Thi SPT trên máy tính: thay đổi hình thức, không thay đổi mục tiêu
Kỳ thi đánh giá năng lực SPT là kỳ thi độc lập do Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức, nhằm đo lường khả năng thông hiểu, vận dụng kiến thức cốt lõi và các năng lực đặc thù của học sinh trung học phổ thông để phục vụ xét tuyển đại học trong nhiều tổ hợp môn khác nhau. Từ năm 2027, điểm nút quan trọng là phần thi trắc nghiệm sẽ chuyển từ hình thức dùng phiếu tô đáp án sang làm bài trực tiếp trên máy tính. Điều này khiến kỳ thi SPT 2027 không còn là câu chuyện “thi giống mọi năm, chỉ khác đề”, mà là một bước chuyển sang mô hình thi trắc nghiệm máy tính, đòi hỏi thí sinh phải quen với giao diện số và cách quản lí thời gian trên màn hình. Dù vậy, nội dung và mục tiêu đánh giá năng lực SPT vẫn được tuyên bố là giữ ổn định, bám sát chương trình giáo dục phổ thông hiện hành và tập trung vào năng lực thông hiểu, lập luận, phân tích, đánh giá và giải quyết vấn đề, thay vì chỉ kiểm tra trí nhớ máy móc.
Cấu trúc môn thi và sự điều chỉnh đối với Toán, Ngữ văn
Một điểm các em khó có thể bỏ qua khi chuẩn bị thi SPT là cấu trúc bài thi vẫn duy trì 12 môn: Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lí, Tin học, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Công nghệ định hướng Công nghiệp và Công nghệ định hướng Nông nghiệp. Theo phương án thi SPT 2027, thí sinh được đăng ký tối thiểu 3 và tối đa 6 môn trong số 12 môn này, tạo ra nhiều khả năng xây dựng tổ hợp xét tuyển nhưng cũng buộc học sinh phải sớm hoạch định chiến lược chọn môn phù hợp. Đáng chú ý, hai môn Toán và Ngữ văn tiếp tục kết hợp trắc nghiệm với tự luận: phần trắc nghiệm thực hiện trên máy tính, câu hỏi tự luận hiển thị trên màn hình nhưng bài làm tự luận vẫn viết trên giấy; khi chuyển sang phần tự luận thì phần trắc nghiệm được khóa hoàn toàn và không thể chỉnh sửa. Trong khi đó, 10 môn còn lại thi trắc nghiệm toàn bộ trên phần mềm, nghĩa là toàn bộ điểm số dựa trên thao tác với giao diện thi trắc nghiệm máy tính.
Thi trắc nghiệm máy tính: tác động tới trải nghiệm và chiến lược làm bài
Quy trình thi trắc nghiệm máy tính được thiết kế khá chặt chẽ: đề thi được hệ thống tự động phân phối theo từng môn thí sinh đăng ký, thời gian làm bài hiển thị đếm ngược trên màn hình và bài làm trắc nghiệm sẽ được gửi tới máy chủ khi thí sinh nộp bài hoặc hết giờ. Một câu nói có thể trích dẫn nguyên văn cho thấy cách vận hành mới là: “Đề thi được hệ thống tự động phân phối theo môn đã đăng ký; thời gian làm bài được hiển thị đếm ngược; bài làm trắc nghiệm được tự động gửi tới máy chủ khi thí sinh nộp bài hoặc hết giờ.” Quy trình đó chuẩn hóa việc thi trên máy tính, giảm thao tác thủ công trong thu nhận và xử lý bài trắc nghiệm, đồng thời tăng cường quản lí dữ liệu. Nhưng ở góc độ thí sinh, sự chuẩn hóa này mang hai mặt: nó loại bỏ rủi ro tô nhầm mã đề, lệch cột trên phiếu, song lại đặt áp lực lên khả năng đọc hiểu nhanh trên màn hình, thao tác chuột chính xác và phân bổ thời gian dựa trên đồng hồ đếm ngược luôn hiện hữu. Ai không sớm luyện tập với dạng thi trắc nghiệm máy tính sẽ dễ bị mất bình tĩnh trong phòng thi SPT.
Tổ chức trong một ngày: thuận tiện hơn nhưng đòi hỏi thể lực và kế hoạch
Phương án tổ chức SPT 2027 cũng có sự thay đổi rõ rệt: mỗi đợt thi được gói gọn trong một ngày, gồm 4 ca, trong đó một số ca có thể tổ chức hai lượt thi liên tiếp. Thí sinh chỉ được đăng ký một đợt thi và một địa điểm thi trong đợt đã chọn, đồng nghĩa với việc không còn cơ hội “chia nhỏ” lịch thi như trước. Ở bề mặt, cách bố trí này giúp rút ngắn thời gian tổ chức, giảm chi phí đi lại và lưu trú cho thí sinh. Nhưng nếu nhìn từ phía người đi thi, việc phải hoàn thành nhiều bài đánh giá năng lực SPT trong cùng một ngày sẽ yêu cầu sự chuẩn bị kĩ lưỡng về sức khỏe, dinh dưỡng và tâm lí. Học sinh phải làm quen với việc chuyển đổi liên tục giữa các môn, giữa thi trắc nghiệm máy tính và tự luận trên giấy (với Toán, Ngữ văn), mà vẫn giữ được độ tập trung cao. Nếu coi thi SPT là dịp tổng duyệt năng lực học tập một ngày liền, thì việc lên kế hoạch nghỉ ngơi trước – sau mỗi ca thi trở thành một phần không thể thiếu trong chuẩn bị thi SPT.
Ý nghĩa của sự chuyển đổi và những bước tiếp theo
Việc chuyển SPT sang thi trên máy tính không diễn ra trong khoảng trống: ngày càng có nhiều cơ sở giáo dục đại học – hơn 40 đơn vị, trong đó có 5 trường thuộc nhóm Dẫn dắt – Phát triển chất lượng giáo dục và đào tạo của Thủ đô – sử dụng kết quả SPT để xét tuyển, góp phần mở rộng cơ hội và lựa chọn cho thí sinh. Sự đổi mới hình thức tổ chức được mô tả là bước phát triển tiếp theo theo hướng hiện đại, chuẩn hóa và dựa trên dữ liệu, hướng tới việc kiểm tra, đánh giá ở các trường THPT cũng như thi tốt nghiệp THPT trên máy, đồng thời bảo đảm kỳ thi nghiêm túc, khách quan, công bằng. Các thông tin chi tiết về thời gian thi, địa điểm, lịch đăng ký và hướng dẫn dự thi SPT 2027 sẽ được nhà trường công bố theo kế hoạch trong thời gian tới. Thông điệp quan trọng ở đây là: thi trắc nghiệm máy tính không phải trào lưu nhất thời, mà đang trở thành chuẩn mới trong đánh giá năng lực. Ai chủ động làm quen sớm với môi trường thi số sẽ có lợi thế rõ ràng khi hệ thống tuyển sinh đại học ngày càng gắn chặt với hình thức đánh giá năng lực SPT.
