào buổi tối để dễ ngủ, rồi khi đau đầu lại tự ý uống thuốc giảm đau trước khi lên giường. Đây là hai lựa chọn đánh thẳng vào sức khỏe thận. Rượu ban đầu có thể khiến bạn buồn ngủ nhanh, nhưng về nửa đêm lại làm giấc ngủ chập chờn, tăng nguy cơ tiểu đêm, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa, tất cả đều bất lợi cho chức năng thận. Nguy hiểm hơn, các bác sĩ chuyên khoa thận khẳng định “thủ phạm số một” trong bảng xếp hạng hành vi hại thận ban đêm là tự ý uống thuốc giảm đau NSAIDs như ibuprofen, naproxen. Nhóm thuốc này ức chế tổng hợp prostaglandin, gây co mạch máu thận và làm giảm đột ngột lưu lượng máu đến thận. Khi cơ thể đang mất nước, tuổi cao hoặc đã có bệnh thận mạn, việc uống NSAIDs trước khi ngủ rất dễ kích hoạt suy thận cấp tính và tổn thương thận cấp do thuốc. Tự ý dùng thuốc để “dập” cơn đau trước khi ngủ là cách nhanh nhất biến một cơn nhức đầu thành một vấn đề thận dài hạn.
Muốn phòng ngừa bệnh thận, phải sửa từ những điều nhỏ nhất mỗi tối
Điều nguy hiểm ở các thói quen buổi tối gây tổn thương thận là chúng trông rất bình thường, thậm chí được coi là “thưởng” cho bản thân sau một ngày dài: ly rượu, bát mì khuya, cơn luyện tập “xả stress”, vài viên thuốc giảm đau để ngủ thẳng giấc. Các bác sĩ chuyên khoa thận nhấn mạnh bệnh thận không xuất hiện đột ngột mà là kết quả của quá trình tích lũy thói quen sinh hoạt sai lầm trong nhiều năm. Muốn bảo vệ sức khỏe thận và phòng ngừa bệnh thận, bạn không cần những bí quyết cao siêu, mà cần kỷ luật trong những điều cơ bản: uống nước rải đều cả ngày, hạn chế muối, ngủ đủ, đi tiểu khi cơ thể cần, hạn chế rượu và tuyệt đối không tự ý dùng NSAIDs kéo dài. Để thật sự khỏe mạnh, mỗi chúng ta phải thay đổi cả thói quen sống lẫn cách nghĩ về “sự đánh đổi”, bởi không có buổi tối thư giãn nào đáng giá bằng một bộ thận còn khỏe mạnh để đồng hành với bạn suốt phần đời còn lại.
