Một cuộc gặp giữa di sản và phố cổ
Sơn mài Đường Lâm là dòng sáng tạo thủ công kế thừa kỹ thuật sơn truyền thống, đồng thời mang dấu ấn văn hóa địa phương vào những tác phẩm phục vụ đời sống và thưởng lãm. Triển lãm “Đôi lời từ sơn mài Đường Lâm” của Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Phát diễn ra từ ngày 4/11 đến 30/11/2026 tại Đình Hà Vĩ, số 11 Hàng Hòm, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội. Việc đưa tác phẩm vào một địa điểm gắn với lịch sử nghề sơn ở phố cổ là lựa chọn giàu ý nghĩa: di sản không chỉ được kể lại mà còn hiện diện trong không gian đô thị nơi nghề thủ công từng bén rễ. Hưởng ứng Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, đồng thời hướng tới Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, triển lãm tạo nhịp cầu giữa giá trị truyền thống và cách nhìn đương đại.
Tác phẩm kể chuyện bằng chất liệu và hình tượng
Điểm đáng chú ý của triển lãm sơn mài là cách những hình ảnh quen thuộc được chuyển thành tác phẩm thủ công có sức gợi, thay vì chỉ nằm sau lớp kính trưng bày. Tại Đình Hà Vĩ, các tác phẩm chủ yếu gồm tượng 12 con giáp và phù điêu chế tác trên cốt gỗ. Ở một số sản phẩm, dấu ấn làng cổ Đường Lâm còn được thể hiện qua các vật dụng như mâm cỗ, khay trà, hộp mứt và những chi tiết gợi kiến trúc bản địa như cổng làng, cổng đình, mái chùa, đá ong, ngói, gạch. Cách đưa văn hóa địa phương vào hình thức gần gũi giúp người xem có điểm tựa để tiếp cận nghệ thuật sơn mài, đồng thời cho thấy bản sắc không phải phần trang trí thêm vào mà có thể trở thành linh hồn của sản phẩm.
Đưa công chúng chạm vào nghề
Một triển lãm về nghề sơn mài sẽ thuyết phục hơn khi khách tham quan hiểu được công sức ẩn sau bề mặt hoàn thiện. Bởi vậy, chương trình kết hợp trưng bày với workshop, nơi người xem có thể tìm hiểu chất liệu và trải nghiệm kỹ thuật gắn vỏ trứng trên sản phẩm thủ công. Công đoạn này đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì; tự tay thử làm giúp khách hình dung rõ hơn quá trình tạo nên từng chi tiết. Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Phát đã gắn bó với chất liệu sơn mài hơn 20 năm, tiếp nối kỹ thuật truyền thống và phát triển dấu ấn sáng tạo riêng. Cách tiếp cận bằng trải nghiệm đặc biệt phù hợp với người trẻ, nhóm công chúng mà nghệ nhân nhận thấy đang quan tâm nhiều hơn đến văn hóa và nghề truyền thống.
Phố cổ trở thành không gian quảng bá nghề
Đình Hà Vĩ không phải một địa điểm ngẫu nhiên cho cuộc gặp này. Khoảng giữa thế kỷ XIX, người dân thôn Hà Vĩ, nay thuộc xã Thường Tín, lên Thăng Long lập nghiệp tại thôn Cổ Vũ Thượng, khu vực phố Hàng Hòm ngày nay, và mang theo nghề làm đồ gỗ phủ sơn ta. Câu chuyện ấy khiến triển lãm có thêm chiều sâu: đưa sơn mài Đường Lâm đến phố cổ cũng là đưa một truyền thống thủ công trở lại nơi từng có dấu chân người làm nghề. Trưng bày và workshop cùng mở rộng cơ hội tiếp cận, để khán giả không chỉ ngắm sản phẩm mà còn hiểu chất liệu, kỹ thuật và giá trị lao động phía sau chúng. Đây là hướng quảng bá thuyết phục hơn lời giới thiệu đơn thuần, bởi công chúng được gặp nghề bằng mắt nhìn và trải nghiệm trực tiếp.
“Đôi lời từ sơn mài Đường Lâm” cho thấy nghề truyền thống có thể tiếp tục hiện diện khi được đặt trong đối thoại với đời sống hôm nay. Triển lãm tại Đình Hà Vĩ góp phần lan tỏa giá trị sơn mài đến công chúng phố cổ; sức sống lâu dài của nghề sẽ đến từ việc gìn giữ kỹ thuật, đồng thời tạo ra những hình thức khiến người xem muốn tìm hiểu thêm.
