Đất hiếm đòi hỏi công nghệ và con người cùng tiến
Công nghệ đất hiếm là tập hợp năng lực khoa học và kỹ thuật phục vụ việc nhận diện, thăm dò, khai thác và chế biến loại khoáng sản này theo hướng đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp. Vì vậy, muốn làm chủ đất hiếm, không thể chỉ đặt mục tiêu mua sắm thiết bị hay mở rộng hoạt động khai thác; cần xây dựng đồng thời năng lực nghiên cứu và đội ngũ chuyên môn đủ sức vận hành, cải tiến công nghệ.
Sáng 14.11 tại Hà Nội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Trường Đại học Mỏ - Địa chất và trao Huân chương Lao động hạng Ba cho nhà trường. Ông đề nghị trường tập trung nghiên cứu các lĩnh vực then chốt, làm chủ công nghệ thăm dò và khai thác khoáng sản chiến lược, trong đó có đất hiếm. Đây không nên chỉ là lời hiệu triệu về nghiên cứu: nó đặt ra yêu cầu gắn tri thức với năng lực triển khai thực tế.

Đào tạo phải rời khỏi lối học chỉ nặng lý thuyết
Thăm dò đất hiếm và khai thác khoáng sản chiến lược là những lĩnh vực cần chuyên môn gắn với điều kiện thực địa, công nghệ và yêu cầu an toàn. Bởi vậy, chương trình đào tạo chỉ cập nhật kiến thức trên giảng đường sẽ khó tạo ra người có thể làm chủ quy trình khi bước vào công việc. Chỉ đạo đổi mới theo hướng liên ngành, tích hợp năng lực số và chuyển đổi xanh, đồng thời thực hiện phương châm “học đi đôi với hành”, là hướng đi đúng.
Đáng chú ý, yêu cầu được nêu không dừng ở việc tăng tiết thực hành: nhà trường cần gắn giảng đường với thực địa và doanh nghiệp để đào tạo nhân lực tinh hoa, chuyên gia đầu ngành. Đây là điều kiện để nhân lực ngành mỏ hiểu cả nền tảng khoa học lẫn bài toán triển khai. Nếu thiếu kết nối ấy, nghiên cứu có thể xa nhu cầu sản xuất, còn đào tạo khó theo kịp công nghệ.
Năng lực nghiên cứu là một phần của mục tiêu khoáng sản chiến lược
Định hướng này xuất hiện trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết mới của Bộ Chính trị nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao như những yêu cầu cấp bách cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững. Theo Chủ tịch Quốc hội, trường cần làm chủ công nghệ điều tra sâu trong lòng đất, khai thác và chế biến sâu khoáng sản chiến lược phục vụ công nghiệp công nghệ cao, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng gắn với chuyển đổi xanh.
Như vậy, năng lực nghiên cứu và nhu cầu nhân lực không phải hai việc riêng rẽ bên cạnh mục tiêu khai khoáng. Chúng là nền móng để biến tiềm năng tài nguyên thành năng lực công nghệ và giá trị phục vụ các ngành công nghiệp. Chuyển từ nghiên cứu phục vụ sang nghiên cứu dẫn dắt, lấy ứng dụng thực tế và hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo, là yêu cầu đáng được ưu tiên.
Từ nền tảng 60 năm đến bước đi tiếp theo
Từ bốn khoa ban đầu, Trường Đại học Mỏ - Địa chất đã phát triển thành cơ sở đa ngành với 12 khoa, 53 chương trình đại học, 21 chương trình thạc sĩ và 17 chương trình tiến sĩ; trường đã đào tạo hơn 100.000 kỹ sư, cử nhân. Quy mô đó cho thấy nền tảng đào tạo đáng kể, nhưng thách thức sắp tới là chuyển bề dày ấy thành năng lực chuyên sâu trong các công nghệ mới.
Trong thời gian tới, nhà trường dự kiến tiếp tục đổi mới quản trị, hiện đại hóa cơ sở vật chất, nâng chất lượng đào tạo và nghiên cứu, đồng thời chuyển giao tri thức, công nghệ trên cơ sở hợp tác giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Trường cũng đặt mục tiêu trở thành trung tâm xuất sắc về đào tạo, nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược trong các lĩnh vực năng lượng, vật liệu tiên tiến, đất hiếm và khoáng sản. Thành công sẽ phụ thuộc vào mức độ gắn kết giữa mục tiêu ấy với đào tạo thực chất và bài toán khai thác.
Kết luận: muốn làm chủ công nghệ đất hiếm, cần đầu tư đồng thời cho nghiên cứu then chốt và con người có khả năng đưa nghiên cứu vào thực tế. Gắn đào tạo với thực địa, doanh nghiệp và mục tiêu phát triển khoáng sản chiến lược sẽ là phép thử quan trọng đối với định hướng của nhà trường.







