Pháp luật số hóa: từ văn bản dày cộp đến cú chạm màn hình
Pháp luật số hóa là quá trình chuyển nội dung quy định, thủ tục, hướng dẫn pháp lý từ văn bản truyền thống sang các nền tảng số, cho phép người dân tiếp cận bằng điện thoại thông minh, mã QR, video trực tuyến và tương tác hai chiều mọi lúc, mọi nơi, thay vì phụ thuộc vào hội nghị tuyên truyền hay tài liệu in giấy khó tra cứu. Quảng Ninh và Đắk Mil đang cho thấy một điều: khi pháp luật bước lên môi trường số, câu chuyện không chỉ là “tiện hơn” mà là thay đổi cán cân quyền lực thông tin. Người dân biên giới, vùng xa – vốn ít cơ hội tham gia lớp tập huấn dài dòng – giờ nắm luật ngay tại nơi họ làm thủ tục hay trên chính chiếc điện thoại dùng hằng ngày.
Mã QR ở Móng Cái: pháp luật nằm ngay tại cửa khẩu, không trong phòng họp
Ở Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, thay vì chờ cán bộ “giải thích hộ”, người dân đối diện trực tiếp với pháp luật bằng… mã QR. Các bảng thông tin song ngữ Việt – Trung được đặt ở vị trí dễ nhìn, trên đó là mã để tra cứu quy định xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu và cả mức xử phạt vi phạm trong lĩnh vực biên giới quốc gia. Chỉ với một thao tác quét mã, chị Phạm Thị Thủy – người qua lại cửa khẩu 2–4 lần mỗi tháng – có thể nắm rõ thủ tục, nhận cảnh báo lừa đảo và số đường dây nóng của Bộ đội Biên phòng. Đây là bước dịch chuyển rất rõ: thay vì bắt người dân phải đến trụ sở hỏi, thông tin được chủ động “đặt ngay tại nơi thực hiện thủ tục”, biến thời gian chờ đợi thành thời gian học luật.
“Tổ dân vận đối ngoại”: khi dân vận không dừng ở loa phường
Điểm đáng chú ý ở Móng Cái không chỉ là bảng điện tử hay mã QR, mà là cách các lực lượng ghép chúng vào một mô hình dân vận mới: “Tổ dân vận đối ngoại”. Tổ này tập hợp biên phòng, hải quan, kiểm dịch y tế, chính quyền địa phương và doanh nghiệp lữ hành, biến công nghệ thành nhịp cầu giữa chính sách và người dân biên giới. Thay vì những buổi tuyên truyền một chiều, người dân được tiếp cận thông tin pháp luật qua mã QR, nền tảng số, mạng xã hội, video đa ngôn ngữ và tài liệu điện tử. Một câu nói đáng nhớ: mục tiêu là “xây dựng hình ảnh cửa khẩu văn minh, hiện đại” thông qua ứng dụng chuyển đổi số gắn với dân vận. Tham vọng không hề nhỏ: hơn 80% cư dân biên giới được tiếp cận thông tin pháp luật và giảm 20–30% số vụ vi phạm liên quan xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu trên địa bàn.
Đắk Mil và “Công dân số – Hiểu Luật mỗi ngày”: mỗi ngày một video, không phải một buổi hội nghị
Nếu Móng Cái đưa luật đến ngay cửa khẩu, Đắk Mil lại đưa luật vào thói quen mỗi ngày của cộng đồng. Mô hình “Công dân số – Hiểu Luật mỗi ngày” do Đảng bộ Công an xã triển khai từ tháng 7/2026, được chọn là một trong 14 mô hình “Dân vận khéo” cấp xã. Thay vì văn bản dài, khó nhớ, Công an xã chọn video ngắn, trực quan, dễ hiểu; mỗi ngày chỉ tập trung một quy định pháp luật gắn với vấn đề người dân thường gặp trong đời sống. Chuyên mục “Mỗi ngày một quy định pháp luật” đã có 24 kỳ, giúp người dân tiếp cận pháp luật ngay trên môi trường số quen thuộc. Quan trọng hơn, mục tiêu của mô hình không phải nhồi nhét thật nhiều điều luật trong một lần, mà hình thành thói quen “mỗi ngày một video, một quy định, một tình huống thực tế” để nâng dần ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.
Khi người dân trở thành chủ thể tiếp cận pháp luật trên môi trường số
Điểm then chốt của các cách làm mới này là chuyển người dân từ vị trí “nghe truyền đạt” sang “tự tìm, tự kiểm tra” kiến thức pháp luật. Tại Đắk Mil, sau loạt video, Công an xã tổ chức cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu pháp luật trên nền tảng số – Kỳ I” với 1.300 lượt dự thi, thu hút cả người ở ngoài địa bàn tham gia. Một nội dung pháp luật đăng tải có thể tiếp cận nhiều người, được chia sẻ tiếp, vượt khỏi ranh giới hành chính. Người dân có thể tiếp cận một quy định pháp luật ngay trên điện thoại, chủ động trang bị kiến thức để phòng ngừa vi phạm và rủi ro trên không gian mạng. Ở Móng Cái, việc đưa mã QR và công nghệ số vào tuyên truyền giúp mở rộng lan tỏa thông tin đến cư dân biên giới và cả người từ tỉnh nội địa lên làm ăn, qua lại cửa khẩu. Đó là cách tiếp cận pháp luật bình đẳng hơn cho những nhóm dễ bị bỏ lại phía sau.
