Thông điệp cốt lõi của Nghị quyết 312: Quyền được học không dừng ở cánh cổng trường công
Chính sách bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh không đỗ lớp 10 công lập là định hướng của Chính phủ nhằm khẳng định quyền được học của mọi học sinh trong độ tuổi, yêu cầu các địa phương không để bất kỳ em nào phải dừng con đường học tập chỉ vì không trúng tuyển vào trường trung học phổ thông công lập.
Nghị quyết 312/NQ-CP được ban hành ngày 05/10/2026, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 và hội nghị trực tuyến với các địa phương, đã giao nhiệm vụ rất rõ: Bộ Giáo dục và Đào tạo phải chủ trì, phối hợp với các cơ quan, địa phương để chỉ đạo và hướng dẫn các biện pháp bảo đảm mọi học sinh trong độ tuổi đi học đều được đến trường. Điều đáng chú ý là yêu cầu cụ thể đối với nhóm học sinh đã hoàn thành chương trình THCS nhưng không trúng tuyển vào trường THPT công lập: các địa phương phải bảo đảm các em được học tập ở các loại hình trường và chương trình giáo dục phù hợp, theo quy định.
Nói cách khác, chỉ đạo Chính phủ đang chuyển trọng tâm từ “chọn lọc đầu vào” sang “bảo đảm cơ hội học tiếp” cho mọi học sinh, trong đó nhóm học sinh không đỗ lớp 10 được nhấn mạnh như một đối tượng phải được bảo vệ quyền học tập đến cùng. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật trong quản lý giáo dục, mà là thông điệp chính sách: thi cử không được phép trở thành rào chắn khiến các em rơi khỏi hệ thống.
Những con đường học tập mở ra cho học sinh không đỗ lớp 10
Điểm quan trọng nhất trong chỉ đạo Chính phủ là khẳng định: học sinh không đỗ lớp 10 công lập vẫn phải có cơ hội học tiếp trong những loại hình trường và chương trình giáo dục phù hợp theo quy định. Điều này đặt trách nhiệm lên vai chính quyền địa phương: không được “buông” các em sau kỳ thi tuyển sinh, mà phải chủ động bố trí, kết nối để các em tiếp tục con đường học tập.
Dù Nghị quyết không liệt kê chi tiết từng mô hình, tinh thần chung là hệ thống giáo dục phải đa dạng hóa con đường học tập, thay vì chỉ coi trường THPT công lập là lựa chọn duy nhất. Khi Chính phủ yêu cầu bảo đảm các em được học tập ở các loại hình trường và chương trình giáo dục phù hợp, đó là lời nhắc rằng mỗi học sinh có năng lực, điều kiện khác nhau, và con đường học tiếp cũng cần linh hoạt tương ứng.
Với phụ huynh và học sinh, thông điệp thực tế là: trượt kỳ thi vào trường công không phải dấu chấm hết. Vấn đề không còn là “có được học nữa hay không”, mà là “sẽ học tiếp theo con đường học tập nào phù hợp nhất với năng lực và hoàn cảnh của mình”, trong khuôn khổ các loại hình và chương trình được pháp luật cho phép.
Vai trò của địa phương: Từ chỉ đạo trên giấy đến giải pháp chống bỏ học
Nghị quyết 312 không dừng ở khẩu hiệu; văn bản buộc các địa phương phải bảo đảm học sinh học hết THCS nhưng không trúng tuyển vào THPT công lập được học tập ở các loại hình trường và chương trình phù hợp. Nghĩa là, nếu một em rơi vào nhóm học sinh không đỗ lớp 10, trách nhiệm đầu tiên không thuộc về gia đình đơn độc xoay xở, mà thuộc về hệ thống quản lý giáo dục tại chỗ.
Để tránh tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”, Chính phủ yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương thực hiện các biện pháp bảo đảm mọi học sinh trong độ tuổi đi học đều được đến trường. Đây là khung trách nhiệm hai tầng: Bộ giữ vai trò thiết kế chính sách và hướng dẫn, còn địa phương phải cụ thể hóa thành kế hoạch, chỉ tiêu, phương án bố trí chỗ học, theo dõi sát số lượng học sinh có nguy cơ bỏ học.
Nếu các địa phương thực thi nghiêm túc, nhóm học sinh không đỗ lớp 10 sẽ không còn là “vùng trũng” dễ bị bỏ quên, mà trở thành đối tượng được theo dõi, hỗ trợ chủ động. Ngược lại, nếu chỉ đạo bị coi là hình thức, nguy cơ học sinh bỏ học sau THCS vẫn hiện hữu, và khi đó, lỗi không nằm ở các em, mà ở khâu tổ chức thực hiện.
Hoàn thiện chương trình, sách giáo khoa: Nền tảng cho quyền học tập liên tục
Bảo đảm cơ hội học tiếp cho học sinh không đỗ lớp 10 chỉ có ý nghĩa trọn vẹn khi chất lượng chương trình và sách giáo khoa được nâng lên đồng bộ. Cùng với yêu cầu không để học sinh trong độ tuổi bị bỏ lại phía sau, Chính phủ giao Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục cung ứng sách giáo khoa đáp ứng nhu cầu của học sinh, nhu cầu dự phòng và sách thư viện của các trường phổ thông.
Bộ còn được yêu cầu khẩn trương xây dựng kế hoạch rà soát, hoàn thiện chương trình và sách giáo khoa, với mục tiêu hoàn thành bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông mới sử dụng thống nhất trong toàn quốc từ năm học 2028–2029. Song song, Bộ phải rà soát, điều chỉnh quy định về chế độ làm việc, định mức giáo viên và người làm việc trong các cơ sở giáo dục, bảo đảm phù hợp với chương trình mới, từng cấp học, loại hình trường và đặc điểm vùng miền.
Theo yêu cầu của Chính phủ, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các định mức trong lĩnh vực giáo dục phải được hoàn thành trong tháng 10 và theo tiến độ các nghị định liên quan, đồng thời kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền với những nội dung vượt thẩm quyền. Điều này cho thấy quyền được học không chỉ là chuyện có chỗ ngồi trong lớp, mà còn gắn với chất lượng chương trình, sách giáo khoa và đội ngũ giáo viên mà học sinh được tiếp cận.
Kết luận: Từ thi cử sang bảo đảm cơ hội – thay đổi tư duy để không em nào bị bỏ lại
Nghị quyết 312 đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: hệ thống giáo dục không được phép để học sinh không đỗ lớp 10 công lập bị đẩy ra ngoài cánh cửa trường học. Khi Chính phủ yêu cầu bảo đảm các em vẫn được học tập ở các loại hình trường và chương trình giáo dục phù hợp, đó là bước chuyển từ tư duy “giữ chuẩn đầu vào” sang tư duy “giữ quyền học tập” cho mọi em.
Tuy nhiên, để con đường học tập thực sự rộng mở, cần ba điều: Bộ Giáo dục và Đào tạo phải ban hành hướng dẫn rõ ràng, khả thi; địa phương phải chủ động thiết kế giải pháp chống bỏ học, gắn trách nhiệm đến từng trường, từng xã; và phụ huynh, học sinh cần thay đổi góc nhìn, coi thi vào trường công lập là một ngã rẽ, không phải điểm kết thúc.
Nếu làm được điều đó, mỗi kỳ thi vào lớp 10 sẽ bớt đi áp lực “được – mất”, và thay vào đó là một hệ thống giáo dục coi trọng quyền học, tôn trọng sự đa dạng con đường học tập, nơi thất bại trong một kỳ thi không còn đồng nghĩa với thất bại trong cả hành trình học tập của một đứa trẻ.
