Lộ trình rõ, chất lượng mới là thước đo
Sách giáo khoa thống nhất là bộ sách được định hướng sử dụng chung trên toàn quốc, sau khi chương trình và nội dung sách được rà soát, chỉnh sửa để đáp ứng yêu cầu dạy học. Đây không nên chỉ là một đích đến về quản lý: giá trị của thay đổi phải được đo bằng việc học sinh hiểu bài tốt hơn và có thể dùng kiến thức ngoài lớp học. Sáng 31-10, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn giải trình trước Quốc hội về các ý kiến liên quan đến giáo dục, trong đó có chương trình và sách giáo khoa. Ông cho biết Bộ dự kiến hoàn thành rà soát chương trình, chỉnh sửa và hoàn thiện sách trong năm 2027, hướng tới sử dụng thống nhất từ năm học 2028-2029. Mốc thời gian tạo cơ hội chuẩn bị có kế hoạch, nhưng cũng đặt ra yêu cầu làm kỹ: một bộ sách dùng chung chỉ có ý nghĩa nếu nội dung phù hợp, chất lượng bảo đảm và tránh gây lãng phí.
Rà soát chương trình phải bắt đầu từ trải nghiệm học tập
Việc rà soát chương trình giáo dục phổ thông diễn ra giữa nhiều yêu cầu cùng lúc. Tại phiên giải trình, các vấn đề được nêu gồm cơ sở vật chất, biên chế, chính sách với nhà giáo, chương trình và sách giáo khoa, thi cử - tuyển sinh, an toàn trường học và đào tạo nhân lực. Vì thế, chỉnh lý nội dung không thể tách rời điều kiện dạy học và cách kiểm tra, đánh giá. Điểm cần tránh là coi hoàn thành văn bản hay sách mới như bằng chứng đủ cho đổi mới. Làm đúng bài tập theo mẫu chưa đồng nghĩa với hiểu bản chất vấn đề. Học sinh cần được phân tích tình huống, lựa chọn cách giải quyết và lý giải kết quả. Đây là thước đo thiết thực hơn cho việc rà soát: kiến thức có được kết nối mạch lạc, vừa sức và giúp người học tiến bộ qua từng cấp học hay không.
Sách giáo khoa mới cần bớt hàn lâm, thêm khả năng ứng dụng
Định hướng giảm tính hàn lâm và tăng liên hệ thực tiễn là đúng trọng tâm, bởi học thuộc công thức hay ghi nhớ dữ kiện riêng lẻ không đủ để xử lý vấn đề mới. Sách giáo khoa mới nên giúp học sinh nhận ra kiến thức trong những việc gần gũi: tính toán khi mua bán, đọc hiểu tình huống, hay giải thích hiện tượng môi trường. Giáo viên Toán được dẫn lời về khó khăn của học sinh khi chọn dữ kiện, phân tích bối cảnh và chuyển tình huống thực tế thành mô hình toán học. Điều đó cho thấy bài tập cần đa dạng hơn thay vì lặp lại những dạng quen thuộc. Với môn khoa học, bài học cũng nên khuyến khích quan sát và khám phá để học sinh hiểu quy luật, không chỉ ghi nhớ lý thuyết. Một chương trình giảm tải có ích khi vẫn giữ kiến thức nền tảng, đồng thời dành chỗ cho thực hành và vận dụng.
Một bộ sách chung không đồng nghĩa với một lối học thuộc
Định hướng sử dụng thống nhất một bộ sách từ năm học 2028-2029 sẽ chỉ thuyết phục nếu quá trình hoàn thiện biết kế thừa có chọn lọc những điểm phù hợp, đồng thời bảo đảm chất lượng và tránh lãng phí. Thống nhất đầu sách không nên biến thành đồng nhất cách dạy hay thu hẹp cơ hội học tập. Bộ Giáo dục và Đào tạo giao Vụ Giáo dục Phổ thông chủ trì tham mưu kế hoạch rà soát, hoàn thiện chương trình và sách giáo khoa, đồng thời nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi và tuyển sinh. Điều này cần được xem như một lộ trình liên kết: sách, lớp học và cách đánh giá phải cùng khuyến khích hiểu sâu, thực hành và vận dụng. Nếu chỉ thay sách mà không thay trải nghiệm học tập, cải cách sẽ dừng ở hình thức. Mục tiêu cuối cùng phải là để học sinh biết dùng điều đã học trong đời sống.
