Bài toán cốt lõi: tăng 1.772 ha xây dựng mà không chặn đường lũ
Quy hoạch sông Hồng là định hướng tổ chức không gian đô thị, đê điều và cảnh quan trên chiều dài khoảng 40km qua Hà Nội, nhằm vừa phát triển đô thị, kinh tế, hạ tầng, vừa bảo đảm an toàn thoát lũ cho gần 280 nghìn dân đang sinh sống, sản xuất trong hành lang sông này.
Điểm mấu chốt của tranh luận hiện nay là việc diện tích xây dựng và tôn cao bãi sông được đề xuất tăng lên khoảng 3.900 ha, trong khi giới hạn theo quy hoạch phòng chống lũ hiện hành là 2.128 ha, tức tăng thêm 1.772 ha, tương đương hơn 83%. Nếu chấp nhận con số này, Hà Nội sẽ có thêm quỹ đất đô thị khổng lồ ngay sát trung tâm – nhưng trả giá bằng bất kỳ rủi ro nào cho an toàn lũ là điều không thể chấp nhận. Quan điểm rõ ràng nên là: mở rộng phát triển, nhưng an toàn chống lũ phải là “lằn ranh đỏ” không được bước qua.
Không gian đô thị mới dọc 40km sông: cơ hội hay sức ép lên dòng chảy?
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được quy hoạch trên diện tích nghiên cứu khoảng 11.418 ha, kéo dài từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, thuộc địa giới 16 xã, phường. Hiện khu vực này có khoảng 32% là mặt nước, 50% là đất nông nghiệp, 10% đất ở và 8% chức năng khác. Việc nén thêm hàng nghìn ha xây dựng vào không gian vốn là hành lang thoát lũ chắc chắn sẽ làm thay đổi chế độ dòng chảy, cao độ san nền và cả sinh kế của hàng trăm nghìn người dân đang sống dựa vào sản xuất nông nghiệp dọc sông.
Giải trình của cơ quan chuyên môn dựa trên mô hình thủy văn – thủy lực, lũ thiết kế tới chu kỳ 500 năm, có tính đến biến đổi khí hậu đến năm 2100. Đây là bước tiến quan trọng, nhưng mô hình chỉ là mô phỏng. Khi diện tích can thiệp tăng mạnh, các giả thiết về cao độ, mức cản trở dòng chảy, tác động cộng dồn phải được thẩm định độc lập, đa tầng. Nói cách khác, Hà Nội không thể chỉ dựa vào một bộ mô hình duy nhất để hợp thức hóa việc gia tăng 83% diện tích xây dựng.
Nâng cấp đê tả Hồng: “xương sống” an toàn chống lũ và kết nối đô thị
Muốn quy hoạch sông Hồng đi vào thực tế mà không đánh cược với an toàn chống lũ, then chốt nằm ở hệ thống đê, đặc biệt là nâng cấp đê tả Hồng. Dự án cải tạo, nâng cấp tuyến đê tả Hồng đoạn từ K48+165 đến K64+126 qua các xã Đông Anh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh được phê duyệt với mục tiêu đa mục tiêu: bảo đảm an toàn phòng chống thiên tai, chống lấn chiếm hành lang đê, tạo cảnh quan môi trường và hoàn thiện hạ tầng giao thông.
Sau gần 1,5 năm thi công, nhiều hạng mục như đào đắp nền đê, tường chắn, gia cố mái đê đang được triển khai khẩn trương và đáp ứng tiến độ. Dự án được khởi công từ đầu tháng 4-2025 và dự kiến hoàn thành trong năm 2027, phấn đấu đưa toàn bộ công trình về đích đúng hẹn. Điểm tích cực là tuyến đê mới không chỉ củng cố an toàn lũ cho khu vực bãi sông mà còn mở ra trục giao thông, tạo sức bật đô thị hóa cho các xã ven sông – minh họa rõ ràng cho hướng tiếp cận hạ tầng “hai trong một”: vừa là tuyến phòng thủ, vừa là động lực phát triển.
Tiếng nói cộng đồng và yêu cầu minh bạch trong quy hoạch sông Hồng
Không giống những quy hoạch khép kín trong phòng họp, quy hoạch sông Hồng đang được đưa ra lấy ý kiến cộng đồng – và đây là điểm phải được duy trì đến cùng. Tại hội nghị trực tuyến ngày 17/9/2026 do Sở Xây dựng tổ chức, hơn 100 ý kiến từ trên 30 đại diện cộng đồng dân cư ở 126 xã, phường đã được ghi nhận, tập trung vào tám nhóm vấn đề: an toàn chống lũ, bồi thường – tái định cư, bảo tồn di sản, tiến độ dự án, sử dụng đất – cảnh quan, giao thông – hạ tầng, sinh kế và cấu trúc cộng đồng.
Cơ quan chuyên môn khẳng định an toàn phòng, chống lũ là nguyên tắc hàng đầu và các giải pháp sẽ tiếp tục được kiểm tra, thẩm định trước khi triển khai, bảo đảm ổn định dòng chảy, không gây xói lở, không ảnh hưởng bất lợi tới bãi sông. Nhưng lời khẳng định cần đi kèm lộ trình công khai dữ liệu mô hình thủy lực, kịch bản lũ, phương án tôn nền. Nếu người dân ở hành lang thoát lũ không thấy rõ họ được bảo vệ thế nào, mọi cam kết về phát triển đô thị Hà Nội ven sông Hồng sẽ thiếu nền tảng đồng thuận.
Kết luận: chỉ nên xây khi đã “khóa” an toàn lũ bằng hạ tầng tích hợp
An toàn chống lũ của sông Hồng không phải vấn đề kỹ thuật thuần túy mà là cam kết chính trị với hàng trăm nghìn cư dân vùng bãi. Hà Nội đang đứng trước cơ hội hiếm có: biến trục sông Hồng thành một trong các trục động lực, “xương sống” cảnh quan, văn hóa, môi trường của đô thị trong tầm nhìn 100 năm, đồng thời tái thiết hệ thống đê điều, hạ tầng và sinh kế. Nhưng cơ hội đó chỉ bền vững nếu mọi mét vuông xây dựng thêm đều được đánh giá nghiêm ngặt dưới góc độ thoát lũ.
Ưu tiên hợp lý là: hoàn thiện và nâng cấp đê, khớp nối hệ thống tiêu – thoát nước, rà soát mô hình lũ và chỉ cho phép các dự án xây dựng mới khi đã chứng minh được không làm suy giảm an toàn. Quy hoạch sông Hồng vì thế nên được coi là bài kiểm tra về năng lực quy hoạch tích hợp: nếu Hà Nội làm tốt, đây sẽ là hình mẫu kết hợp phát triển đô thị Hà Nội với an toàn chống lũ, thay vì một ví dụ khác về phát triển nóng phải trả giá bằng rủi ro thiên tai.
