Pháp luật số hóa: từ hội trường đến màn hình điện thoại
Pháp luật số hóa là quá trình chuyển nội dung quy định, hướng dẫn và hoạt động tuyên truyền pháp luật từ tài liệu giấy, hội nghị trực tiếp sang các nền tảng số như mã QR, video ngắn, mạng xã hội và ứng dụng di động, giúp người dân có thể tiếp cận, tra cứu và tương tác với thông tin pháp luật mọi lúc, mọi nơi trên thiết bị cá nhân. Khi nhìn từ các địa phương biên giới và nông thôn, sự chuyển dịch này không chỉ là câu chuyện công nghệ mà là thay đổi căn bản cách Nhà nước đối thoại với người dân. Nó biến việc “hiểu luật” từ nghĩa vụ khô khan thành thói quen gắn với đời sống hàng ngày, giống như đọc tin tức hay xem mạng xã hội mỗi sáng. Và quan trọng hơn, nó phá vỡ khoảng cách lâu nay giữa văn bản pháp luật và những tình huống rất cụ thể người dân phải đối mặt.
Quảng Ninh: mã QR cửa khẩu biến thủ tục thành bài học pháp luật sống động
Ở khu vực cửa khẩu Móng Cái, các lực lượng chức năng đã chủ động ứng dụng công nghệ số để đổi mới phương thức tuyên truyền pháp luật, giúp người dân và doanh nghiệp thuận tiện hơn trong tiếp cận và tra cứu quy định ngay tại nơi làm thủ tục xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu. Những bảng thông tin song ngữ Việt – Trung với mã QR cửa khẩu được đặt tại các vị trí dễ thấy, cho phép người qua biên giới quét mã để đọc chi tiết thủ tục, quy định xử phạt trong quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia mới có hiệu lực. Theo thiết kế, mô hình này đặt mục tiêu hơn 80% cư dân biên giới được tiếp cận thông tin pháp luật và giảm từ 20–30% số vụ vi phạm liên quan đến xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu. Đây là bước chuyển từ cảnh người dân phải “gõ cửa” cơ quan chức năng để hỏi luật sang việc thông tin được đặt ngay tại điểm dịch vụ, biến mỗi lần làm thủ tục thành một cơ hội học luật.
Tổ dân vận đối ngoại: khi công nghệ số trở thành công cụ đối thoại biên giới
Không chỉ dừng ở mã QR, Quảng Ninh tiếp tục thử nghiệm mô hình “Tổ dân vận đối ngoại” tại Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, được công bố và ra mắt như một hướng đi mới gắn dân vận với chuyển đổi số. Thay vì cách tuyên truyền pháp luật một chiều, mô hình này nhấn mạnh việc dùng nền tảng số, mạng xã hội, video đa ngôn ngữ và tài liệu điện tử để cung cấp thông tin chính thống về xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu cho cư dân và doanh nghiệp. Về bản chất, đây là bước mở rộng tuyên truyền pháp luật sang lĩnh vực đối ngoại nhân dân: pháp luật biên giới không còn là những điều cấm đoán khó nhớ mà là “bộ khung” cho một khu vực hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển. Khi người dân được quyền chủ động tra cứu, đặt câu hỏi và nhận cảnh báo vi phạm, lừa đảo ngay trên không gian số, mối quan hệ giữa lực lượng biên phòng và cộng đồng biên giới cũng dịch chuyển từ quản lý sang đồng hành.
Đắk Mil: mỗi ngày một video, pháp luật bước vào thói quen
Tại xã Đắk Mil, mô hình “Công dân số – Hiểu Luật mỗi ngày” cho thấy pháp luật số hóa không cần công nghệ phức tạp mà cần cách truyền tải phù hợp với thói quen người dùng. Thay vì những văn bản dài, khó tiếp cận, Công an xã chọn video ngắn, trực quan, dễ hiểu, mỗi ngày tập trung vào một quy định pháp luật gắn với vấn đề người dân thường gặp trong đời sống. Đến nay, chuyên mục “Mỗi ngày một quy định pháp luật” đã có 24 kỳ, mỗi video là một nội dung ngắn gọn nhưng thiết thực, giúp người dân tiếp cận pháp luật ngay trên môi trường quen thuộc là điện thoại và mạng xã hội. Từ những clip vài phút, việc tìm hiểu pháp luật không còn là hoạt động theo đợt mà dần trở thành thói quen: mỗi ngày dành một chút thời gian để hiểu luật, biết cách phòng tránh rủi ro và bảo vệ mình trong cuộc sống lẫn trên không gian mạng. Đây là mô hình cho thấy “ứng dụng di động pháp luật” có thể đơn giản là một kênh video được vận hành kiên trì.
Từ video và mã QR đến tương tác số: vì sao pháp luật gần dân hơn
Điểm chung giữa Móng Cái và Đắk Mil là quyết tâm đưa pháp luật đến nơi người dân đang ở, chứ không chờ họ bước vào hội trường. Tại cửa khẩu, chỉ với một thao tác quét mã QR, người qua biên giới có thể nắm rõ thủ tục, quy định, thông tin cảnh báo vi phạm, lừa đảo và số điện thoại đường dây nóng của Bộ đội Biên phòng. Ở Đắk Mil, người dân có thể tiếp cận một quy định pháp luật ngay trên điện thoại, tìm hiểu vấn đề liên quan trực tiếp đến mình và chủ động trang bị thêm kiến thức để phòng ngừa vi phạm, phòng tránh nguy cơ mất an toàn trong cuộc sống và trên không gian mạng. Cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu pháp luật trên nền tảng số – Kỳ I” với 1.300 lượt dự thi cho thấy khi người dân được tham gia trả lời, kiểm tra kiến thức, tuyên truyền pháp luật không còn là dòng chữ áp đặt mà là quá trình tương tác hai chiều. Và khi công nghệ số xóa bỏ giới hạn về không gian, thời gian, những chương trình xuất phát từ một xã nhỏ hoàn toàn có thể lan sang nhiều địa phương khác. Đây là cách pháp luật bước ra đời sống: cụ thể, ngắn gọn, có thể tra cứu trong vài phút, và cho phép người dân trở thành chủ thể hiểu luật thay vì đối tượng phải “được tuyên truyền”.
