Từ “học về nghề” đến “làm được nghề” trong thời đại AI
Đưa mô hình doanh nghiệp thu nhỏ cùng công nghệ và trí tuệ nhân tạo vào giảng đường là cách các trường đại học thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức hàn lâm và năng lực làm việc thực tế, giúp sinh viên chuyển từ trạng thái “biết về nghề” sang “làm được nghề” trong bối cảnh kinh tế số thay đổi liên tục và doanh nghiệp cần nhân lực có thể bắt tay vào việc ngay sau tốt nghiệp. Điểm mấu chốt ở đây không nằm ở việc bổ sung thêm vài học phần thương mại điện tử hay phân tích dữ liệu, mà ở sự thay đổi triết lý đào tạo: từ nhồi nhét khái niệm sang kiểm chứng năng lực thông qua sản phẩm, dự án, kết quả công việc. Khi thương mại điện tử, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đang đổi mới cách doanh nghiệp vận hành, câu hỏi đặt ra cho đào tạo AI đại học không còn là “dạy những công cụ nào” mà là “rèn được kiểu người lao động nào”.
Trung tâm thương mại điện tử 2.000m²: không gian thực hành kinh tế số
Trong bức tranh chuyển dịch đó, Đại học Đại Nam chọn một bước đi khá táo bạo: xây dựng Trung tâm Thực hành Thương mại điện tử quy mô 2.000m² tại Tòa Khởi nghiệp, kết hợp học tập, thực hành, công nghệ và tương tác doanh nghiệp. Thay vì coi đây là phòng thực hành “xịn” để minh họa bài giảng, nhà trường định hình không gian này như một doanh nghiệp thu nhỏ ngay trong giảng đường, nơi sinh viên phải vận hành gian hàng, xây dựng nội dung, tổ chức livestream, đọc dữ liệu và ứng dụng AI để giải quyết bài toán kinh doanh. Theo PGS.TS Đào Thị Thu Giang, đầu tư giáo dục phải hướng tới năng lực người học, giúp sinh viên tiếp cận công nghệ, kinh nghiệm doanh nghiệp và bài toán thực tế. Đáng chú ý, trường không tự làm một mình mà hợp tác với các đối tác Trung Quốc về thiết bị, công nghệ, phần mềm, chương trình và chuyên gia – đúng nghĩa “nhập khẩu” kinh nghiệm vận hành thương mại điện tử và livestream commerce để đưa thẳng vào lớp học.
Tích hợp doanh nghiệp vào môn học: đào tạo kỹ năng công nghệ sinh viên
Điểm đáng bàn ở mô hình này là cách nó buộc sinh viên rời khỏi tâm thế “học cho qua môn”. Trong doanh nghiệp, gần như không có vấn đề nào chỉ thuộc về một môn học; vì vậy, sinh viên được giao cả một sản phẩm rồi tự nghiên cứu khách hàng, xây dựng nội dung, vận hành gian hàng, livestream, theo dõi dữ liệu và đánh giá kết quả. Câu hỏi không còn là “đã hiểu bài chưa?”, mà là “đã làm ra sản phẩm gì, kết quả thế nào và sẽ cải thiện ra sao?”. Theo TS. Nguyễn Thanh Huyền, điều quan trọng không phải sinh viên học thêm bao nhiêu nội dung mà là sau quá trình học, các em có thể làm được gì; năng lực phải được thể hiện qua sản phẩm và khả năng giải quyết vấn đề. Đó là cách thiết kế lại các học phần thương mại điện tử, marketing số, dữ liệu… thành chuỗi thực hành kinh tế số, nơi kỹ năng công nghệ sinh viên được kiểm chứng bằng hành động, chứ không phải bằng slide và bài thi lý thuyết.
Vì sao mô hình “mini-business” là lời đáp cho khoảng trống nhân lực AI
Cốt lõi của khủng hoảng nhân lực AI hiện nay nằm ở chỗ công nghệ và hành vi khách hàng thay đổi nhanh hơn giáo trình; trường đại học gần như không thể dạy hết mọi công cụ người học sẽ dùng sau khi ra trường. Doanh nghiệp, ngược lại, không hỏi bạn đã nghe tên bao nhiêu nền tảng, mà quan tâm bạn có khả năng vận hành gian hàng, phân tích dữ liệu và áp dụng AI để giải bài toán kinh doanh hay không. Mô hình đưa doanh nghiệp thu nhỏ vào giảng đường chạm đúng điểm đau đó: thay vì cố chạy theo từng công cụ, nó tập trung rèn khả năng sử dụng công nghệ, giải quyết vấn đề, tự học và thích ứng – những năng lực nền mà doanh nghiệp nào cũng cần ở nhân sự kinh tế số. Khi trung tâm, công nghệ và hợp tác doanh nghiệp tạo ra sự thay đổi ở người học – biết tạo sản phẩm, dùng công nghệ, giải quyết vấn đề, thích ứng thị trường lao động – thì khoảng cách giữa đào tạo đại học và nhu cầu nhân lực AI có cơ hội thu hẹp thực sự.
Từ mô hình của Đại Nam đến áp lực thay đổi toàn hệ thống
Cần thẳng thắn: một trung tâm thương mại điện tử 2.000m² chỉ là phương tiện, không phải lời giải thần kỳ. Nếu chương trình vẫn xoay quanh kiểm tra lý thuyết, mọi thiết bị hiện đại sẽ nhanh chóng bị biến thành phông nền sống ảo thay vì không gian làm việc. Giá trị thực chỉ xuất hiện khi cả hệ sinh thái đào tạo – từ giảng viên, doanh nghiệp đối tác đến cách đánh giá sinh viên – cùng chia sẻ một chuẩn mới: năng lực thể hiện qua sản phẩm và dữ liệu, chứ không phải qua số tín chỉ. Dù vậy, bước đi của Đại học Đại Nam vẫn là tín hiệu cho thấy một nhóm trường đã chấp nhận đặt câu hỏi khó cho chính mình: “Trong bốn năm, sinh viên thực sự được làm gì?”. Việc trường tiếp tục tuyển sinh nhiều ngành, với mức điểm chuẩn từ 15 đến 23 tùy ngành và phương thức, cho thấy mô hình mới này không phải thí nghiệm bên lề mà gắn với chiến lược phát triển dài hạn. Nếu các trường khác không sớm xem lại cách đào tạo AI đại học và kinh tế số của mình, khoảng cách với nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp sẽ còn nới rộng.
