Từ eo biển Hormuz đến “eo biển Trump”: một tuyên bố quyền lực hơn là chuyện tên gọi
Đề xuất đổi tên eo biển Hormuz thành “eo biển Trump” là ý tưởng Tổng thống Donald Trump nêu ngày 2-9, trong bối cảnh ông khẳng định Mỹ kiểm soát hoàn toàn tuyến hàng hải huyết mạch nơi vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu thế giới, biến câu chuyện về tên gọi thành tuyên bố chủ quyền và sức mạnh trên không gian hàng hải chiến lược. Điểm mấu chốt không nằm ở chuyện cái tên nghe “kêu” đến đâu, mà ở thông điệp: Washington muốn được nhìn nhận như người cầm trịch tại điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất Trung Đông. Khi ông Trump viết rằng “bây giờ chúng ta đã kiểm soát được nó” và hỏi liệu có nên đổi tên eo biển Hormuz thành eo biển Trump hay không, ông đang gửi đi tín hiệu chính trị: Mỹ coi vùng nước này như một phần không gian quyền lực của mình. Nhà Trắng nhanh chóng hưởng ứng khi đăng bản đồ vùng Vịnh với chú thích “Trump Strait” cùng lời bình “nghe cũng khá hay đấy” trên các tài khoản chính thức. Đó không còn là phát ngôn bâng quơ, mà là hành động trực quan hóa tham vọng kiểm soát hàng hải Mỹ trên eo biển Hormuz Trump – một động tác mang tính biểu tượng nhưng có sức nặng địa chính trị.
Kiểm soát hàng hải Mỹ giữa căng thẳng Vùng Vịnh: Hormuz như “lãnh thổ mới của Mỹ”?
Đề xuất “eo biển Trump” xuất hiện đúng lúc địa chính trị Mỹ Iran đang ở điểm sôi: cuộc chiến với Iran kéo dài sáu tháng chưa có dấu hiệu kết thúc, Tehran phong tỏa eo biển để đáp trả chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel phát động, chặn tuyến đường thủy nơi khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu đi qua. Trong bối cảnh đó, việc khẳng định Mỹ “kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz” không chỉ là mô tả thực trạng hộ tống tàu, mà là tuyên ngôn về trật tự quyền lực. Ông Trump nhiều lần mô tả Hormuz như “lãnh thổ mới của Mỹ” trên các bản đồ đăng mạng xã hội, đồng thời nhấn mạnh mỗi ngày lực lượng Mỹ hộ tống “rất nhiều tàu chở hàng triệu thùng dầu ra vào” eo biển, qua đó thể hiện “kiểm soát rất vững chắc” tuyến đường thủy này. Căng thẳng Vùng Vịnh tăng nhiệt sau các đợt không kích mới của Mỹ gần Hormuz hôm 1-9 khiến giá dầu leo thang trở lại. Trong khung cảnh đó, ý tưởng đổi tên eo biển Hormuz Trump là cách ông đóng dấu Mỹ lên điểm nghẽn năng lượng toàn cầu – một dạng “gắn nhãn chủ quyền” trên bản đồ địa chính trị.
Chiến lược Trump–Iran: chính trị bản đồ và sự bình thường hóa hành vi đơn phương
Đề xuất đổi tên eo biển Hormuz không phải hành động đơn lẻ, mà nằm trong chuỗi chiến lược Trump Iran thể hiện qua việc ông liên tục đổi tên vùng nước quốc tế. Trước đó, ngay khi trở lại Nhà Trắng, ông đổi tên vịnh Mexico thành vịnh Mỹ, rồi ký sắc lệnh đổi tên hồ Ontario thành hồ Mỹ giữa lúc căng thẳng thương mại với Canada – các tên gọi này đều bị các nước liên quan bác bỏ. Đó là thứ “chính trị bản đồ”: dùng cách vẽ và gọi tên không gian địa lý để áp đặt một phiên bản thực tại thuận lợi cho Mỹ. Với Iran, chiến lược ấy gắn chặt vào sức mạnh quân sự. Mỹ mở các đợt tấn công mới gần Hormuz, phá hủy tên lửa rải thủy lôi, radar và hệ thống tên lửa Iran. Ông Trump khẳng định đó là “cuộc tấn công rất mạnh” và Mỹ sẵn sàng thực hiện thêm bất cứ lúc nào muốn. Song song, Ngoại trưởng Marco Rubio cảnh báo mọi nước hỗ trợ Iran xây “cơ chế tạo nguồn tài chính” sẽ bị trừng phạt. Bằng cách kết hợp sức ép quân sự, kinh tế và biểu tượng bản đồ, chính quyền Trump đang thử bình thường hóa một chuẩn mực: các không gian chiến lược có thể được Mỹ tự định nghĩa cả trên thực địa lẫn trên giấy.
Phản ứng quốc tế và thông điệp gửi tới Israel: tự tin hay coi nhẹ rủi ro leo thang?
Về mặt pháp lý, không quốc gia nào ngoài Mỹ công nhận các tên gọi mới mà ông Trump áp lên vịnh Mexico hay hồ Ontario. Điều này cho thấy cộng đồng quốc tế xem đây là hành vi đơn phương mang tính chính trị nhiều hơn là thay đổi địa danh thực tế. Với eo biển Hormuz Trump, phản ứng được dự đoán còn gay gắt hơn, bởi khu vực này là không gian lợi ích đan xen của nhiều cường quốc và nhà xuất khẩu dầu. Trong khi đó, ông Trump lại gửi đi thông điệp trấn an Israel: ông khẳng định các đợt giao tranh mới với Iran “sẽ không kéo dài quá lâu” và tuyên bố Israel “không cần lo lắng về viễn cảnh xung đột tái diễn” vì “Tôi là Tổng thống Mỹ và tôi sẽ lo liệu việc đó”. Song sự tự tin ấy đi kèm đánh giá thấp nguy cơ Iran đáp trả: Tehran đã tấn công các căn cứ Mỹ tại Jordan, UAE, Kuwait, Bahrain và Iraq sau những không kích gần Hormuz. Trong thực tế, mỗi động thái khẳng định kiểm soát hàng hải Mỹ và “đóng dấu Trump” lên eo biển đều có khả năng bị Tehran và các lực lượng ủy nhiệm coi là khiêu khích, kéo dài vòng xoáy trả đũa.
Một chiêu trò tên gọi cho thấy tầm nhìn quyền lực của Trump – và rủi ro cho trật tự quốc tế
Khi Trump sau đó gọi ý tưởng đổi tên Hormuz là “câu nói bâng quơ”, điều đó không làm giảm ý nghĩa địa chính trị của động thái chính thức mà Nhà Trắng đã thực hiện trên bản đồ. Cái tên “eo biển Trump” có thể không bao giờ được quốc tế công nhận, nhưng nó bộc lộ một tầm nhìn quyền lực: coi không gian chung như một sân chơi nơi Mỹ có thể gắn nhãn, kiểm soát và trấn an đồng minh theo ý mình. Về ngắn hạn, địa chính trị Mỹ Iran sẽ tiếp tục được định hình bởi sức mạnh quân sự quanh Hormuz, nơi Mỹ mỗi ngày hộ tống tàu chở hàng triệu thùng dầu. Về dài hạn, tiền lệ đổi tên vịnh, hồ, eo biển theo ý một cường quốc nếu được bỏ qua sẽ làm xói mòn trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và các quy ước tập thể. Đề xuất eo biển Hormuz Trump vì vậy không nên bị xem nhẹ như một màn “đùa vui”, mà cần được đọc như lời nhắc: địa chính trị hôm nay không chỉ diễn ra trên chiến trường, mà còn trên bản đồ, trong ngôn từ và biểu tượng quyền lực mà các nhà lãnh đạo cố gắng áp đặt.
