Kỳ vọng chuyển cam kết thành hợp tác thực chất
Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là dịp để hai nước xác nhận những hướng hợp tác chiến lược, từ năng lượng đến trí tuệ nhân tạo và đào tạo nhân lực, đồng thời tạo cơ sở cho các chương trình cụ thể trong những năm tới. Trước chuyến thăm chính thức từ ngày 8 đến 11/11, truyền thông Nhật Bản đánh giá tích cực triển vọng quan hệ Việt Nhật và khả năng đạt các thỏa thuận mới trong những lĩnh vực này.
Điểm đáng chú ý không chỉ là danh sách lĩnh vực được nêu ra, mà là khả năng gắn hợp tác với nhu cầu phát triển của Việt Nam. Nhật Bản có công nghệ và kinh nghiệm, còn Việt Nam cần thêm năng lực về năng lượng, nghiên cứu và nhân lực chất lượng cao. Nếu các kế hoạch được xác nhận và triển khai, hợp tác Nhật Việt có thể tiến từ khuôn khổ ngoại giao sang những dự án tạo tác động dài hạn. Đây là thước đo quan trọng hơn những tuyên bố thiện chí.
Năng lượng: ưu tiên dài hạn và lợi ích trước mắt
Theo nhận định của truyền thông Nhật Bản, tại cuộc hội đàm dự kiến ngày 9/11, Thủ tướng Takaichi Sanae và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ xác nhận kế hoạch tăng cường hợp tác về năng lượng hạt nhân thế hệ mới. Hai nước dự kiến ký bản ghi nhớ hướng tới đưa công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) vào sử dụng tại Việt Nam từ năm 2040 hoặc sau đó; Nhật Bản sẽ hỗ trợ chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực. Đây là hướng đi dài hạn, không phải giải pháp có thể lập tức bổ sung nguồn điện.
Trong ngắn hạn, kế hoạch vay vốn xây dựng nhà máy điện tua-bin khí chu trình hỗn hợp hiệu suất cao ở miền Nam có ý nghĩa thiết thực hơn. Nhà máy kết hợp tua-bin khí và tua-bin hơi để tăng hiệu suất phát điện, góp phần đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng và hỗ trợ kinh tế khu vực. Với người dân và doanh nghiệp, bảo đảm nguồn điện ổn định là lợi ích dễ nhận thấy nhất; còn với chính phủ hai nước, các dự án này sẽ kiểm chứng khả năng biến đối thoại thành kết quả.
AI và nhân lực là phép thử năng lực hợp tác
Hai bên dự kiến ký bản ghi nhớ nghiên cứu và phát triển AI, trong đó Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu đào tạo 100 chuyên gia AI có trình độ tiến sĩ. Con số này cho thấy trọng tâm không chỉ nằm ở việc tiếp nhận công nghệ, mà còn ở khả năng xây dựng đội ngũ đủ sức nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ trong nước. Nếu đào tạo gắn với hợp tác giữa doanh nghiệp, trường đại học và cơ sở nghiên cứu, lợi ích có thể lan sang nhiều ngành.
Đây là một lựa chọn đúng hướng, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào chất lượng chương trình và cơ hội để chuyên gia sau đào tạo làm việc trong môi trường nghiên cứu thực tế. Quan hệ Việt Nhật đang mở rộng từ thương mại, đầu tư và sản xuất công nghiệp sang năng lượng, khoáng sản thiết yếu, bán dẫn, AI, chuyển đổi xanh và phát triển nhân lực. Vì vậy, hợp tác AI chỉ tạo được bước tiến rõ rệt nếu gắn với nhu cầu kinh tế, thay vì dừng ở biên bản ghi nhớ.
Cuộc hội đàm cần mở đường cho bước tiếp theo
Bức tranh rộng hơn cũng tạo nền tảng cho kỳ vọng lần này: thương mại hai chiều vượt 50 tỷ USD năm 2025, trong khi Việt Nam duy trì đà tăng trưởng cao trong nửa đầu năm 2026 theo thông tin được truyền thông Nhật dẫn lại. Hai nước có lợi thế bổ trợ, với công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản lý của Nhật Bản cùng thị trường năng động và lực lượng lao động trẻ của Việt Nam. Những điều kiện ấy thuận lợi, nhưng không tự động bảo đảm thành công.
Cuộc hội đàm dự kiến ngày 9/11 vì thế có vai trò vượt quá việc xác nhận các kế hoạch về năng lượng hạt nhân: đây là dịp để lãnh đạo hai nước thống nhất cách thúc đẩy hợp tác. Sau hơn 50 năm vun đắp quan hệ hữu nghị, chuyến thăm chỉ thực sự trở thành dấu mốc nếu các định hướng được chuyển thành lộ trình, trách nhiệm và dự án có thể theo dõi. Kỳ vọng của Nhật Bản là có cơ sở; bước tiến tiếp theo sẽ được quyết định bởi khả năng thực hiện.
