Chiến lược AI Việt Nam: từ nghiên cứu sang chuyển đổi toàn diện
Chiến lược AI Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 là khung định hướng quốc gia nhằm biến trí tuệ nhân tạo thành năng lực cốt lõi trong quản trị nhà nước, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội, chuyển trọng tâm từ thử nghiệm rời rạc sang chuyển đổi AI quốc gia có hệ thống, với doanh nghiệp và người dân là trung tâm.
Quyết định số 1671/QĐ-TTg ngày 28/8/2026 phê duyệt chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo (AI) đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã chính thức đặt AI vào vị thế ưu tiên chiến lược. Điều đáng chú ý là quan điểm xoay trục: chuyển từ tư duy “nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI” sang “nghiên cứu, phát triển AI và chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng AI (chuyển đổi AI quốc gia)”.
Theo chiến lược, AI phải được tích hợp sâu vào quản trị quốc gia, dịch vụ công, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh, đồng thời tạo ra các mô hình tăng trưởng mới. Nói cách khác, Việt Nam không chọn đứng ngoài cuộc đua, mà đặt cược vào AI như động lực tái thiết toàn bộ cấu trúc vận hành quốc gia.
Tham vọng 10 thương hiệu AI Việt: mục tiêu táo bạo nhưng không dễ
Một trong những điểm tham vọng nhất của chiến lược AI Việt Nam là mục tiêu hình thành tối thiểu 10 thương hiệu AI Việt có năng lực cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế. Đây không chỉ là con số biểu tượng; đó là thước đo xem Việt Nam có thực sự bước lên vai trò người tạo ra giá trị AI, thay vì chỉ là người dùng công nghệ.
Chiến lược phấn đấu đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI, phát triển tối thiểu 05 nền tảng AI dùng chung quốc gia và tối thiểu 08 mô hình AI tiếng Việt. Nếu không có các thương hiệu AI Việt đủ mạnh, các mục tiêu này sẽ dễ trượt thành những khẩu hiệu đẹp hơn là năng lực thực chất trên thị trường.
Chiến lược yêu cầu doanh nghiệp chuyển từ việc chỉ tích hợp thêm AI vào sản phẩm, dịch vụ, quy trình sẵn có sang thiết kế mô hình kinh doanh, phương thức quản trị “lấy AI làm nền tảng” ngay từ đầu; đồng thời phát triển doanh nghiệp vận hành dựa trên AI (AI-native) và sản phẩm, nền tảng, giải pháp AI “Make in Viet Nam”. Vấn đề khó nhất ở đây không phải viết thêm vài dòng mã AI, mà là dám tái thiết lại mô hình doanh nghiệp xoay quanh AI, trong khi thị trường nội địa chưa thực sự quen với việc trả tiền cho trí tuệ hơn là cho phần cứng.
Chuyển đổi AI quốc gia: 100% dịch vụ công và sức ép lên hạ tầng
Chiến lược AI Việt Nam đặt ra mục tiêu rất cụ thể: đến năm 2030, 100% dịch vụ công trực tuyến phải được tích hợp, hỗ trợ bởi AI và 100% hồ sơ thủ tục hành chính được hỗ trợ xử lý bằng AI. Đây là tuyên bố đủ mạnh để buộc bộ máy công quyền phải thay đổi, chứ không thể dừng lại ở các dự án thí điểm.
Ở tầm quốc gia, mục tiêu là biến AI thành năng lực cốt lõi, tích hợp sâu, toàn diện vào quản trị, dịch vụ công, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội, qua đó nâng năng suất và tạo mô hình tăng trưởng mới. Đến năm 2045, chiến lược muốn Việt Nam thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về năng lực nghiên cứu, phát triển, làm chủ AI và chuyển đổi AI quốc gia.
Để không biến thành lời hứa, 9 trụ cột chiến lược được đưa ra, từ nhân lực AI và kỹ năng AI toàn dân, dữ liệu và mô hình AI, hạ tầng tính toán, đến nghiên cứu – phát triển, AI trong quản trị quốc gia và AI cho từng ngành, lĩnh vực. Vấn đề là áp lực lên dữ liệu, hạ tầng tính toán và thể chế sẽ rất lớn: nếu hạ tầng không theo kịp, mục tiêu 100% dịch vụ công tích hợp AI dễ biến thành những hệ thống nửa vời, gia tăng bất bình đẳng số thay vì giảm.
AI cho doanh nghiệp nhỏ và vừa: thước đo thực chất của chuyển đổi
Điểm tiến bộ đáng kể của chiến lược là dành hẳn Trụ cột 7 cho AI doanh nghiệp nhỏ vừa, hộ kinh doanh và hợp tác xã. Thay vì chỉ nhìn vào tập đoàn lớn, chiến lược coi đây là nhóm cần hỗ trợ riêng để tiếp cận, triển khai, duy trì sử dụng sản phẩm, dịch vụ, giải pháp AI và đo lường hiệu quả thực tế.
Theo chiến lược, Việt Nam sẽ xây dựng, công bố và cập nhật định kỳ danh mục sản phẩm, dịch vụ, giải pháp AI phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã. Ngay trong năm 2026, danh mục này dự kiến được công bố, sau đó tiếp tục cập nhật giai đoạn 2026–2030. Đây là bước đi quan trọng để AI không còn là “hàng xa xỉ” chỉ dành cho các công ty công nghệ lớn.
Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030, tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã được hỗ trợ sản phẩm, giải pháp tích hợp AI. Nội dung hỗ trợ gồm cả dịch vụ điện toán đám mây, chuẩn hóa dữ liệu, đào tạo, tích hợp, vận hành và duy trì ứng dụng AI trong quản trị, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ. Nếu các chương trình hỗ trợ này chỉ dừng ở hội thảo, tài liệu, mà không giải quyết bài toán chi phí, đơn giản triển khai và thay đổi quy trình, chuyển đổi AI quốc gia sẽ mắc kẹt ở tầng khẩu hiệu.
Từ chiến lược đến hành động: muốn có 10 thương hiệu AI Việt phải bắt đầu từ 500.000 SME
Chiến lược AI Việt Nam đã nêu rõ tham vọng: đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm có năng lực nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và đồng kiến tạo giá trị về AI trong khu vực ASEAN và châu Á. Đến năm 2045, AI được đặt vào vai trò động lực chiến lược giúp Việt Nam vượt bẫy thu nhập trung bình và trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao.
Nhưng tham vọng 10 thương hiệu AI Việt chỉ bền vững khi gắn chặt với nhu cầu thực tế của ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã được hỗ trợ chuyển đổi bằng AI. Thương hiệu AI Việt muốn mạnh phải chứng minh được rằng giải pháp của họ giúp doanh nghiệp tăng năng suất, giảm chi phí, tăng doanh thu – một chỉ tiêu đã được chiến lược nêu rõ khi đặt mục tiêu đến năm 2030, 60% doanh nghiệp có ứng dụng AI ghi nhận các kết quả này.
Trong bối cảnh đó, ưu tiên hành động nên tập trung vào ba điểm: sớm công bố và làm “sống” danh mục giải pháp AI phù hợp cho SME; đầu tư hạ tầng dữ liệu và tính toán đủ dùng chứ không chỉ hoành tráng trên giấy; và thiết kế chính sách khuyến khích doanh nghiệp AI-native “Make in Viet Nam” bám sát các bài toán dân sinh và sản xuất cụ thể. Nếu không, chuyển đổi AI quốc gia sẽ dừng ở tầng chiến lược đẹp, còn doanh nghiệp và người dân vẫn loay hoay với các bảng tính thủ công.
