RE Hub: từ nhà máy điện sạch đến hệ sinh thái công nghiệp
Trung tâm năng lượng tái tạo (RE Hub) là mô hình phát triển điện tái tạo gắn với cả một hệ sinh thái công nghiệp – dịch vụ, trong đó nguồn điện sạch được quy hoạch cùng cảng biển, công nghiệp chế tạo, logistics, nghiên cứu – đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực, tạo thành bệ đỡ đồng bộ để khai thác tài nguyên gió, mặt trời và các dạng năng lượng mới ở quy mô lớn, ổn định và có giá trị kinh tế cao. Điểm đáng nói ở RE Hub là tư duy chuyển dịch: năng lượng tái tạo không còn là những dự án rải rác chỉ nhằm thêm công suất mà trở thành hạt nhân của một mô hình hệ sinh thái năng lượng tích hợp. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, việc gắn phát triển điện tái tạo với công nghiệp, hạ tầng và chuỗi cung ứng không còn là lựa chọn mà là điều kiện bắt buộc. Đây chính là lý do RE Hub được đưa lên bàn thảo ở cấp chiến lược, chứ không chỉ còn là ý tưởng học hỏi quốc tế.
Hội thảo 8/9: từ khái niệm đến câu hỏi triển khai
Ngày 8/9 tại Hà Nội, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tổ chức Hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo tại Việt Nam” trong khuôn khổ Dự án TEV do Chính phủ Đức tài trợ. Sự kiện đánh dấu bước chuyển quan trọng: từ nghiên cứu khái niệm hoàn thành tháng 7/2025 – vốn đề xuất RE Hub theo hướng hệ sinh thái tích hợp – sang giai đoạn tìm điều kiện thực tiễn và lộ trình triển khai cụ thể. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác định phát triển các trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại những khu vực có tiềm năng lớn như một định hướng gắn nguồn điện với phát triển công nghiệp và nội địa hóa chuỗi giá trị. Vì vậy, câu hỏi quan trọng giờ không phải “có làm RE Hub hay không” mà là “làm thế nào, ở đâu, với mô hình nào” để không lặp lại cách phát triển manh mún từng thấy ở điện mặt trời, điện gió trên bờ.
Mô hình hệ sinh thái năng lượng: điện, cảng, chế tạo và BESS
Nghiên cứu ban đầu về Trung tâm năng lượng tái tạo đề xuất mô hình hệ sinh thái năng lượng tích hợp, bao gồm phát triển nguồn điện tái tạo, công nghiệp chế tạo, hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ, nghiên cứu – đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực. Nếu được tổ chức phù hợp với lợi thế từng vùng, RE Hub có thể tạo liên kết chặt giữa nguồn điện gió, điện mặt trời với cảng biển, công nghiệp chế tạo, logistics, dịch vụ kỹ thuật, nghiên cứu và đào tạo. Song song, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đang dịch chuyển trọng tâm từ “phát triển nguồn” sang “phát triển hệ thống” khi lần đầu đưa hệ thống lưu trữ điện – BESS – vào nhiều quy định của luật, định nghĩa đây là hệ thống công trình, thiết bị có chức năng tích trữ điện năng và cung cấp dịch vụ phụ trợ cho vận hành hệ thống. Một câu trích dẫn tiêu biểu: “Nhìn tổng thể, các nội dung về năng lượng tái tạo trong dự thảo cho thấy chính sách đang được thiết kế theo hướng tạo ra một hệ sinh thái rộng hơn: nguồn điện tái tạo, lưu trữ, dữ liệu, REC, hydrogen xanh, amoniac xanh, mua bán điện trực tiếp và cơ chế giá.” Nếu RE Hub là cấu trúc vật chất của hệ sinh thái, thì khung pháp lý mới với BESS, REC và các công cụ thị trường chính là “hệ thần kinh”, quyết định việc tích hợp điện tái tạo có thực sự ổn định và sinh lợi hay không.
Lợi thế dầu khí ngoài khơi và bài toán chọn địa điểm
Việt Nam không khởi động RE Hub từ con số 0. Đại diện Viện Dầu khí Việt Nam nhận định nước ta đã có năng lực nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi: chế tạo kết cấu thép, công trình ngoài khơi, cảng biển, logistics và nguồn nhân lực kỹ thuật. Đây là những năng lực được xây dựng trong nhiều thập kỷ phát triển dầu khí và công nghiệp biển, nay trở thành “tài sản chiến lược” cho điện gió ngoài khơi. Trên cơ sở đó, các nghiên cứu chuyên sâu đang được triển khai nhằm đánh giá điều kiện và tiềm năng phát triển RE Hub, trước mắt tập trung vào khu vực miền Trung và miền Nam, với trọng tâm là phía Nam. Tại hội thảo, các chủ đề thảo luận không dừng ở lý thuyết mà đi vào tiêu chí lựa chọn địa điểm, phát triển hạ tầng cảng biển, cơ chế quản trị, phát triển chuỗi cung ứng và nội địa hóa, vận hành – bảo dưỡng và nguồn nhân lực. Nếu Việt Nam không tận dụng kịp lợi thế dầu khí ngoài khơi để hình thành những cụm RE Hub đầu tiên, cơ hội tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu có thể nhanh chóng trôi qua khi các nước đi trước đã chiếm vị trí.
RE Hub như giải pháp chiến lược cho tăng trưởng xanh
Năng lượng tái tạo ở Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới: quy mô nguồn điện gió, điện mặt trời ngày càng lớn, nên bài toán không còn chỉ là bổ sung công suất mà là tích hợp vào hệ thống, tạo giá trị kinh tế và thu hút dòng vốn dài hạn. Trong bối cảnh đó, phát triển Trung tâm năng lượng tái tạo trở thành giải pháp chiến lược để tối ưu vận hành hệ thống, tự chủ chuỗi công nghiệp phụ trợ và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh. Việc phát triển RE Hub được kỳ vọng không chỉ hỗ trợ khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng tái tạo, mà còn tạo động lực cho phát triển công nghiệp, dịch vụ, nâng cao năng lực chuỗi cung ứng trong nước, phát triển nguồn nhân lực và tạo thêm giá trị kinh tế cho các địa phương. Thông qua hội thảo, các ý kiến trao đổi sẽ bổ sung cơ sở thực tiễn cho các nghiên cứu đang triển khai, làm rõ cơ hội, thách thức và điều kiện cần thiết, hỗ trợ việc xem xét, đề xuất nội dung phù hợp khi phát triển Trung tâm năng lượng tái tạo. Nếu Việt Nam kiên định với mô hình hệ sinh thái năng lượng này, RE Hub hoàn toàn có thể trở thành “xương sống” của quá trình chuyển dịch năng lượng, giúp điện tái tạo Việt Nam đi từ vai trò bổ trợ sang vai trò chủ lực trong nền kinh tế carbon thấp.
