An ninh sân bay không dừng ở hàng rào
Phối hợp bảo đảm an ninh sân bay là cơ chế để đơn vị khai thác và chính quyền địa phương cùng phòng ngừa rủi ro, chia sẻ thông tin và huy động lực lượng khi có sự cố, cả bên trong cảng lẫn khu vực lân cận. Ngày 23-10, UBND phường Long Thành và Cảng hàng không quốc tế Long Thành ký quy chế phối hợp nhằm bảo đảm an ninh, an toàn hàng không, ứng phó tình huống và chuẩn bị đưa sân bay vào khai thác. Đây là bước cần thiết, không phải thủ tục bên lề: an toàn bay phụ thuộc cả vào những gì xảy ra ngoài ranh giới sân bay, từ giao thông và y tế đến phòng cháy, chữa cháy. Quy chế tạo nền tảng để các đầu mối xử lý sự việc theo trách nhiệm đã xác định thay vì chờ sự cố mới tìm cách kết nối.
Sự phối hợp địa phương càng cấp thiết khi ACV hướng tới khai thác sân bay Long Thành từ ngày 24-12-2026. Công trình, thiết bị và nhân lực phải sẵn sàng, nhưng nếu vùng tiếp giáp còn lối mở chưa kiểm soát hoặc thông tin báo động không đến đúng nơi, khoảng trống đó có thể trở thành rủi ro vận hành. Nói cách khác, sân bay an toàn không thể được bảo đảm chỉ bằng năng lực của lực lượng bên trong cảng.
Từ hàng rào đến nguy cơ trên đường bay
Phần việc cụ thể bắt đầu từ những điểm dễ bị bỏ sót. Hai bên kiểm tra hàng rào ranh giới, rà soát 12 đường mòn, lối mở và xử lý vị trí chưa khép kín; đồng thời nhận diện nguy cơ uy hiếp an ninh, an toàn, nhất là quanh khu vực cất, hạ cánh. Đầu mối tiếp nhận tin về thiết bị bay không người lái hoạt động 24/24 giờ giúp thông tin từ người dân có đường đi rõ ràng, thay vì dừng ở cảnh báo truyền miệng.
Phạm vi kiểm soát cũng vượt ra ngoài hàng rào: trong bán kính 18,5 km từ điểm quy chiếu sân bay, các bên rà soát việc sử dụng đèn laser và đèn công suất lớn; trong phạm vi 13 km, thống kê, kiểm soát địa điểm thu hút chim và động vật hoang dã. Những việc tưởng nhỏ như đốt rác gây khói, thả diều hay để vật nuôi đi gần hàng rào đều có thể ảnh hưởng đến vận hành. Vì thế, tuyên truyền tại trường học và khu dân cư không phải phần phụ của an ninh; đó là cách biến cộng đồng thành một lớp phát hiện rủi ro sớm.
Ứng phó khẩn cấp phải có người, phương tiện và đường tiếp cận
Quy chế đáng giá ở chỗ nối các năng lực chuyên môn thành một chuỗi ứng phó. Cảng bố trí đội y tế khẩn nguy trực 24/7, còn trạm y tế phường kết nối nguồn lực địa phương để sơ cứu, phân loại và vận chuyển nạn nhân; khi vượt khả năng ban đầu, hai bên huy động thêm nhân lực, xe cấp cứu và cơ sở tiếp nhận. Với phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, cảng xử lý bước đầu trong phạm vi quản lý, còn phường hỗ trợ lực lượng, phương tiện, giữ trật tự và bảo đảm đường tiếp cận.
Cách phân công ấy quan trọng vì thời gian xử lý không chỉ phụ thuộc người phát hiện sự cố mà còn vào khả năng tiếp cận hiện trường. Hai bên dự kiến phối hợp tìm kiếm, cứu nạn tàu bay trong phạm vi 8 km từ điểm quy chiếu, thống nhất đầu mối thông tin, huy động lực lượng, bảo vệ hiện trường và phân luồng giao thông. Đây là phần việc cần diễn tập, cập nhật đầu mối và kiểm tra khả năng huy động thực tế; một quy chế trên giấy sẽ không đủ nếu các bên chưa quen phối hợp.
Thử nghiệm vận hành cũng là phép thử phối hợp
Giai đoạn chạy thử sẽ cho thấy quy trình có vận hành được ngoài văn bản hay không. Chương trình thử nghiệm vận hành sân bay, gọi tắt là ORAT, dự kiến diễn ra liên tục từ tháng 9 đến tháng 12-2026: cảng xây dựng kịch bản, chuẩn bị phương tiện trung chuyển và hậu cần; phường vận động tình nguyện viên đóng vai hành khách, phối hợp điều tiết giao thông và kết nối cơ sở y tế. Đây là cơ hội để phát hiện điểm nghẽn trước khi có hành khách thật.
Tác động với người dân vì vậy khá trực tiếp. Phường và cảng dự kiến tăng cường điều tiết trên các tuyến T1, T2, xử lý ùn tắc, lấn chiếm và đón trả khách trái quy định; đồng thời tuyên truyền không thả diều, bóng bay, đèn trời hay UAV gần sân bay, không chiếu laser vào buồng lái và không thả rông vật nuôi. Các bên cũng phối hợp cung cấp thông tin tuyển dụng, hướng nghiệp và đào tạo nghề để lao động địa phương, trong đó có người thuộc hộ bị thu hồi đất, có cơ hội tiếp cận việc làm tại sân bay.
Quy chế là khởi đầu hữu ích, nhưng hiệu quả sẽ được đo bằng việc đầu mối có thông suốt, trách nhiệm có rõ và rủi ro có được xử lý kịp thời hay không. Sân bay Long Thành chỉ có thể khai thác an toàn khi lực lượng trong cảng và chính quyền quanh cảng cùng hành động như một hệ thống. Đó là lý do phối hợp liên ngành cần được xem là một phần của năng lực vận hành, chứ không phải việc hành chính đi kèm.
