Đánh giá học sinh chuyển dần sang môi trường số
Học bạ số và kiểm tra định kỳ trên máy tính là những hình thức quản lý, tổ chức đánh giá kết quả học tập bằng công nghệ số, được đưa vào quy định mới cho giáo dục phổ thông. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT, sửa đổi quy định đánh giá học sinh tiểu học, THCS và THPT trong các thông tư hiện hành. Văn bản bổ sung học bạ số, cho phép kiểm tra định kỳ trên máy tính ở cấp THCS và THPT, đồng thời giao sở giáo dục xây dựng đề chung cho một số môn ở các lớp cuối cấp. Đây là thay đổi về cách vận hành, chứ không chỉ là thay một cuốn sổ giấy bằng dữ liệu điện tử. Quy định mới Bộ Giáo dục hướng đến chuyển đổi số giáo dục, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tăng tính khách quan, công bằng, thực chất trong đánh giá.
Học bạ số giảm giấy tờ, nhưng đòi hỏi dữ liệu đáng tin
Học bạ số được xác định là một thành phần trong hồ sơ đánh giá; nhận xét, kết quả học tập và thành tích khen thưởng trong năm học được cập nhật vào đó. Ở tiểu học, giáo viên bộ môn chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ của dữ liệu môn học mình phụ trách và ký số xác nhận; sau đó giáo viên chủ nhiệm ký số xác nhận học bạ của lớp. Học sinh hoàn thành lớp 5 được xác nhận hoàn thành chương trình tiểu học trên học bạ số. Cách làm này có thể giảm hồ sơ hành chính, thuận tiện cho lưu trữ và sử dụng kết quả học tập. Nhưng số hóa không tự động tạo ra minh bạch: dữ liệu sai vẫn là dữ liệu sai, chỉ được lưu và truyền nhanh hơn. Hiệu quả vì thế phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ, kết nối dữ liệu và việc giáo viên, nhà trường thực hiện đúng trách nhiệm.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, quy định ghi bằng bút, sửa bằng mực đỏ, ký và đóng dấu trực tiếp vẫn áp dụng với học bạ giấy còn được sử dụng. Với THCS và THPT, nội dung đánh giá trong mẫu học bạ hiện hành tiếp tục làm căn cứ xác định nội dung chuyên môn của học bạ số. Điều này giúp việc chuyển đổi không buộc mọi trường và gia đình phải thay đổi đồng loạt trong một sớm một chiều.
Đề chung ở một số lớp, không phải mọi bài kiểm tra
Sở giáo dục và đào tạo sẽ chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho một số môn đánh giá bằng điểm số do sở lựa chọn. Đề chung được tổ chức vào cuối học kỳ I và cuối năm học với lớp 5; với lớp 9 và lớp 12, thời điểm là cuối học kỳ I và học kỳ II, đồng thời phải được thông báo trước. Đề cần bám yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông và thống nhất giữa các trường cùng cấp học. Nhà trường vẫn coi, chấm, tổng hợp kết quả và chịu trách nhiệm bảo đảm công bằng, thực chất; ở các môn, thời điểm và khối lớp khác, trường tiếp tục chủ động ra đề. Vì vậy, không nên hiểu quy định này là mọi học sinh sẽ làm chung một đề ở tất cả môn.
Ở THCS và THPT, trường có thể tổ chức kiểm tra trên máy tính khi đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm và quy trình theo hướng dẫn của Bộ. Bài làm và kết quả trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy nếu bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và truy xuất theo quy định về giao dịch điện tử. Học sinh khuyết tật cần được điều chỉnh phù hợp; nếu vẫn không thể tham gia, các em được kiểm tra trên giấy hoặc hình thức thích hợp khác với giá trị tương đương.
Công bằng phải được đo bằng tiến bộ, không chỉ bằng điểm
Đề chung có thể giúp hạn chế khác biệt về độ khó giữa các trường, còn bài thi số có thể rút ngắn một số khâu tổ chức. Tuy nhiên, công cụ không thể thay thế phán đoán sư phạm: nếu điều kiện thiết bị không đồng đều hoặc quy trình bảo mật lỏng lẻo, cảm nhận về công bằng sẽ khó được bảo đảm. Quy định mới còn thống nhất cách đánh giá học sinh khuyết tật theo hướng nhân văn, dựa trên tiến bộ của từng em thay vì so sánh với học sinh khác. Đây là nguyên tắc quan trọng, bởi đánh giá không nên biến khác biệt về khả năng thành bất lợi cố định.
Văn bản cũng yêu cầu giáo viên chủ nhiệm đánh giá lại kết quả rèn luyện sau khi học sinh hoàn thành quyết định kỷ luật và được nhà trường công nhận, ghi nhận nỗ lực cùng tiến bộ của các em. Với phụ huynh, học bạ số hứa hẹn dễ tra cứu hơn nhưng cũng khiến việc bảo vệ và xác thực dữ liệu trở nên đáng quan tâm. Với giáo viên, trách nhiệm cập nhật, ký số và bảo đảm chất lượng đánh giá được nêu rõ hơn. Thành công của quy định mới vì thế không nằm ở số máy tính hay hồ sơ điện tử, mà ở việc chúng có giúp đánh giá đúng, công bằng và khuyến khích học sinh tiến bộ hay không.
