Lệnh đóng cửa và những điều người dân cần biết
Đóng cửa nghĩa trang là dừng tiếp nhận việc chôn cất và xây dựng mộ mới tại các khu nghĩa địa hiện hữu, qua đó chuyển hoạt động mai táng sang địa điểm được quy hoạch. Tại phường Thuận An, thành phố Huế, chính quyền thông báo các nghĩa trang trên địa bàn chính thức đóng cửa từ ngày 31/10. Từ thời điểm đó, chôn cất người chết và xây mới lăng mộ trong khu vực này đều bị cấm.
Quy định không có nghĩa là người dân mất lựa chọn mai táng. Các trường hợp có nhu cầu an táng được hướng dẫn đến nghĩa trang xã Phú Xuân cũ, nay thuộc xã Phú Hồ, hoặc nghĩa trang xã Phú Diên cũ, nay thuộc xã Phú Vinh. Phường cũng khuyến khích hỏa táng, với chính sách hỗ trợ chi phí của Nhà nước; lễ tang không kéo dài quá 72 giờ. Đây là thay đổi cụ thể, buộc tập quán lâu nay phải thích ứng với quy hoạch và cách sử dụng đất mới.
Đất ven biển cần phục vụ cả cộng đồng
Lý do của quyết định không chỉ nằm ở việc quản lý nghĩa trang. Theo định hướng của thành phố, Thuận An không thuộc khu vực quy hoạch nghĩa trang tập trung; dừng chôn cất giúp sắp xếp lại quỹ đất, dành không gian cho nhà ở, dịch vụ, hạ tầng văn hóa và du lịch biển. Với một địa bàn ven biển, tiếp tục để mộ phần lan rộng hoặc đan xen khu dân cư sẽ làm giảm lựa chọn sử dụng đất cho người đang sống.
Quy mô chuyển đổi đã hiện rõ qua việc hơn 1.800 ngôi mộ được di dời để giải phóng mặt bằng xây công viên văn hóa đa năng biển Thuận An. Dự án hạ tầng kỹ thuật và công viên này có tổng mức đầu tư gần 118 tỷ đồng. Con số cho thấy quy hoạch không dừng ở khẩu hiệu: đất nghĩa trang đang được chuyển thành không gian công cộng và hạ tầng đô thị. Tuy nhiên, lợi ích ấy chỉ thuyết phục lâu dài nếu việc bố trí nơi an táng thay thế được tổ chức ổn định, thuận tiện cho các gia đình.
Đồng thuận tạo điều kiện đổi nếp an táng
Một quyết định chạm đến tập tục và nơi yên nghỉ của người thân khó thể thực hiện chỉ bằng mệnh lệnh. Trước khi ban hành thông báo, phường đã gặp gỡ người cao tuổi, người có uy tín, đại diện các dòng họ và chức sắc tôn giáo để trao đổi, vận động. Chủ tịch UBND phường Lê Đình Phong cho biết chủ trương nhận được sự thống nhất cao từ những người tham dự.
Sự ủng hộ còn đến từ trải nghiệm của người dân: tình trạng xây mộ tự phát có thể thu hẹp đất cho người sống, ảnh hưởng môi trường và cảnh quan. Một người dân ở làng Thai Dương cho biết làng có khoảng 3.000 lăng mộ và đồng tình với việc đưa mai táng về các nghĩa trang quy hoạch. Đây là nền tảng quan trọng để thay đổi nếp an táng mà không phủ nhận đạo lý tưởng nhớ người đã khuất. Việc đóng cửa nghĩa trang sẽ có sức thuyết phục hơn khi tang lễ vẫn được tổ chức trang nghiêm, còn nơi an nghỉ mới được quản lý lâu dài.
Từ quyết định địa phương đến thay đổi lâu dài
Thuận An cũng không đứng ngoài định hướng chung của thành phố Huế về nếp sống văn minh trong việc tang, gắn với tiết kiệm đất và bảo vệ môi trường. HĐND thành phố đã thông qua chính sách hỗ trợ 100% chi phí hỏa táng đến năm 2030; quy định của thành phố giới hạn thời gian tổ chức tang lễ tối đa 72 giờ, trừ trường hợp đặc biệt được xem xét. Những chính sách này giúp người dân có thêm lựa chọn thay vì chỉ dựa vào hình thức an táng truyền thống.
Bước tiếp theo là di dời dần các nghĩa địa, lăng mộ còn nằm xen kẽ trong khu dân cư ra ngoài. Đây sẽ là phần khó hơn, bởi việc di dời liên quan đến ký ức gia đình, quyền lợi và sự tin cậy vào nơi an táng thay thế. Kết quả vì vậy không nên chỉ đo bằng diện tích đất được giải phóng, mà còn bằng mức độ minh bạch, sự thuận tiện và khả năng gìn giữ nghi lễ có ý nghĩa.
Đóng cửa nghĩa trang Thuận An là bước đi cần thiết để quỹ đất ven biển phục vụ nhiều nhu cầu chung hơn, đồng thời thúc đẩy nếp an táng phù hợp với đô thị đang phát triển. Sự đồng thuận ban đầu là điểm tựa, nhưng thành công lâu dài phụ thuộc vào cách chính quyền thực hiện từng bước tiếp theo: rõ quy định, đủ nơi an táng thay thế và tôn trọng tình cảm của người dân.
