Từ “dạy trong tháp ngà” đến hệ sinh thái đại học hợp tác AI
Đại học hợp tác AI là mô hình trong đó các trường không chỉ dạy kiến thức lý thuyết về trí tuệ nhân tạo mà cùng doanh nghiệp thiết kế chương trình, đồng giảng dạy, cho sinh viên tham gia dự án thực tế và dùng hạ tầng công nghệ hiện đại để hình thành một hệ sinh thái giáo dục số gắn chặt với nhu cầu nhân lực AI của thị trường lao động. Ở Việt Nam, xu hướng này đang tăng tốc nhờ những bắt tay cụ thể giữa các trường và tập đoàn công nghệ lớn, thay vì chỉ dừng ở các bản ghi nhớ mang tính hình thức.
Điểm đáng chú ý là các thỏa thuận mới không xem AI như một môn học phụ, mà coi đây là trục chính của giáo dục số Việt Nam. Khi Đại học Hà Nội khởi động hợp tác chiến lược với Google, nhà trường muốn trở thành “cầu nối” giữa hệ sinh thái giáo dục của Google và các đại học Việt Nam, trước hết ở khu vực phía Bắc. Cùng lúc, Viettel bắt tay ĐHQG TP.HCM triển khai chương trình CO-OP công nghệ 2026-2030 để đào tạo nhân lực AI và các ngành công nghệ chiến lược ngay trong môi trường doanh nghiệp. Thông điệp rất rõ: nếu đại học không thay đổi cách đào tạo, sinh viên sẽ tụt lại trong cuộc đua AI đang ngày càng cạnh tranh.
HANU – Google: Hệ sinh thái giáo dục số thay vì “phòng máy chắp vá”
Thay vì mua vài giấy phép rồi để đó, Đại học Hà Nội chọn đi thẳng vào câu chuyện hệ sinh thái. Trong sự kiện khởi động hợp tác, đại diện trường, Google và cơ quan quản lý cùng thực hiện nghi thức khai trương chương trình chiến lược về chuyển đổi số và ứng dụng AI trong giáo dục. Không phải ngẫu nhiên mà cơ quan phụ trách công nghệ thông tin của Bộ Giáo dục tham dự, bởi đây là “cú hích” để các trường khác học theo mô hình đại học hợp tác AI này.
Cái mới của HANU nằm ở cách định vị: không coi mình là người dùng sản phẩm Google, mà là đầu mối kết nối hệ sinh thái giáo dục Google với các trường đại học phía Bắc. Nghĩa là, lớp học không chỉ có Google Workspace hay Gemini for Education để hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp thông tin, xây dựng học liệu, nghiên cứu và cá nhân hóa học tập. Giảng viên, sinh viên được đào tạo bài bản về trí tuệ nhân tạo, AI tạo sinh, thực hành với Gemini, NotebookLM và hướng tới chứng nhận Gemini Certified Faculty. Điều này biến giáo dục số Việt Nam từ chỗ “dùng thử công cụ” thành “thiết kế lại cách dạy và học” trên nền AI, đồng thời buộc giảng viên đối mặt thẳng với các câu hỏi về liêm chính học thuật, an toàn thông tin và rào cản ngôn ngữ trong lớp học số.
CO-OP công nghệ Viettel – ĐHQG TP.HCM: Tín chỉ gắn với dự án thật
Nếu HANU – Google thiên về hạ tầng và năng lực số, thì chương trình CO-OP công nghệ giữa Viettel và ĐHQG TP.HCM lại đánh thẳng vào cấu trúc đào tạo. CO-OP, viết tắt của Co-operative Education, là mô hình kết hợp học tại trường với quá trình thực hành, làm việc hoặc thực hiện dự án có hướng dẫn tại doanh nghiệp. Ở đây, phần học tại doanh nghiệp không phải “thực tập chụp ảnh báo cáo”, mà có mục tiêu, chuẩn đầu ra, khối lượng học tập rõ ràng và được công nhận đến 30 tín chỉ trong chương trình đào tạo.
Trong năm học 2026-2027, hai bên dự kiến tuyển 200 sinh viên cho 5 ngành: trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, thiết kế vi mạch, kỹ thuật điện tử – viễn thông, mỗi ngành khoảng 40 sinh viên. Hai năm đầu, sinh viên học nền tảng tại trường; từ năm thứ ba, chuyên gia Viettel cùng xây dựng nội dung, đồng giảng dạy và hướng dẫn dự án. Mỗi sinh viên có đơn vị tiếp nhận, người hướng dẫn, công cụ làm việc và được hỗ trợ hàng tháng, kèm hỗ trợ đi lại, chỗ ở nếu thực hành ngoài TP.HCM, đặc biệt tại Hà Nội. Khi được tiếp xúc sớm với môi trường làm việc, sinh viên áp dụng kiến thức, tham gia dự án và rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề. Đây là cách trực tiếp để nâng kỹ năng công nghệ sinh viên cho thị trường lao động AI.
Chuẩn bị nhân lực AI từ nhu cầu thật, bài toán thật
Cả hai mô hình đều hướng đến cùng một mục tiêu: đào tạo nhân lực AI xuất phát từ nhu cầu thật của doanh nghiệp. Viettel xác định tham gia 9/10 công nghệ chiến lược quốc gia, nên cần nhân lực được chuẩn bị dài hạn. Năm ngành trong chương trình CO-OP đều là lĩnh vực Viettel đang phát triển sản phẩm và có nhu cầu nhân sự. Nhờ đó, sinh viên không còn chỉ thực hành trên mô hình giả định mà làm việc trên hệ thống đang triển khai. Ở phía đại học, nhà trường vẫn giữ quyền quản lý học vụ, quyết định điểm, xét tốt nghiệp và cấp bằng, trong khi doanh nghiệp đánh giá kết quả làm việc và gửi nhận xét. Đây là cách phân vai khôn ngoan để vừa giữ chuẩn đại học, vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật thực tế.
Với HANU – Google, chương trình đào tạo AI cho cán bộ, giảng viên, sinh viên giúp người học trang bị kỹ năng nghề nghiệp gắn với nhu cầu thị trường lao động, tăng khả năng thích ứng và mở rộng cơ hội việc làm trong môi trường số. Thông qua mạng lưới Đại sứ Sinh viên Google, sinh viên được tiếp cận sớm công nghệ, tham gia đào tạo, xây dựng cộng đồng, đồng thời phát triển kỹ năng lãnh đạo, truyền thông, tổ chức sự kiện và kết nối bạn học. Một câu nói đáng trích ở đây là: “Chương trình tạo điều kiện để người học trang bị các kỹ năng nghề nghiệp gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động, qua đó nâng cao khả năng thích ứng và mở rộng cơ hội việc làm trong môi trường số”. Nói cách khác, kỹ năng công nghệ sinh viên không còn là “phụ lục” mà trở thành yêu cầu cốt lõi.
Kết luận: CO-OP và hệ sinh thái giáo dục số là “bài test” cho đại học Việt Nam
Các chương trình mới của HANU – Google và Viettel – ĐHQG TP.HCM không phải là vài dự án lẻ, mà là phép thử cho một cách tổ chức giáo dục số Việt Nam khác hẳn: Nhà nước tạo hành lang, nhà trường đảm bảo chuẩn học thuật, doanh nghiệp mang bài toán và công cụ thực tế vào lớp học. Nếu làm tốt và nhân rộng, mô hình này có thể hình thành một cách đào tạo mới, nơi nhân lực được chuẩn bị từ nhu cầu thật, học qua bài toán thật và trưởng thành trong môi trường phát triển sản phẩm thật.
Tuy vậy, không nên lãng mạn hóa. Khoảng cách giữa chính sách công nghệ toàn cầu và lớp học Việt Nam vẫn lớn: rào cản ngôn ngữ, năng lực số không đồng đều, vấn đề đạo đức trong dùng AI, hạ tầng chênh lệch giữa các trường. Nhưng thay vì chờ mọi thứ hoàn hảo, các mô hình đại học hợp tác AI và chương trình CO-OP công nghệ cho thấy một thái độ khác: làm thật, thử thật, sửa trên dữ liệu thật. Trong thị trường lao động AI đang cạnh tranh, đó cũng là thái độ mà sinh viên buộc phải có nếu muốn đứng vững.
