Nguồn lao động có kỹ năng là hạ tầng thu hút đầu tư
Đào tạo nhân lực cho khu công nghiệp là quá trình chuẩn bị người lao động có kiến thức, kỹ năng nghề và khả năng vận hành thiết bị phù hợp với nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp. Đây không phải phần việc phụ trợ có thể để đến khi nhà máy mở cửa mới tính, mà là một cấu phần của hạ tầng quyết định khả năng triển khai dự án.
Sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang thúc đẩy các tập đoàn công nghệ xây dựng nhà máy tại nhiều địa phương, nhưng nhà xưởng và đường sá không đủ để bảo đảm dự án vận hành đúng tiến độ. Nguồn nhân lực được đào tạo là “hạ tầng mềm” cốt lõi; khu công nghiệp cần tích hợp dịch vụ đào tạo và cung ứng lao động vào gói hỗ trợ nhà đầu tư.
Tại một sự kiện về bất động sản công nghiệp ở TP.HCM, ông Trần Vân Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, cho biết khảo sát ở Khu công nghiệp Việt Hưng, Hải Phòng, ghi nhận doanh nghiệp điện tử khó triển khai dự án vì thiếu người vận hành thiết bị. Đây là tín hiệu rõ ràng: nhân lực khu công nghiệp phải được chuẩn bị song song với mặt bằng và dây chuyền, không thể xem là nguồn cung tự phát.
Khoảng cách kỹ năng khiến dự án chậm ngay từ đầu
Thiếu người phù hợp không chỉ làm doanh nghiệp tuyển dụng lâu hơn. Với nhà máy mới, nhân lực chưa sẵn sàng có thể kéo dài chạy thử, ảnh hưởng tiến độ giao hàng và làm giảm sức hấp dẫn của địa điểm đầu tư. Vì vậy, cách làm hiệu quả không phải chỉ mở rộng quy mô tuyển sinh, mà là xác định trước doanh nghiệp cần vị trí nào, kỹ năng gì và vào thời điểm nào.
Kinh nghiệm dự án sản xuất chip bán dẫn ESMC tại Đức cho thấy công tác chuẩn bị cần đi trước ngày nhà máy hoạt động: 4 năm cho nhân sự cấp cao, 2 năm cho cấp trung và 6 tháng cho công nhân dây chuyền. Các con số này nhấn mạnh rằng đào tạo nhân lực phải gắn với lộ trình đầu tư, nhất là ở ngành công nghệ cao, thay vì chờ đến khi thiếu người mới xử lý.
Các chủ đầu tư khu công nghiệp nên dành quỹ đất và nguồn lực cho trung tâm thực hành, phòng thí nghiệm ngay trong nội khu; phần thực hành cần diễn ra trên thiết bị và quy trình của doanh nghiệp. Mô hình đó giúp người học tiếp xúc sớm với công việc thật, đồng thời giúp nhà tuyển dụng đánh giá kỹ năng trước khi dây chuyền cần đủ nhân sự.
Hải Phòng cần biến liên kết đào tạo thành trải nghiệm nghề
Ở Hải Phòng, cảng biển, khu công nghiệp và hoạt động xuất nhập khẩu phát triển nhanh đang kéo nhu cầu nhân lực logistics tăng lên. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần nhiều hơn kiến thức trên lớp: người lao động phải biết xử lý nghiệp vụ giao nhận, khai báo hải quan, quản lý kho bãi, vận tải, sử dụng công nghệ số và giao tiếp ngoại ngữ.
Đến năm 2030, nhu cầu nhân lực logistics của Hải Phòng được dự báo khoảng 369.000 người, trong khi nguồn cung hiện mới đáp ứng 40–45% nhu cầu thực tế. Với khoảng cách lớn như vậy, tăng chỉ tiêu đào tạo mà không đổi cách dạy sẽ khó giải quyết điểm nghẽn. Nhà trường cần cùng doanh nghiệp xây dựng chương trình, đưa sinh viên vào môi trường làm việc và cập nhật nội dung theo nghiệp vụ đang tuyển.
Một chương trình talkshow về xuất nhập khẩu và logistics do Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu và Dịch vụ Vận tải Nam Phương phối hợp với câu lạc bộ kết nối doanh nghiệp thuộc Khoa Kinh tế, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam tổ chức là một hình thức đưa người học đến gần doanh nghiệp. Nhưng liên kết chỉ có giá trị khi tiếp nối bằng thực tập có hướng dẫn, bài tập nghiệp vụ và cơ hội làm việc trên quy trình thực tế.
Đào tạo thực hành phải gắn với tuyển dụng
Khi sinh viên được tiếp xúc doanh nghiệp từ sớm, họ có thể hiểu quy trình, yêu cầu công việc và văn hóa nơi làm việc trước khi tốt nghiệp; doanh nghiệp cũng giảm thời gian hướng dẫn ban đầu. Đây là lợi ích hai chiều, nhưng chỉ đạt được nếu đào tạo thực hành được thiết kế quanh vị trí tuyển dụng cụ thể, thay vì dừng ở vài buổi tham quan hoặc thực tập hình thức.
Các cơ sở đào tạo ở Hải Phòng đang đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy và tăng liên kết doanh nghiệp để chuẩn bị lao động có chuyên môn, kỹ năng và khả năng thích ứng. Song doanh nghiệp cũng cần tham gia sâu hơn: cung cấp tình huống nghề nghiệp, góp ý chuẩn đầu ra, cử người hướng dẫn và thông báo kế hoạch tuyển dụng đủ sớm để trường chủ động đào tạo.
Ở lĩnh vực công nghiệp, Trường Cao đẳng FPT Polytechnic đang hợp tác với Tổng công ty IDICO và các đối tác quốc tế để xây dựng chương trình đào tạo nhân lực công nghệ cao phục vụ các khu công nghiệp mới. Những hợp tác như vậy cần được đánh giá bằng khả năng đưa người học vào đúng việc, đúng thời điểm. Đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp là hướng tháo gỡ thiết thực nhất cho chênh lệch cung – cầu; nếu thiếu mắt xích này, cả nhà đầu tư lẫn người tìm việc đều tiếp tục chịu hệ quả.
