Sách giáo khoa thống nhất: Không phải để dạy giống nhau, mà để học tốt hơn
Sách giáo khoa thống nhất là chủ trương sử dụng cùng một bộ sách trên phạm vi toàn quốc, tạo mặt bằng chung về học liệu, song đồng thời yêu cầu nhà trường và giáo viên phải tổ chức dạy học mới, linh hoạt và phân hóa, để mỗi học sinh được hỗ trợ theo năng lực, điều kiện cụ thể thay vì bị ép học theo một khuôn mẫu duy nhất. Điểm mấu chốt của năm học 2026-2027 không phải là tất cả các lớp học cùng một bài, cùng một cách dạy, mà là việc hệ thống hóa nội dung "Kết nối tri thức với cuộc sống" làm nền, để mỗi giáo viên chủ động thiết kế hoạt động phù hợp với lớp mình. Sau 7 năm dùng bộ "Cánh Diều", Trường Tiểu học Hương Sen – phân hiệu 2 chuyển sang bộ mới theo chủ trương thống nhất sách giáo khoa toàn quốc, và chủ động nghiên cứu chương trình, xây dựng phương pháp trước khi triển khai. Từ năm học 2026-2027, học sinh Hà Tĩnh sử dụng thống nhất bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống"; điều này đánh dấu bước chuyển từ đa bộ sách sang một nền học liệu chung, tạo thuận lợi cho quản lý, chuyển trường và ôn tập. Nhưng nếu hệ thống giáo dục coi sách là bản mẫu cần truyền đạt nguyên vẹn, thì thống nhất học liệu sẽ bị hiểu sai thành thống nhất cách dạy – và đó là rủi ro các trường phải tránh.
Chuẩn hóa học liệu: Lợi ích lớn nhưng sẽ vô nghĩa nếu lớp học vẫn cũ
Việc thống nhất sách giáo khoa trước hết tạo ra một chuẩn chung về nội dung, giúp học sinh dễ theo dõi, phụ huynh dễ đồng hành và nhà trường dễ quản lý kế hoạch dạy học. Giáo viên Trường Tiểu học Hương Sen – phân hiệu 2 nhận định dùng chung một bộ sách giúp sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm nhẹ nhàng hơn, đồng thời hạn chế đứt gãy chương trình khi học sinh chuyển trường giữa các địa phương. Ở góc độ người học, học sinh THPT đánh giá cao khi thầy cô không dừng ở nội dung sách mà tổ chức thảo luận nhóm, thực hành, yêu cầu tìm hiểu thêm, nhờ đó "hiểu bài sâu hơn và biết vận dụng kiến thức vào thực tế". Đây chính là sự khác biệt giữa một lớp học chỉ phát lại nội dung sách và một lớp học biến học liệu thống nhất thành trải nghiệm học tập phong phú. Một thay đổi đáng chú ý là giá sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 12 được điều chỉnh giảm bình quân 13,3% so với năm học trước, góp phần giảm chi phí cho người học và khuyến khích tái sử dụng sách, nếu được tổ chức và bảo quản tốt. Tuy nhiên, nếu tổ chức dạy học vẫn nặng giảng đọc – chép, thì dù sách rẻ hơn và đồng bộ hơn, hiệu quả học tập của học sinh sẽ chỉ nhích lên chứ không chuyển biến mạnh.
Tổ chức dạy học mới: Linh hoạt trong lớp, thống nhất ở mục tiêu
Tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 rất rõ: sách giáo khoa là học liệu để tổ chức quá trình dạy học, hướng đến phát triển phẩm chất, năng lực người học, chứ không phải bản chép nội dung bài giảng. Điều này đặt ra yêu cầu tổ chức dạy học mới: thống nhất về mục tiêu và nền tảng học liệu, nhưng linh hoạt về cách tiếp cận, phương pháp và hoạt động trong từng lớp. Giáo viên có thể từ cùng một bài trong sách thiết kế các hoạt động thảo luận, thực hành, vận dụng hoặc yêu cầu học sinh tự tìm hiểu thêm kiến thức liên quan, tùy theo năng lực, sở thích và điều kiện lớp học. Nếu lớp có nhiều học sinh khá, giáo viên tăng cường dự án, mở rộng đọc thêm; nếu lớp còn yếu, ưu tiên thực hành cơ bản, giải thích chậm, chia nhóm hỗ trợ. Trong những tuần đầu triển khai bộ sách thống nhất tại Gia Lai, việc dạy học được giáo viên dùng như một phép thử: họ liên tục điều chỉnh cách khai thác nội dung, tổ chức hoạt động, chọn tài liệu bổ trợ dựa trên mức độ tiếp thu của học sinh. Đây là mô hình tổ chức dạy học mới mà các trường trên cả nước buộc phải làm nếu muốn sách giáo khoa thống nhất đi kèm chất lượng học tập thực tế.
Vai trò giáo viên: Từ người giảng bài thành người thiết kế trải nghiệm học
Khi sách giáo khoa thống nhất, vai trò giáo viên càng nổi bật: nếu thầy cô chỉ đọc – giải thích – cho học sinh chép, mọi lớp sẽ giống nhau ở chỗ thụ động, dù học cùng một bộ sách. Ngược lại, khi giáo viên chủ động lựa chọn phương pháp, thiết kế hoạt động và điều chỉnh mức độ tiếp cận, bộ sách chung mới trở thành nền tảng để phát huy năng lực chuyên môn. Tại Gia Lai, từ cuối tháng 6 đến gần cuối tháng 7, giáo viên toàn tỉnh được tập huấn sử dụng bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống", tìm hiểu cấu trúc, nội dung, cách xây dựng kế hoạch bài dạy và tổ chức dạy học. Sau đó, nhiều tổ chuyên môn tiếp tục tự nghiên cứu, chỉnh sửa giáo án, trao đổi phương án tổ chức dạy học, coi đây là giai đoạn chuyển đổi nghề nghiệp bắt buộc. Theo giám đốc sở giáo dục địa phương, ngành tập trung bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng của đội ngũ hiện có, giúp giáo viên chủ động thích ứng thay vì bị động chạy theo thay đổi. Nếu không có bước này, sách giáo khoa thống nhất sẽ chỉ làm lộ rõ thêm khoảng cách giữa những giáo viên biết thiết kế hoạt động học tập và những người vẫn quen dạy theo "sách bảo thế nào, dạy thế ấy".
Nhà trường và phụ huynh cần chuẩn bị gì cho năm học 2026-2027?
Năm học 2026-2027 gắn với chủ đề "Đổi mới tư duy – Chuyển đổi mạnh mẽ – Hiệu quả thực chất", và sách giáo khoa thống nhất là công cụ quan trọng để hiện thực hóa khẩu hiệu này. Theo thông báo sử dụng sách, toàn bộ sách giáo khoa, sách bài tập in từ 2025 trở về trước (trừ các tên sách được chỉnh sửa, phê duyệt năm 2026) tiếp tục được sử dụng và tái sử dụng, qua đó giảm lãng phí và tạo thói quen học đi đôi với giữ gìn học liệu. Với nhà trường, giai đoạn chuyển đổi này cần được coi như một dự án toàn hệ thống: rà soát lại kế hoạch dạy học, phân công lại giáo viên, tổ chức tập huấn nội bộ, xây dựng ngân hàng hoạt động phù hợp từng khối lớp. Lớp học không chỉ sắp xếp lại bàn ghế mà cần được tổ chức thành không gian cho thảo luận, thực hành, đọc – viết – nói – nghe, đúng tinh thần chương trình 2018. Với phụ huynh, việc con em cùng dùng một bộ sách giúp theo dõi, hỗ trợ việc học thuận lợi hơn, nhưng trách nhiệm không dừng ở chuyện mua sách và bọc sách. Phụ huynh cần hiểu rằng sách là điểm xuất phát, còn kết quả phụ thuộc vào cách con học và cách thầy cô tổ chức dạy; vì thế, sự phối hợp giữa gia đình – nhà trường trong năm học 2026-2027 phải hướng đến việc khuyến khích học sinh chủ động đọc, hỏi, thực hành và vận dụng kiến thức, thay vì chỉ hoàn thành bài tập trong sách.
