Bộ sách giáo khoa mới thống nhất: bước ngoặt hay lặp lại vòng luẩn quẩn?
Bộ sách giáo khoa mới 2028 là bộ sách giáo khoa thống nhất cho tất cả lớp 1 đến lớp 12, do Bộ GD&ĐT chỉ đạo biên soạn và sử dụng trên toàn quốc, gắn với chương trình học mới, đồng thời được quản lý bản quyền như tài sản nhà nước nhằm bảo đảm phát hành ổn định, minh bạch và hướng đến cấp phát miễn phí cho học sinh. Việc Bộ GD&ĐT vừa chỉ đạo các đơn vị trực thuộc triển khai thông báo của Văn phòng Chính phủ cuối tháng 9/2026 cho thấy đây không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật, mà là một quyết định chính trị về cải cách giáo dục, xuất phát trực tiếp từ khủng hoảng thiếu sách giáo khoa năm học 2026-2027. Nếu nhìn đúng, bộ sách này có thể là bước ngoặt để giải quyết tận gốc tình trạng thiếu SGK, nhưng nếu chỉ đổi sách mà không đổi cách tổ chức, chúng ta rất dễ lặp lại vòng luẩn quẩn cũ.
Từ khủng hoảng thiếu SGK đến dự án dài hạn xây dựng bộ sách mới
Điểm xuất phát của bộ sách giáo khoa mới không nằm trên giấy, mà ngoài hiệu sách: đầu năm học 2026-2027, nhiều địa phương thiếu SGK trầm trọng, phụ huynh phải chạy đi nhiều nơi xếp hàng tìm mua sách cho con. Sự lúng túng trong cung ứng khiến dư luận đặt câu hỏi về năng lực điều hành và tính công bằng của hệ thống. Trong bối cảnh đó, Bộ GD&ĐT yêu cầu Vụ Giáo dục Phổ thông làm đầu mối, vừa xử lý cấp bách tình trạng thiếu sách hiện tại, vừa tổ chức rà soát và hoàn thiện chương trình, SGK để hoàn thành bộ sách giáo khoa mới sử dụng thống nhất toàn quốc từ năm học 2028-2029. Như vậy, bộ sách giáo khoa mới 2028 không phải một dự án đơn lẻ, mà là phần tiếp theo của một kế hoạch nhiều giai đoạn: khắc phục đứt gãy cung ứng, thống nhất bộ sách, rồi đi đến cải cách cách quản lý bản quyền và phát hành.
Quyền lực nhà nước với SGK: bước cải cách giáo dục cần đi đến cùng
Điểm khác biệt quan trọng của bộ sách giáo khoa mới 2028 là cách nhìn SGK như tài sản công. Vụ Giáo dục Phổ thông được giao nghiên cứu, đề xuất cơ sở pháp lý để xác định bản quyền SGK là tài sản của Nhà nước, do Bộ GD&ĐT chỉ đạo biên soạn. Song song, Ban Quản lý các dự án sẽ tiếp nhận chuyển giao quyền tác giả từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam về Bộ, quản lý hồ sơ, bản thảo gốc, dữ liệu số và đăng ký quyền tác giả, đồng thời xây dựng cơ chế khai thác bản quyền để phục vụ phát hành miễn phí SGK cho tất cả học sinh theo lộ trình. Đây là tinh thần cải cách giáo dục rõ ràng: thu hồi quyền lực về nội dung và bản quyền, giảm phụ thuộc vào trung gian xuất bản để có thể kiểm soát chất lượng, giá và khả năng tiếp cận. Tuy nhiên, nếu cơ chế quản lý mới chỉ dừng ở việc “thu về nhà nước” mà thiếu minh bạch, thiếu giám sát xã hội, nguy cơ hình thành một độc quyền mới là rất hiện hữu.
Tái cấu trúc quy trình biên soạn, xuất bản và phát hành: không chỉ là chuyện phân phối
Quy trình làm sách giáo khoa mới 2028 gắn chặt với việc tái cấu trúc công tác biên soạn và phát hành. Bộ GD&ĐT giao Vụ Kế hoạch – Tài chính nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ công tác biên soạn, xuất bản, phát hành, cung ứng SGK, trong đó nhấn mạnh việc cắt giảm khâu trung gian. Đồng thời, có định hướng giao các địa phương chịu trách nhiệm in ấn, phát hành SGK, nhằm tiết giảm chi phí, tiết kiệm ngân sách nhà nước và tiền mua sách của học sinh. Đây là hướng đi đúng về mặt kinh tế, nhưng sẽ chỉ mang lại hiệu quả nếu đi kèm chuẩn chất lượng in ấn, cơ chế giám sát và hạ tầng phân phối đồng bộ. Mặt khác, Vụ Tổ chức cán bộ được yêu cầu tham mưu việc kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm tổ chức, cá nhân liên quan đến cung ứng không đầy đủ SGK năm học 2026-2027 và xử lý nghiêm. Nếu việc xử lý này không minh bạch và không được thông tin rộng rãi, thông điệp về trách nhiệm trong cải cách giáo dục sẽ khó thuyết phục giáo viên và phụ huynh.
Chuyển đổi sang chương trình học mới: trách nhiệm chia đều cho nhà trường, giáo viên, phụ huynh
Từ năm học 2026-2027, tất cả trường học trên toàn quốc đã sử dụng một bộ SGK thống nhất là bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống". Điều này tạo tiền đề để bước sang chương trình học mới và bộ sách giáo khoa mới 2028 với mức độ thống nhất cao hơn, khi nội dung được rà soát, hoàn thiện đồng bộ từ lớp 1 đến lớp 12. Nhưng bộ sách giáo khoa mới, dù được thiết kế tốt đến đâu, cũng chỉ là công cụ; tác động thực tế phụ thuộc vào cách nhà trường và giáo viên sử dụng. Các trường cần nhìn đây là một cuộc chuyển đổi chương trình, chứ không chỉ là đổi bộ sách, và chủ động xây dựng kế hoạch tập huấn giáo viên, điều chỉnh thời khóa biểu, chuẩn bị cơ sở dữ liệu số đi kèm SGK. Giáo viên cần coi việc làm chủ chương trình học mới là một phần nghề nghiệp, không phải nhiệm vụ phong trào. Phụ huynh và học sinh, sau trải nghiệm xếp hàng mua sách vì thiếu hàng, có quyền đòi hỏi hệ thống phân phối công bằng, ổn định, đồng thời nên chuẩn bị tâm lý sẵn sàng cho những thay đổi về nội dung và cách học. Nếu mỗi bên coi việc chuẩn bị là trách nhiệm của mình, bộ sách mới 2028 có cơ hội trở thành bước tiến thực sự, không chỉ là một cuộc thay vỏ SGK.
