Một sân khấu chung cho di sản âm nhạc châu Á
Liên hoan Âm nhạc dân tộc quốc tế TP.HCM là sự kiện biểu diễn và trao đổi chuyên môn, nơi nghệ sĩ nhiều quốc gia gặp gỡ để giới thiệu, lắng nghe và kết nối âm nhạc truyền thống qua những sắc thái riêng. Trở lại sau lần tổ chức đầu tiên năm 2018, liên hoan năm nay diễn ra tại Nhạc viện TP.HCM từ ngày 21 đến 23-10, với chủ đề “Giai điệu phương Đông – Oriental Melodies”. Hơn 70 nghệ sĩ Việt Nam, Hàn Quốc, Thái Lan và Philippines cùng góp mặt. Quy mô ấy khiến sự kiện có ý nghĩa vượt khỏi một chuỗi tiết mục: đây là dịp để truyền thống được nghe trong tương quan với những truyền thống khác, thay vì chỉ được trình bày như di sản khép kín. Việc đưa nhiều nền âm nhạc lên cùng sân khấu là lựa chọn đúng đắn, bởi giao lưu giúp công chúng nhận ra cả nét khác biệt lẫn những điểm chung trong âm nhạc châu Á.
Từ “Giao mùa” đến những sắc thái riêng
Đêm khai mạc mở bằng “Giao mùa”, tác phẩm hòa tấu của giảng viên Bùi Thiên Hoàng Quân do Dàn nhạc Khoa Âm nhạc Truyền thống, Nhạc viện TP.HCM biểu diễn. Tác phẩm lần đầu được công diễn tại Việt Nam, mở ra chương trình bằng âm thanh tươi vui, tráng lệ. Tiếp đó, đoàn Thái Lan mang đến các tiết mục như hòa tấu dây “Saen Kham Nueng”, độc tấu “Deaw Sud Sa-ngaun” và “Sam Chan”, cùng những phần trình diễn gắn với âm nhạc dân gian nước này. Nhóm Philippines giới thiệu hòa tấu dân vũ “Tinikling” và các tiết mục dựa trên dân ca, hòa tấu. Sự đa dạng không nằm ở việc xếp nhiều tiết mục cạnh nhau, mà ở cơ hội để khán giả nghe cách nhạc cụ, nhịp điệu và hình thức biểu diễn chuyên chở bản sắc từng nơi. Đây là phần hấp dẫn nhất của một liên hoan âm nhạc dân tộc: khác biệt trở thành lời mời khám phá.
Nghệ sĩ Hàn Quốc và cuộc đối thoại tiếp nối
Đoàn âm nhạc truyền thống Deobureo Sup đại diện Hàn Quốc. Thành lập năm 2014 và trực thuộc Liên đoàn Nghệ thuật Chungbuk, đoàn có 34 nghệ sĩ trẻ; tên gọi mang ý nghĩa “Cùng nhau tạo nên một khu rừng”. Sự hiện diện của nghệ sĩ Hàn Quốc làm rộng thêm cuộc gặp gỡ, vốn không chỉ dừng ở biểu diễn. Liên hoan còn tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề về nhạc cụ và âm nhạc truyền thống của các nước, tạo điều kiện để khán giả tìm hiểu bối cảnh phía sau âm thanh. Đêm bế mạc ngày 23-10 có phần hòa tấu chung Việt Nam – Hàn Quốc, một điểm kết giàu ý nghĩa: giao lưu không chỉ là mỗi đoàn lần lượt trình diễn, mà còn là thử nghiệm cùng tạo nên âm nhạc. Chính những khoảnh khắc hợp tấu như vậy biến chủ đề “Giai điệu phương Đông” thành trải nghiệm cụ thể.
Gìn giữ bằng cách để âm nhạc tiếp tục hiện diện
Diễn ra trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 70 năm thành lập Nhạc viện TP.HCM (1956–2026), liên hoan nhắc rằng bảo tồn không thể chỉ là cất giữ tư liệu hay nhắc lại quá khứ. Âm nhạc truyền thống cần được biểu diễn, giảng dạy và trao đổi để thế hệ trẻ có cơ hội hiểu, thực hành và tiếp nối. Các buổi hòa nhạc kết hợp với hội thảo chuyên sâu vì thế tạo nên một cấu trúc có ích: sân khấu khơi gợi cảm xúc, còn trao đổi chuyên môn giúp mở rộng hiểu biết. Khi nghệ sĩ các nước cùng chia sẻ di sản mà không xóa nhòa khác biệt, giao lưu văn hóa trở thành con đường để truyền thống đi vào đời sống hôm nay. Liên hoan đã đưa những giai điệu phương Đông đến gần công chúng bằng chính âm thanh sống động của chúng; giá trị lâu dài sẽ nằm ở việc cuộc đối thoại ấy được tiếp tục sau khi sân khấu khép lại.
