Những khoản phí nào trường công lập không được phép thu?

Quy định mới: trường công lập không còn “toàn quyền” thu tiền

Quy định thu phí năm 2026-2027 trong các trường công lập là hệ thống các nguyên tắc pháp lý xác định rõ những khoản học phí trường công lập được phép thu, mức thu tối đa, quy trình công khai và giám sát, đồng thời liệt kê các khoản phí học sinh không hợp pháp nhằm bảo đảm minh bạch chi phí giáo dục và bảo vệ quyền lợi phụ huynh học sinh trước tình trạng lạm thu kéo dài ở nhiều nơi. Điểm mấu chốt của những văn bản mới tại Thanh Hóa và Phú Thọ là: trường công lập không còn được “ngầm” thỏa thuận hay tự nghĩ ra các khoản đóng góp ngoài danh mục được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Tất cả các khoản thu phải có căn cứ pháp lý, đúng nội dung, đúng mức, được sử dụng đúng mục đích và công khai cho phụ huynh biết. Nói thẳng: nếu nhà trường không chứng minh được cơ sở pháp lý, phụ huynh có quyền từ chối và phản ánh.

Những khoản phí bị cấm: không được thu tùy tiện, không “thu hai lần”

Điều đầu tiên phụ huynh cần nhớ: học phí trường công lập tiếp tục được miễn cho trẻ mầm non, học sinh tiểu học, THCS và người học các chương trình giáo dục phổ thông tại cơ sở công lập theo quy định của Quốc hội và Chính phủ. Bất kỳ hình thức “học phí trá hình” đều là phí học sinh không hợp pháp. Thanh Hóa yêu cầu các trường không được tự ý đặt ra khoản thu mới, không được thu vượt mức quy định, không được thu khi chưa có căn cứ rõ ràng. Phú Thọ còn đi xa hơn: cơ sở giáo dục chỉ được thu những khoản có trong danh mục tỉnh ban hành, mọi thỏa thuận ngoài danh mục đều bị cấm. Quan trọng hơn, phần chi phí đã được ngân sách nhà nước hoặc nguồn hợp pháp khác chi trả phải được trừ ra, tránh tình trạng “thu hai lần” trên cùng một dịch vụ.

Một câu phát biểu có thể trích dẫn là: “Cơ sở giáo dục chỉ được phép thu các khoản phí nằm trong danh mục do tỉnh ban hành và phải trừ đi phần chi đã được ngân sách nhà nước hoặc nguồn hợp pháp khác chi trả”. Câu này thể hiện rõ quan điểm: ngân sách đã chi rồi thì trường không được thu lại của phụ huynh.

Dịch vụ được phép thu: phải đúng khung giá và hoàn toàn tự nguyện

Không phải mọi khoản thu đều bị cấm; vấn đề nằm ở chỗ trường có tuân thủ đúng quy định thu phí năm 2026-2027 hay không. Tại Thanh Hóa, các dịch vụ hỗ trợ hoạt động giáo dục (trông giữ xe, bán trú, bữa ăn, nước uống, kỹ năng sống, tiếng Anh làm quen…) phải thu đúng danh mục và khung giá do UBND tỉnh quy định. Ví dụ, dịch vụ gửi xe được phép thu 20.000 đồng/học sinh/tháng với xe đạp và 40.000 đồng/học sinh/tháng với xe đạp điện, xe máy, xe máy điện. Các dịch vụ ngoài giờ, chăm sóc thứ Bảy, Chủ nhật và dịp hè cho trẻ mầm non được thu 45.000 đồng/trẻ/ngày; dịch vụ trông học sinh trong tiết cuối buổi chiều ở tiểu học là 92.000 đồng/học sinh/tháng. Tại Phú Thọ, khung tối đa cho trông trẻ ngoài giờ là 6.000 đồng/học sinh/giờ, nước uống không quá 15.000 đồng/học sinh/tháng. Điều quan trọng: tất cả những dịch vụ này phải dựa trên nhu cầu đăng ký, hoàn toàn tự nguyện, không được ép buộc hay gắn với quyền học tập.

Minh bạch chi phí giáo dục: phụ huynh không còn phải “đóng mắt mà nộp”

Minh bạch chi phí giáo dục không phải khẩu hiệu mà đã được biến thành yêu cầu bắt buộc. Mọi khoản thu trong trường công lập phải được ghi chép đầy đủ, có hóa đơn, chứng từ và công khai cho phụ huynh biết. Cuối năm học, nhà trường phải công khai số tiền đã thu, đã chi, chi tiết từng khoản, số dư hoặc thiếu và phương án xử lý. Điều này giúp phụ huynh nhìn rõ tiền mình nộp đi đâu, dùng vào việc gì, tránh tình trạng "quỹ lớp, quỹ trường" mập mờ. Ở Thanh Hóa, các khoản tiền ăn bán trú phải được tính đúng theo thực tế, thu đủ để chi, không được biến thành nguồn thu khác; mức thu, cách thu, nội dung chi phải công khai. Tất cả doanh thu từ dịch vụ hỗ trợ hoạt động giáo dục phải được hạch toán riêng, sử dụng đúng mục đích và không được chuyển sang khoản chi khác. Nếu trường không công khai hoặc dùng tiền sai mục đích, đó không chỉ là vấn đề đạo đức mà là dấu hiệu vi phạm quy định.

Quyền lợi phụ huynh học sinh: biết để bảo vệ con và tự bảo vệ mình

Quyền lợi phụ huynh học sinh đã được quy định rất rõ, vấn đề là có dám sử dụng hay không. Phụ huynh không bị ép phải trả các khoản vượt khung, không phải đóng góp ngoài danh mục chỉ vì “phong trào” hay “thi đua”. Trường không được đặt mức đóng góp bình quân hoặc tối thiểu, không được dùng danh nghĩa "tự nguyện" để gây áp lực. Mọi dịch vụ phải dựa trên thỏa thuận, năng lực đóng góp của gia đình và không được gắn với quyền được học của con. Nếu phát hiện trường thu những khoản phí học sinh không hợp pháp, phụ huynh có quyền phản ánh với ban giám hiệu, Phòng Giáo dục, Sở Giáo dục hoặc UBND xã, phường, nơi được giao tăng cường kiểm tra và xử lý khiếu nại liên quan đến thu chi và tài trợ trong các cơ sở giáo dục. Bản chất của trường công lập là phục vụ, không phải “kinh doanh học sinh”; phụ huynh càng hiểu rõ luật thì càng khó bị lạm thu.