Phản ứng hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng
Hội chứng Lyell, còn gọi là hoại tử thượng bì nhiễm độc, là phản ứng da nghiêm trọng thường liên quan đến thuốc, khiến lớp thượng bì hoại tử và bong tách trên diện rộng. Đây không phải ban dị ứng thông thường có thể chờ tự khỏi: người bệnh cần được đánh giá và điều trị y tế khẩn cấp.
Mức độ đáng lo được nhấn mạnh khi Khoa Dị ứng thuộc Trung tâm Da liễu, Dị ứng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 tiếp nhận và điều trị cùng lúc 3 trường hợp. Các thuốc nghi liên quan gồm carbamazepin, thuốc chống động kinh; allopurinol, thuốc điều trị gút; và trường hợp có tiền sử dùng thuốc đông y cùng nhiều loại thuốc bổ. Những ca này nhắc rằng phản ứng da do thuốc có thể xuất hiện trong nhiều bối cảnh dùng thuốc khác nhau.
Hội chứng Lyell là một trong những dạng dị ứng thuốc nghiêm trọng nhất; tỷ lệ tử vong được ghi nhận khoảng 25–35%, tức có thể lên tới 35%. Con số này là lý do không nên tự theo dõi tại nhà khi triệu chứng đáng ngờ xuất hiện.
Những dấu hiệu ban đầu dễ bị bỏ qua
Bệnh thường khởi phát trong vòng 1–4 tuần sau khi bắt đầu dùng thuốc. Sốt, đau họng và mệt mỏi có thể xuất hiện trước, dễ bị nhầm với một đợt nhiễm virus thông thường. Nhưng nếu các biểu hiện này xảy ra sau khi dùng thuốc mới, nhất là khi kèm đau rát hoặc loét miệng, cần nghĩ đến khả năng dị ứng thuốc nghiêm trọng và đi khám sớm.
Sau đó, ban đỏ có thể lan nhanh; da nổi bọng nước dễ vỡ, bong tróc và để lộ nền da đỏ ướt, rỉ dịch, đau rát dữ dội. Diện mạo có thể giống bỏng độ hai trên diện rộng. Đặc trưng của Lyell là vùng thượng bì bong tách vượt quá 30% diện tích cơ thể, cho thấy nguy cơ hoại tử da không thể xem nhẹ.
Tổn thương niêm mạc xuất hiện ở hơn 90% trường hợp và có thể đi trước tổn thương da vài ngày. Hãy chú ý loét miệng, viêm họng, đỏ hoặc đau mắt, cũng như tổn thương ở vùng sinh dục và hậu môn. Đau miệng khiến người bệnh khó ăn uống không nên bị xem là triệu chứng nhỏ nếu vừa dùng thuốc mới.
Không tự điều trị: cần xử trí tại cơ sở y tế
Khi có sốt hoặc mệt mỏi sau khi dùng thuốc mới kèm ban lan rộng, bọng nước, bong da hay tổn thương niêm mạc, hãy đến cơ sở y tế ngay. Nếu nghi thuốc gây phản ứng, cần ngừng thuốc nghi ngờ và đi khám khẩn cấp; không tự đổi sang thuốc khác hoặc tự chữa tại nhà. Việc nhận biết sớm, ngừng thuốc nghi ngờ kịp thời và điều trị tích cực tại cơ sở chuyên khoa có ý nghĩa quan trọng với tiên lượng.
Điều trị có thể cần thuốc theo chỉ định chuyên khoa như corticoid, thuốc ức chế miễn dịch hoặc immunoglobulin, cùng chăm sóc tương tự người bệnh bỏng: bù dịch, nuôi dưỡng, giảm đau và chăm sóc vết thương trong điều kiện bảo đảm vô khuẩn. Tổn thương mắt và các niêm mạc cũng đòi hỏi phối hợp nhiều chuyên khoa để hạn chế biến chứng lâu dài như sẹo loét, co kéo giác mạc hoặc dính âm đạo, niệu đạo.
Cả 3 người bệnh tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 ổn định và hồi phục tốt sau 3 tuần điều trị tích cực. Tuy vậy, da sau tổn thương vẫn nhạy cảm, có thể tăng sắc tố tạm thời; người bệnh cần dưỡng ẩm theo hướng dẫn, tránh nắng trực tiếp và tái khám đúng lịch.
Dùng thuốc có trách nhiệm, ghi nhớ tiền sử dị ứng
Cách phòng ngừa thiết thực nhất là chỉ dùng thuốc theo chỉ định, không tự mua thuốc, dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc hay làm theo kinh nghiệm truyền miệng. Khi bắt đầu thuốc mới, hãy để ý những thay đổi ở da, miệng, mắt và vùng sinh dục trong vài ngày đến vài tuần; đừng chờ ban lan rộng mới tìm trợ giúp.
Người từng dị ứng thuốc nặng nên lưu lại tên thuốc gây phản ứng, mang thẻ cảnh báo dị ứng và chủ động báo cho nhân viên y tế trước khi được kê đơn hoặc dùng thuốc. Ghi nhớ tiền sử giúp bác sĩ cân nhắc nguy cơ và tránh dùng lại thuốc đáng ngờ khi có thể.
Thông điệp cần giữ rõ ràng: hội chứng Lyell không phải tình trạng để tự chẩn đoán hay chờ đợi tại nhà. Khi nghi ngờ phản ứng da do thuốc, hành động an toàn là ngừng thuốc nghi ngờ và đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá, xử trí kịp thời.
