Giá điện theo giờ là gì và vì sao hộ gia đình nên quan tâm?
Giá điện theo giờ là cơ chế áp dụng ba mức giá điện sinh hoạt khác nhau tương ứng với giờ cao điểm, giờ thấp điểm và giờ bình thường, nhằm phản ánh đúng chi phí cung cấp điện trong từng khung giờ và khuyến khích người dùng dịch chuyển nhu cầu sử dụng sang các thời điểm ít áp lực lên hệ thống điện. Trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Chính phủ đề xuất bổ sung quy định áp dụng giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Sáng 21/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án luật này trong khuôn khổ phiên họp thứ 6, mở ra bước ngoặt cải cách giá điện sinh hoạt cho hàng chục triệu hộ gia đình.
Động cơ cải cách giá điện: từ an ninh năng lượng đến xóa bù chéo
Đề xuất áp giá điện theo giờ không phải quyết định mang tính kỹ thuật thuần túy, mà là mắt xích trong một lộ trình cải cách giá điện rộng hơn. Dự thảo luật được xây dựng bám sát định hướng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045 theo Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị, trong đó nhấn mạnh “lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện” giữa các nhóm khách hàng. Khi giá điện sinh hoạt tiến gần hơn với chi phí thực tế trong từng khung giờ, người dùng sẽ không còn được trợ giá gián tiếp từ các nhóm khách hàng khác, đồng thời phải đối mặt rõ ràng với giá điện giờ cao điểm thấp điểm. Theo cơ quan thẩm tra, nguyên tắc là giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường, nhưng không được chuyển toàn bộ rủi ro sang Nhà nước hoặc người sử dụng điện. Đây là “luật chơi” mới mà hộ gia đình phải chuẩn bị tinh thần.
Giá điện sinh hoạt ba khung giờ: cách vận hành và trụ cột pháp lý
Về cơ chế, dự thảo Luật bổ sung quy định áp dụng ba mức giá điện sinh hoạt theo giờ: khung giá bán lẻ cho giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường, nhưng chỉ triển khai khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Điều này ngầm định rằng hệ thống đo đếm, hạ tầng công nghệ phải đủ khả năng ghi nhận sản lượng điện theo thời gian thực để tính đúng giá điện theo giờ. Song song với cải cách giá điện sinh hoạt, dự thảo cũng đề xuất trao thêm thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Công Thương trong việc phê duyệt khung giá bán buôn điện. Cùng lúc, dự thảo làm rõ các trường hợp ngừng, giảm mức cung cấp điện và cơ chế xác định chi phí ngừng, cấp điện trở lại. Nói cách khác, không chỉ hóa đơn tiền điện sẽ linh hoạt hơn theo giờ, mà toàn bộ thị trường điện, từ mua bán điện trực tiếp đến dịch vụ truyền tải, đều được đặt trong khuôn khổ giá điện mới.
Ý nghĩa đối với thị trường điện và bước đi tiếp theo của Quốc hội
Cải cách giá điện theo giờ, nếu được thông qua, sẽ đẩy mạnh cạnh tranh trên thị trường điện, tạo điều kiện huy động thêm nguồn lực đầu tư vào phát triển nguồn và lưới điện. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng cảnh báo việc quy định giá hợp đồng mua bán điện phải “bảo đảm thu hồi đầy đủ” chi phí, vốn và lợi nhuận hợp lý có thể khiến nhiều người hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư. Vì vậy, dự thảo cần làm rõ hơn để không biến cải cách giá điện sinh hoạt thành gánh nặng cho ngân sách hoặc người dùng. Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã nhất trí trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án luật tại kỳ họp thứ hai, sau khi cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình kết luận phiên họp. Giai đoạn thảo luận tới sẽ quyết định liệu giá điện theo giờ trở thành bước tiến minh bạch, hay thêm một tầng phức tạp cho hóa đơn tiền điện của hộ gia đình.
