Giá điện theo giờ là gì và vì sao bạn nên quan tâm?
Giá điện theo giờ là cơ chế tính tiền điện dựa trên ba khung thời gian gồm giờ cao điểm, giờ thấp điểm và giờ bình thường, trong đó mỗi khung giờ có mức giá khác nhau nhằm phản ánh chi phí cung cấp điện và định hướng người dùng điều chỉnh thói quen sử dụng điện cho phù hợp với nhu cầu của hệ thống. Chính phủ đã đề xuất một cải cách giá điện quan trọng: áp dụng giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Nói cách khác, thay vì một biểu giá bậc thang “cào bằng” theo lượng điện tiêu thụ, người dân sẽ phải để ý đồng hồ hơn: dùng điện lúc nào quan trọng không kém dùng bao nhiêu. Đây là sự thay đổi chạm thẳng vào hóa đơn tiền điện của mỗi gia đình, nên không thể xem nhẹ.
Bên trong dự thảo luật điện lực mới: không chỉ là chuyện giá điện cao điểm
Dự thảo luật điện lực mới không dừng ở việc thêm vài dòng về giá điện cao điểm, mà là một gói cải cách rộng hơn với 3 điều, kế thừa và sửa đổi chủ yếu 23 điều hiện hành về quy định chung, quy hoạch, đầu tư dự án điện, năng lượng tái tạo, cấp phép, thị trường điện, mua bán điện, giá điện và an toàn điện lực. Sáng 21/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, đánh dấu bước công khai đầu tiên trước khi luật được trình Quốc hội tại kỳ họp thứ hai sau khi cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình. Đây là thời điểm hệ thống điện đứng trước sức ép đầu tư lớn, nên mọi thay đổi về luật đều nhắm tới mục tiêu kép: bảo đảm an ninh năng lượng và tạo khuôn khổ pháp lý ổn định, dự báo được cho nhà đầu tư lẫn người dùng.
Cải cách giá điện: từ xóa bù chéo đến thị trường điện cạnh tranh
Trọng tâm của cải cách giá điện lần này là đưa giá về gần với chi phí thực, thay vì dựa vào cơ chế bù chéo giữa các nhóm khách hàng. Dự thảo luật bổ sung quy định áp dụng giá điện theo giờ cho khách hàng sinh hoạt, đồng thời trao thêm thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Công Thương trong việc phê duyệt khung giá bán buôn điện. Dự thảo cũng bám sát định hướng xây dựng “lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện” giữa các nhóm khách hàng. Một phát biểu đáng chú ý từ báo cáo thẩm tra là: giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư và phát triển thị trường điện cạnh tranh. Nói thẳng, nhà nước không muốn và cũng không thể tiếp tục gánh hết rủi ro đầu tư cho các dự án điện, trong khi người dùng được hưởng giá thấp một cách thiếu minh bạch.
Ai chịu rủi ro, ai hưởng lợi trong luật điện lực mới?
Câu hỏi lớn nhất với mọi cải cách giá điện là rủi ro được phân chia thế nào giữa nhà nước, doanh nghiệp và người dùng. Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã nhấn mạnh rằng giá điện phải dựa trên chi phí hợp lý, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường, nhưng không được chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện. Cơ quan thẩm tra cũng cảnh báo nguy cơ hiểu lầm rằng nhà nước “bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư” nếu quy định giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm thu hồi đầy đủ chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý. Rõ ràng, luật điện lực mới đang đi trên lằn ranh mỏng: vừa phải đủ hấp dẫn nhà đầu tư, nhất là trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và các hệ thống lưu trữ điện, vừa phải bảo vệ người tiêu dùng khỏi việc gánh chi phí và rủi ro thay cho doanh nghiệp.
Kết luận: giá điện theo giờ là cú hích buộc chúng ta phải tính lại thói quen
Việc Chính phủ đề xuất áp giá điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường cho khách hàng sinh hoạt không phải một chi tiết kỹ thuật nhỏ trong luật, mà là sự tái định nghĩa quan hệ giữa nhà cung cấp điện và từng hộ gia đình. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã nhất trí về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung luật điện lực để thể chế hóa các chủ trương mới của Trung ương, Bộ Chính trị và tháo gỡ khó khăn trong đầu tư, vận hành ngành điện. Bước tiếp theo là Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp thứ hai, nhưng về bản chất, cuộc chơi mới đã được định hình: biểu giá điện sẽ ngày càng phản ánh chi phí thực, bù chéo sẽ dần bị xóa bỏ, và người dân phải quan tâm hơn tới thời điểm bật điều hòa hay chạy máy giặt. Ai chủ động thích nghi sớm với giá điện theo giờ sẽ là người ít bị bất ngờ nhất khi hóa đơn tiền điện bước vào thời kỳ mới.
