Quy hoạch sông Hồng Hà Nội: Bài kiểm tra về phát triển đô thị bền vững
Quy hoạch sông Hồng Hà Nội là quá trình tổ chức lại không gian hai bên bờ sông Hồng, nhằm kết hợp trục đại lộ cảnh quan, kiểm soát lũ, bảo tồn sinh thái – văn hóa và bảo đảm sinh kế, chỗ ở an toàn cho cộng đồng dân cư hiện hữu. Hướng tiếp cận này đặt con người làm trung tâm, coi sông Hồng là trục xương sống cảnh quan và là nền tảng cho phát triển đô thị bền vững trong dài hạn.
Điểm đáng chú ý nhất của đợt điều chỉnh quy hoạch phân khu sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 là Hà Nội chọn cách “mở bản vẽ” ra cho xã hội xem và góp ý, thay vì coi đây là câu chuyện thuần kỹ thuật. Ngày 17/9, Sở Xây dựng tổ chức hội nghị lấy ý kiến Nhân dân về quy hoạch phân khu sông Hồng và hướng tuyến giao thông thuộc dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Hội nghị được kết nối trực tuyến tới 126 xã, phường, tiếp nhận hơn 100 ý kiến từ hơn 30 đại diện cộng đồng dân cư. Đây không phải thủ tục cho đủ, mà là bước thử quan trọng xem Hà Nội có dám để người dân “đồng thiết kế” tương lai của mình hay không.
Lấy ý kiến người dân: Từ hình thức tham vấn đến đồng quyết định?
Hà Nội khẳng định quy hoạch sông Hồng Hà Nội sẽ không được hoàn thiện chỉ trong phòng kín; thành phố buộc phải nghe, ghi và giải trình. Hội nghị lấy ý kiến người dân về quy hoạch phân khu sông Hồng và trục đại lộ cảnh quan đã cho thấy mức độ quan tâm đặc biệt của cư dân vùng chịu tác động trực tiếp. Hơn 100 ý kiến được ghi nhận, xoay quanh 8 nhóm vấn đề: an toàn phòng, chống lũ; đền bù, tái định cư; di sản – di tích; tiến độ dự án; sử dụng đất, cảnh quan; giao thông – hạ tầng; sinh kế, an sinh xã hội; và duy trì cấu trúc cộng đồng.
Người dân không chỉ hỏi “nhà tôi có bị giải tỏa không”, mà còn yêu cầu điều chỉnh hướng tuyến cho hài hòa giữa phát triển hạ tầng và bảo tồn làng nghề, giá trị văn hóa, đòi hỏi sớm công khai chính sách bồi thường, lộ trình thực hiện, kết nối giao thông giữa trong đê và ngoài đê để không làm đứt gãy sản xuất, kinh doanh, du lịch địa phương. Về phía chính quyền, cam kết được đưa ra là mọi ý kiến sẽ được tổng hợp, gửi cơ quan chức năng nghiên cứu, giải đáp và phản hồi về từng xã, phường. Câu hỏi còn lại là mức độ “đồng quyết định” đến đâu: người dân góp ý, nhưng ai sẽ là người quyết xem ý kiến nào thành đường kẻ trên bản đồ.
Trục đại lộ cảnh quan: Cơ hội tái cấu trúc đô thị hay cú sốc không gian sống?
Dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ là một tuyến đường; đó là tham vọng tái cấu trúc không gian đô thị dọc dòng sông này. Các nghiên cứu cho thấy khu vực hai bên sông được xác định là phần quan trọng trong cấu trúc đô thị Thủ đô, gắn với hệ thống sông Đuống, sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tô Lịch và rừng núi Ba Vì, tạo thành trục xương sống cảnh quan. Đây là cơ sở để hướng tới một mô hình phát triển đô thị bền vững, trong đó an toàn trước thiên tai đi song song với mở rộng không gian kinh tế – văn hóa.
Theo các phân tích, quỹ đất dọc trục sông Hồng có khả năng tạo ra thay đổi đáng kể về cảnh quan và không gian đô thị, đồng thời giúp mở rộng dư địa phát triển kinh tế và tạo thêm nguồn lực cho Thủ đô nếu được triển khai phù hợp. Trên lý thuyết, trục đại lộ cảnh quan sẽ tạo ra hệ thống công viên, không gian sinh thái, hạ tầng giao thông mới, qua đó hỗ trợ phát triển du lịch, dịch vụ và các hoạt động kinh tế mới cho cư dân ven sông. Nhưng nếu quy hoạch chỉ chăm chăm vào giá trị đất đai và hình ảnh đô thị, bỏ quên nhu cầu sinh kế hiện hữu, trục đại lộ này có nguy cơ trở thành cú sốc không gian sống với hàng trăm nghìn người.
An toàn lũ và tái định cư tại chỗ: Ranh giới đỏ của lòng tin
Không thể nói về phát triển đô thị bền vững nếu bỏ qua rủi ro lũ lụt. Các chuyên gia nhấn mạnh sông Hồng luôn tiềm ẩn nguy cơ lớn trong mùa lũ, trong khi biến đổi khí hậu khiến câu chuyện không chỉ là lũ mà còn khô hạn và nguồn nước. Nghị quyết 02 và các quy hoạch về đê điều yêu cầu mọi phát triển đô thị, kinh tế, văn hóa, sinh kế phải gắn với an toàn đê điều và phòng, chống thiên tai. Đó là lý do Hà Nội tuyên bố an toàn phòng, chống lũ là nguyên tắc hàng đầu khi đầu tư cảnh quan sông Hồng.
Chính quyền thành phố cam kết ưu tiên tái định cư tại chỗ, với khoảng 265 ha quỹ đất tái định cư dự kiến bố trí ngay tại các xã, phường có dự án đi qua. Nguyên tắc được nêu rõ: ưu tiên duy trì địa bàn sinh sống, sinh kế, gắn kết cộng đồng và bảo đảm điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Tái định cư tại chỗ được xem là chìa khóa để người dân duy trì môi trường sống quen thuộc và giảm chi phí chuyển đổi sinh kế. Tuy nhiên, số lô đất, căn hộ cụ thể vẫn sẽ chỉ được xác định ở giai đoạn quy hoạch chi tiết và phương án đầu tư. Đây là khoảng trống thông tin dễ làm người dân lo ngại nếu quá trình công khai, giải thích không được làm kịp thời và thuyết phục.
Tương lai quy hoạch sông Hồng: Đo thành công bằng đời sống người dân
Tháng 7/2026, Ban Thường vụ Thành ủy đã yêu cầu mọi đầu tư cảnh quan sông Hồng phải bảo đảm an toàn phòng chống lũ, ổn định đê điều, không làm giảm hành lang thoát lũ đã được phê duyệt. Đến hội nghị lấy ý kiến vừa qua, thành phố tiếp tục khẳng định sẽ tổng hợp toàn bộ ý kiến, làm rõ cơ sở khoa học, pháp lý, đồng thời hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng để các địa phương tuyên truyền, giải thích cho người dân. Về mặt quy trình, đây là bước đi đúng.
Nhưng thành công của quy hoạch sông Hồng Hà Nội và trục đại lộ cảnh quan không nên được đo bằng số km đường hay số dự án mới, mà bằng việc người dân ven sông có được không gian sống an toàn, ổn định hơn, sinh kế và an sinh tốt hơn. Nếu sau quy hoạch, 0,3 triệu cư dân tại chỗ được hưởng lợi từ hạ tầng, dịch vụ, du lịch và các hoạt động kinh tế mới, thì đây sẽ là minh chứng rõ ràng cho một mô hình phát triển đô thị bền vững, biết lắng nghe và cùng làm với cộng đồng. Ngược lại, nếu sinh kế bị phá vỡ, cộng đồng bị chia cắt, mọi mỹ từ về “trục đại lộ cảnh quan” sẽ mất ý nghĩa. Lựa chọn nằm trong cách Hà Nội biến hơn 100 ý kiến góp ý thành những điều khoản cụ thể trên bản vẽ và trên từng quyết định thực thi.
