Từ eo biển Hormuz đến “Trump Strait”: khi bản đồ thành công cụ quyền lực
Việc Nhà Trắng đăng bản đồ gọi eo biển Hormuz là “Trump Strait” mô tả một nỗ lực mang tính biểu tượng nhằm tái định nghĩa quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này, đồng thời gửi đi thông điệp chính trị về vai trò áp đảo của Mỹ trong trật tự địa chính trị Trung Đông. Ngày 2-9, tài khoản Nhà Trắng trên mạng xã hội đã đăng bản đồ vùng Vịnh Persian, trong đó eo biển Hormuz được ghi là “Trump Strait”, kèm chú thích thể hiện sự tán thưởng tên gọi mới. Động thái này nối tiếp chuỗi đề xuất đổi tên địa danh mà Tổng thống Donald Trump đưa ra từ khi trở lại Nhà Trắng, như việc từng đổi tên vịnh Mexico hay hồ Ontario. Khi bản đồ được chỉnh sửa theo ý chí một cường quốc, câu chuyện không còn là cái tên, mà là ai có quyền đặt tên.
Chiến tranh với Iran và thông điệp cứng rắn trong chính sách Iran
Đề xuất đổi tên eo biển Hormuz không diễn ra trong khoảng trống chính trị, mà giữa bối cảnh cuộc chiến với Iran đã kéo dài sáu tháng và chưa có dấu hiệu kết thúc. Tehran trên thực tế đã phong tỏa tuyến đường thủy mà khoảng 1/5 lượng dầu thế giới đi qua để đáp trả cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động vào cuối tháng 2. Trong bối cảnh đó, việc Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ đã kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz là một thông điệp cứng rắn trong chính sách Iran: Washington tự xem mình là người quyết định số phận của tuyến hàng hải này. Ông còn khẳng định các chiến dịch quân sự mới chống Iran sẽ không kéo dài quá lâu, đồng thời trấn an Israel rằng không cần lo ngại xung đột tái diễn. Những tuyên bố này cho thấy Nhà Trắng coi ưu thế quân sự và biểu tượng là hai mặt của cùng một chiến lược.
Syria như tuyến đường thay thế: chiến lược “vượt” Hormuz và tái vẽ địa chính trị Trung Đông
Việc ủng hộ Syria trở thành hành lang vận chuyển mới cho dầu mỏ và hàng hóa từ vùng Vịnh Persian bỏ qua eo biển Hormuz hé lộ một tính toán dài hơi hơn trong địa chính trị Trung Đông. Ngày 3-9, Tổng thống Trump bày tỏ ủng hộ sử dụng tuyến đường qua Syria như phương án thay thế Hormuz. Theo một bài báo được ông dẫn lại, khoảng 5.000 xe tải chở dầu từ vùng Vịnh đang di chuyển suốt ngày đêm qua sa mạc Syria hướng về Địa Trung Hải, và Damascus muốn trở thành trung tâm trung chuyển không chỉ cho dầu khí mà còn nhiều loại hàng hóa khác. Cùng với dự án đường ống từ Basrah đến cảng Baniyas do chính quyền Trump ủng hộ, chiến lược này gửi tín hiệu rõ ràng: Washington muốn giảm vai trò sống còn của Hormuz, qua đó bóp hẹp không gian mặc cả của Iran trong vùng Vịnh Persian.
Từ “eo biển Trump” đến nguy cơ tiền lệ nguy hiểm trong tranh chấp đặt tên
Khi Nhà Trắng gọi Hormuz là “lãnh thổ mới của Mỹ” và gắn nhãn “Trump Strait” lên bản đồ, điều bị thử thách không chỉ là sự kiên nhẫn của Iran, mà còn là chuẩn mực quốc tế về cách các quốc gia đối xử với không gian chung. Trong bối cảnh vận chuyển hàng hóa qua eo biển này đã giảm đáng kể nhưng vẫn có khoảng 18 triệu thùng dầu/ngày được vận chuyển qua đây, gần mức 20 triệu thùng trước xung đột, việc đổi tên trở thành một tuyên bố quyền sở hữu ngầm hơn là trò đùa chính trị. Nếu cộng đồng quốc tế làm ngơ, điều đó có thể tạo tiền lệ để các cường quốc khác thử “tái đặt tên” các eo biển, vịnh, hay vùng biển tranh chấp. Kết luận không mấy dễ chịu: cuộc chiến biểu tượng quanh eo biển Hormuz có thể kéo dài lâu hơn bất kỳ chiến dịch quân sự “không quá lâu” nào mà Tổng thống Trump cam kết.
