Kỳ vọng chuyển thành kết quả thực chất
Quan hệ Nhật Bản–Việt Nam là mối quan hệ hữu nghị hơn 50 năm, hiện mở rộng từ thương mại và đầu tư sang các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Truyền thông Nhật Bản nhìn nhận triển vọng song phương tích cực, nhưng thước đo quan trọng không phải lời khẳng định về tình hữu nghị mà là những chương trình hợp tác có thể triển khai.
Chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là dịp để hai bên thúc đẩy bước chuyển đó. Các nội dung đang được chuẩn bị được kỳ vọng góp phần cụ thể hóa khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện thành những chương trình thiết thực, đưa quan hệ hai nước phát triển sâu rộng hơn.
Bối cảnh chính trị cũng thuận lợi: trong năm 2026, các hoạt động trao đổi cấp cao, trong đó có chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 5 của Thủ tướng Takaichi Sanae, được đánh giá là đã củng cố tin cậy và mở rộng hợp tác. Vì vậy, kỳ vọng từ chuyến thăm Nhật Bản không chỉ nằm ở tuyên bố chung, mà ở khả năng nối tiếp đà tin cậy bằng cam kết có lộ trình.
Năng lượng: ưu tiên dài hạn, lợi ích gần gũi
Năng lượng là một trong những nội dung cụ thể nhất được nêu trước cuộc hội đàm dự kiến ngày 9 tháng 11 tại Nhật Bản giữa Thủ tướng Takaichi Sanae và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Hai bên dự kiến xác nhận kế hoạch tăng cường hợp tác về năng lượng hạt nhân thế hệ mới.
Theo kế hoạch được đề cập, Nhật Bản sẽ hỗ trợ chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực; hai nước dự kiến hướng tới sử dụng lò phản ứng mô-đun nhỏ tại Việt Nam từ năm 2040 hoặc sau đó. Đây là tầm nhìn dài hạn, phù hợp với yêu cầu an ninh năng lượng và phát triển bền vững, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào năng lực thực thi, chuẩn an toàn và chất lượng đào tạo.
Trong ngắn hạn hơn, hai nước dự kiến ký thỏa thuận vay vốn xây dựng nhà máy điện tua-bin khí chu trình hỗn hợp hiệu suất cao ở miền Nam. Việc kết hợp tua-bin khí và tua-bin hơi nhằm nâng hiệu suất phát điện, góp phần đáp ứng nhu cầu năng lượng đang tăng và hỗ trợ kinh tế khu vực. Với người dân và doanh nghiệp, ý nghĩa thiết thực nằm ở nguồn điện đáp ứng tốt hơn nhu cầu sản xuất và sinh hoạt.
Công nghệ và nhân lực là phép thử của hợp tác
Hợp tác Nhật Việt đang dịch chuyển khỏi mô hình chủ yếu dựa trên thương mại, đầu tư và sản xuất công nghiệp. Các lĩnh vực được nhắc đến gồm năng lượng, khoáng sản thiết yếu, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực. Danh mục này phản ánh ưu tiên chung: tăng năng lực công nghệ và tạo nền tảng cho tăng trưởng có giá trị cao hơn.
Trong trí tuệ nhân tạo, hai bên dự kiến ký bản ghi nhớ nghiên cứu và phát triển; Nhật Bản sẽ hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu đào tạo 100 chuyên gia AI có trình độ tiến sĩ. Đây là hướng đi đáng chú ý, bởi hợp tác công nghệ chỉ tạo tác động lâu dài khi Việt Nam có đủ nhân lực để nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ các giải pháp, thay vì chỉ tiếp nhận thiết bị.
Các đánh giá từ Nhật Bản cho rằng thế mạnh công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản lý của Nhật Bản có thể bổ trợ cho thị trường năng động, lực lượng lao động trẻ và mạng lưới kinh tế quốc tế của Việt Nam. Nhận định ấy nêu đúng cơ hội, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc dự án có tạo năng lực trong nước và liên kết bền vững giữa doanh nghiệp, trường đại học và cơ quan nghiên cứu hay không.
Từ kỳ vọng đến cam kết có thể kiểm chứng
Nền tảng kinh tế giúp lý giải vì sao triển vọng hợp tác được nhìn nhận lạc quan: Việt Nam tăng trưởng hơn 8% trong năm 2025 và tiếp tục duy trì đà tăng cao trong nửa đầu năm 2026; kim ngạch thương mại hai nước vượt 50 tỷ USD năm 2025. Những con số này cho thấy dư địa hợp tác, nhưng không tự bảo đảm rằng lợi ích sẽ được phân bổ rộng rãi.
Quan hệ còn có chiều sâu ở cấp địa phương, doanh nghiệp, trường đại học và cộng đồng. Hơn 680.000 người Việt Nam đang sinh sống tại Nhật Bản là cầu nối cho giao lưu và hiểu biết lẫn nhau. Yếu tố con người có thể giúp các thỏa thuận cấp cao thành mạng lưới hợp tác bền hơn, miễn là được gắn với cơ hội học tập, nghiên cứu và việc làm cụ thể.
Nhìn chung, chuyến thăm Nhật Bản có cơ sở để trở thành dấu mốc mới, nhưng thành công nên được đo bằng tiến độ thực hiện các kế hoạch về năng lượng, AI và đào tạo nhân lực. Kỳ vọng tích cực từ truyền thông Nhật Bản vì thế vừa là sự ghi nhận, vừa đặt ra yêu cầu: hợp tác phải tạo ra kết quả kiểm chứng được, đóng góp cho năng lực phát triển của cả hai bên.
