Chiến lược AI Việt Nam: Tuyên bố chuyển mình bằng trí tuệ nhân tạo
Chiến lược AI Việt Nam là kế hoạch phát triển trí tuệ nhân tạo cấp quốc gia, đặt mục tiêu biến AI thành năng lực cốt lõi trong quản trị, sản xuất, kinh doanh và đời sống, đồng thời xây dựng năng lực AI quốc gia đủ mạnh để đưa đất nước vào nhóm dẫn đầu khu vực và châu Á, thay vì chỉ dừng ở mức ứng dụng rời rạc trong một vài ngành. Ngày 28/8, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký Quyết định số 1671/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây không chỉ là văn bản định hướng, mà là tuyên bố chính thức rằng Việt Nam muốn chuyển từ “ứng dụng AI cho có” sang “chuyển đổi quốc gia bằng AI”. Nói cách khác, AI không còn là phụ kiện công nghệ, mà là nền tảng thiết kế lại cả bộ máy nhà nước và nền kinh tế.
Mục tiêu đến 2030: Từ người đi sau đến trung tâm AI khu vực
Theo Chiến lược, đến năm 2030, Việt Nam muốn trở thành một trong những trung tâm có năng lực nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và đồng kiến tạo giá trị về trí tuệ nhân tạo trong khu vực Đông Nam Á và châu Á. Tham vọng hơn, chúng ta đặt mục tiêu thuộc nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI. Câu nói đáng nhớ ở đây là: “100% dịch vụ công trực tuyến được tích hợp, hỗ trợ bởi AI; 100% hồ sơ thủ tục hành chính được hỗ trợ xử lý bằng AI”. Đó là tầm nhìn về một nhà nước vận hành bằng dữ liệu và thuật toán, nơi người dân tương tác với chính quyền qua các hệ thống thông minh thay vì xếp hàng tại quầy. Chiến lược AI Việt Nam còn đặt mục tiêu phát triển ít nhất 5 nền tảng AI dùng chung quốc gia, hình thành tối thiểu 10 thương hiệu AI Việt Nam có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế, cùng ít nhất 8 mô hình AI tiếng Việt. Nếu đạt được, đây sẽ là bước nhảy thực sự của năng lực AI quốc gia.
Tầm nhìn 2045: Tham vọng trở thành lãnh đạo AI châu Á
Về dài hạn, chiến lược AI đến 2030 với tầm nhìn 2045 đặt ra một mục tiêu rõ ràng: Việt Nam thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về năng lực nghiên cứu, phát triển, làm chủ AI và chuyển đổi AI quốc gia. Điều đó có nghĩa là chúng ta không chỉ muốn bắt kịp, mà muốn trở thành một phần của “câu lạc bộ lãnh đạo AI châu Á” – nơi AI là nền tảng vận hành chủ đạo của Nhà nước, nền kinh tế và xã hội. Chiến lược nhấn mạnh AI phải trở thành động lực chiến lược quan trọng để nâng cao năng suất, năng lực đổi mới sáng tạo và năng lực kiến tạo giá trị quốc gia. Nói thẳng, nếu không làm chủ công nghệ lõi, Việt Nam sẽ bị kẹt ở vị trí “người tiêu dùng công nghệ”, dễ lệ thuộc vào nền tảng nước ngoài. Vì vậy, phát triển trí tuệ nhân tạo ở đây không chỉ là ứng dụng, mà là làm chủ từ mô hình, dữ liệu tới sản phẩm Make in Viet Nam.
Ba trụ cột then chốt: Nhân lực, dữ liệu – hạ tầng, thể chế
Điểm đáng chú ý là chiến lược AI Việt Nam không chỉ nói chung chung về công nghệ, mà đặt rõ ba trụ cột: nhân lực, hạ tầng – dữ liệu, và thể chế – quản trị. Chiến lược xác định nhân lực là yếu tố nền tảng, có tính quyết định đối với nghiên cứu, phát triển AI và chuyển đổi AI quốc gia. Hướng tiếp cận cũng thay đổi: từ đào tạo kỹ năng công nghệ riêng lẻ sang phát triển năng lực tạo ra sản phẩm, dịch vụ và giá trị thực tiễn bằng AI. Hạ tầng và dữ liệu được xem là nền tảng, với yêu cầu phát triển các nền tảng AI dùng chung và mô hình AI tiếng Việt phục vụ nhu cầu trong nước. Trụ cột cuối cùng – thể chế và quản trị AI – được coi là “khâu đột phá”: phải có hành lang pháp lý đủ linh hoạt để khuyến khích đổi mới, nhưng cũng đủ chặt để đảm bảo AI được quản trị an toàn, đáng tin cậy và có trách nhiệm.
Thách thức thực tế: Từ khẩu hiệu đến năng lực AI quốc gia
Dù định hướng rất rõ, câu hỏi lớn là: chúng ta có biến chiến lược AI Việt Nam thành năng lực AI quốc gia thực chất hay không. Thứ nhất, mục tiêu vào top 3 Đông Nam Á về R&D AI trước 2030 đòi hỏi đầu tư mạnh cho nghiên cứu, trong khi hiện nay nhiều viện, trường còn thiếu nhân lực tinh hoa và dữ liệu chất lượng cao. Thứ hai, việc đặt mục tiêu 100% dịch vụ công trực tuyến và hồ sơ hành chính được hỗ trợ bởi AI là rất tiến bộ, nhưng sẽ vấp phải rào cản về liên thông dữ liệu, bảo mật và năng lực vận hành ở địa phương. Thứ ba, để hình thành ít nhất 10 thương hiệu AI Việt Nam cạnh tranh khu vực, môi trường kinh doanh cần thông thoáng hơn, ưu tiên doanh nghiệp AI-native, thay vì chỉ ưu ái các “ông lớn” sẵn có. Nếu không thẳng thắn xử lý những điểm nghẽn này, tham vọng lãnh đạo AI châu Á dễ dừng ở khẩu hiệu, không thành sức mạnh.
