Trung tâm năng lượng tái tạo là gì và vì sao Việt Nam cần?
Trung tâm năng lượng tái tạo là mô hình phát triển tích hợp, nơi các dự án điện gió, điện mặt trời gắn kết với công nghiệp chế tạo, cảng biển, logistics, nghiên cứu, dịch vụ kỹ thuật và đào tạo nhân lực để hình thành một hệ sinh thái công nghiệp năng lượng khép kín, gia tăng giá trị tại chỗ và hỗ trợ mục tiêu phát triển năng lượng xanh. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn mới của chuyển dịch năng lượng, các trung tâm này được lựa chọn như “nút thắt chiến lược” kết nối phát triển năng lượng tái tạo với tăng trưởng công nghiệp, hạ tầng và thu hút đầu tư địa phương. Nhìn ở góc độ chính sách, câu hỏi không còn là “có làm hay không”, mà là “làm ở đâu, theo mô hình nào và với tốc độ ra sao”.
Từ hội thảo chính sách đến lộ trình triển khai thực tiễn
Ngày 8/9/2026 tại Hà Nội, Cục Điện lực thuộc Bộ Công Thương phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức tổ chức hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo tại Việt Nam” trong khuôn khổ Dự án chuyển dịch ngành năng lượng do Chính phủ Đức tài trợ. Đây không chỉ là một sự kiện kỹ thuật, mà là bước chuyển từ định hướng khái niệm sang bàn về triển khai thực tế, với sự tham gia đồng thời của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà đầu tư và đối tác phát triển quốc tế. Ông Tăng Thế Hùng nhấn mạnh việc phát triển năng lượng tái tạo phải gắn đồng bộ với công nghiệp, hạ tầng, chuỗi cung ứng, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực, trong mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Nhìn ở góc độ chính sách, hội thảo trở thành diễn đàn đồng kiến tạo lộ trình, thay vì áp đặt một chiều từ cơ quan quản lý.
Chiến lược điện gió ngoài khơi và nền tảng công nghiệp sẵn có
Điểm then chốt của trung tâm năng lượng tái tạo hiện nay là điện gió ngoài khơi. Theo phát biểu của Cục Điện lực, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoảng 6 GW điện gió ngoài khơi đến năm 2030 và nâng lên 17 GW trong các giai đoạn tiếp theo. Đây là quy mô đủ lớn để biện minh cho đầu tư dài hạn vào một hệ sinh thái công nghiệp năng lượng, thay vì chỉ làm từng dự án rời rạc. Đại diện Viện Dầu khí Việt Nam cho rằng Việt Nam đã có nền tảng quan trọng từ ngành dầu khí và công nghiệp biển như chế tạo kết cấu thép, công trình ngoài khơi, cảng biển, logistics và nhân lực kỹ thuật. Nếu biết chuyển đổi đúng cách, kinh nghiệm và hạ tầng “dầu khí – cảng biển” có thể trở thành lợi thế cạnh tranh trong chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi, giống cách một số cảng châu Âu và Đan Mạch đã làm.
Trung tâm năng lượng tái tạo như một hệ sinh thái công nghiệp năng lượng
Nghiên cứu ban đầu hoàn thành tháng 7/2025 đề xuất trung tâm năng lượng tái tạo theo hướng một hệ sinh thái tích hợp: phát triển nguồn năng lượng tái tạo, công nghiệp chế tạo, hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ, nghiên cứu – đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực. Nếu được tổ chức phù hợp với lợi thế từng vùng, các trung tâm này có thể liên kết chặt chẽ nguồn năng lượng tái tạo với cảng biển, logistics, dịch vụ kỹ thuật, nghiên cứu và đào tạo. Bà Christiana Hageneder nhấn mạnh các trung tâm như vậy có thể củng cố nền tảng công nghiệp trong nước, tạo giá trị dài hạn từ chuyển dịch năng lượng và nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực. Nói cách khác, trung tâm năng lượng tái tạo không chỉ là nơi đặt tua-bin, mà là “khu công nghiệp thế hệ mới” xoay quanh năng lượng xanh.
Lộ trình tiếp theo: từ nghiên cứu đến lựa chọn địa điểm
Sau nghiên cứu khung, câu chuyện quan trọng là lộ trình triển khai. Các nghiên cứu tiếp theo đang được tiến hành để đánh giá điều kiện và tiềm năng phát triển mô hình trung tâm năng lượng tái tạo, trước hết tập trung vào khu vực miền Trung và miền Nam. Nghiên cứu sẽ xem xét năng lực và điều kiện hiện có, khoảng trống hạ tầng, yêu cầu pháp lý và tài chính phục vụ triển khai trung tâm. Đồng thời, phía Việt Nam và đối tác Đức dự kiến tiếp tục giai đoạn 2 nhằm đánh giá chi tiết tiềm năng, lựa chọn địa điểm phù hợp cho các dự án điện gió ngoài khơi theo bán kính tối ưu. Ở cấp độ chính sách, điều này đòi hỏi một khung quản lý đồng bộ – từ quy hoạch điện, quy hoạch cảng, đến quy tắc thị trường – để trung tâm năng lượng tái tạo không bị kẹt giữa nhiều lớp giấy phép và chồng chéo quy hoạch.
