Trường nội trú biên giới: câu trả lời trực diện cho bất bình đẳng giáo dục vùng xa
Trường nội trú biên giới là mô hình cơ sở giáo dục được xây dựng ở khu vực giáp ranh quốc gia, vừa tổ chức dạy học liên cấp vừa bảo đảm chỗ ăn, ở cho học sinh vùng biên, nhằm xóa bớt rào cản địa lý, giảm bỏ học và nâng chất lượng nguồn nhân lực ở các xã xa trung tâm. Ở Gia Lai, 7 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các xã Ia O, Ia Chia, Ia Mơ, Ia Púch, Ia Nan, Ia Pnôn và Ia Dom đã cơ bản hoàn thành, sẵn sàng khánh thành và khai giảng đồng loạt vào ngày 5.9. Đây không chỉ là một sự kiện khai giảng năm học mới, mà là bước ngoặt hạ tầng cho cả khu vực biên giới của tỉnh. Chiều 3.9, UBND tỉnh đã làm việc với các đơn vị về công tác chuẩn bị lễ khai giảng năm học 2026-2027 và lễ khánh thành 7 trường liên cấp ở khu vực biên giới.
Cơ sở hạ tầng giáo dục hiện đại: 51,9ha và 1.516 tỷ đồng phải sinh lợi cho học sinh vùng biên
Điểm mạnh nhất của 7 trường nội trú biên giới Gia Lai là cơ sở hạ tầng giáo dục được đầu tư bài bản, quy mô 212 lớp với 7.108 học sinh trên diện tích khoảng 51,9ha, tổng mức đầu tư 1.516 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương và tỉnh. Những con số lớn chỉ có ý nghĩa nếu chúng được chuyển hóa thành không gian học tập an toàn, tiện nghi, giúp học sinh vùng biên không còn phải đi bộ hàng chục cây số tới trường. Theo Giám đốc Sở GD&ĐT Phạm Văn Nam, đến nay 7 trường nội trú liên cấp đã đáp ứng điều kiện để khánh thành và khai giảng vào ngày 5.9. Việc huy động hàng chục cán bộ, nhân lực lắp đặt thiết bị, làm việc xuyên lễ từ 30.8 đến nay cho thấy quyết tâm biến khuôn viên, phòng học và khu nội trú thành môi trường học đường đúng chuẩn, thay vì những điểm trường tạm bợ trước đây.
Quan điểm cần nhấn mạnh là: đầu tư lớn không nên dừng ở việc “có trường mới”, mà phải được quản lý vận hành hiệu quả để tạo ra chất lượng giáo dục mới. Khi bàn ghế, thiết bị dạy học đã được trang bị đầy đủ để bước vào năm học 2026-2027, thách thức tiếp theo là năng lực đội ngũ, chương trình rèn luyện và cách nhà trường gắn kết với cộng đồng địa phương. Nếu coi trường là hạ tầng chiến lược chứ không chỉ là công trình xây dựng, Gia Lai hoàn toàn có thể biến 7 trường nội trú biên giới này thành những hạt nhân phát triển kinh tế – xã hội vùng biên trong dài hạn.
Hơn 6.800 học sinh vùng biên: từ bỏ học, đi xa đến cơ hội nội trú an toàn và đủ đầy
Tác động thực tế của 7 trường nội trú biên giới thể hiện rõ qua con số tuyển sinh: 6.814/6.818 học sinh đã nhập học, đạt 99,94% kế hoạch và 95,86% so với quy mô dự án. Trong đó có 2.586 học sinh nội trú, đạt 100% chỉ tiêu, gồm 802 tiểu học và 1.784 THCS; số học sinh bán trú là 4.228 em, gồm 3.131 tiểu học và 1.101 THCS. Đây là câu trả lời trực tiếp cho lo ngại lâu nay rằng học sinh vùng biên phải đối mặt với quãng đường dài, thời tiết khắc nghiệt, dễ bỏ học và đứt gãy hành trình học tập. Các chế độ hỗ trợ cũng được thiết kế để bảo đảm điều kiện sinh hoạt: học sinh bán trú buổi trưa được hỗ trợ tiền ăn mỗi tháng, còn học sinh nội trú được hỗ trợ ở mức cao hơn, trong thời gian không quá 9 tháng/năm học; mỗi em bán trú được cấp 8kg gạo/tháng, nội trú được cấp 15kg gạo/tháng.
Ngoài ăn ở, chuyện học cũng được chú trọng: 6.814 bộ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 9 đã được mua với kinh phí 1,4 tỷ đồng, cấp cho thư viện các trường để học sinh mượn sử dụng. Nhà trường đồng thời xây dựng phương án đưa đón học sinh, phối hợp với Công an xã và phụ huynh để bảo đảm an toàn, thuận lợi, không để xảy ra sự cố trong quá trình đến trường. Khi một học sinh vùng biên không còn phải chọn giữa đi học và đi làm thuê vì bữa ăn, chỗ ngủ, sách vở đã được bảo đảm, quyết định chính sách đã đi đúng hướng. Thách thức còn lại là làm sao biến sự có mặt đông đủ của học sinh trong ngày khai giảng năm học mới thành những năm học thực sự chất lượng, không chỉ là tỷ lệ chuyên cần cao trên giấy.
Chạy đua với thời gian và thời tiết để kịp khai giảng năm học mới
Một điểm đáng chú ý là tiến độ hoàn thiện cơ sở vật chất diễn ra trong điều kiện thời tiết biên giới mưa liên tục nhưng các lực lượng vẫn thi công ngày đêm để kịp đón học sinh ra lớp. Từ 30.8, Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng tỉnh huy động hàng chục cán bộ, nhân lực hỗ trợ lắp đặt thiết bị, làm việc xuyên lễ, phối hợp với các đơn vị thi công để hoàn thiện những phần việc cuối cùng. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Hải Giang yêu cầu các đơn vị tranh thủ thời gian, làm việc cả ngày lẫn đêm, đồng thời kiểm tra kỹ hệ thống điện, bảo đảm an toàn không chỉ cho lễ khánh thành, khai giảng mà trong suốt quá trình dạy và học.
Việc kiểm soát an toàn thực phẩm cho học sinh nội trú, bán trú – từ khâu tiếp nhận, bảo quản, chế biến đến tổ chức bữa ăn – cũng được đặt ra như điều kiện bắt buộc. Nếu trước đây, chuyện an toàn đường đi tới trường là nỗi lo thường trực của phụ huynh vùng biên, thì nay, câu chuyện chuyển sang chất lượng vận hành bên trong trường: điện, nước, vệ sinh, bữa ăn, nội quy sinh hoạt. Đó là bước tiến về nhận thức quản lý. Khi Sở GD&ĐT yêu cầu người đứng đầu cơ sở giáo dục không tự ý vận động quyên góp để tổ chức khai giảng, đồng thời quán triệt giáo viên, nhân viên, học sinh và cha mẹ chấp hành nghiêm quy định an toàn giao thông, thông điệp rất rõ: khai giảng năm học mới phải là ngày hội đến trường của học sinh, không phải gánh nặng tài chính hay nguy cơ mất an toàn.
Định hướng mô hình thiếu sinh quân: cơ hội rèn luyện dài hạn cho thế hệ trẻ vùng biên
Đi xa hơn ngày khai giảng năm học mới, tỉnh Gia Lai đã định hướng quản lý, vận hành 7 trường theo mô hình trường thiếu sinh quân, chú trọng tổ chức nền nếp học tập, sinh hoạt và rèn luyện cho học sinh, phù hợp với đặc thù khu vực biên giới. Lựa chọn này mang tính chiến lược: với học sinh vùng biên, nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là môi trường xây dựng kỷ luật, ý thức công dân và hiểu biết về biên giới, chủ quyền. Khi Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Ia Púch được chọn làm điểm cầu truyền hình trực tiếp, kết nối với điểm cầu Trung ương trong lễ khai giảng năm học 2026-2027, thông điệp tượng trưng rất rõ: biên giới không còn là vùng khuất của giáo dục mà trở thành tâm điểm chú ý quốc gia.
Tuy vậy, việc chuyển từ trường mới xây sang một mô hình rèn luyện có chiều sâu đòi hỏi sự chuẩn bị nghiêm túc về đội ngũ, quy chế, phối hợp với chính quyền và lực lượng chức năng. Nếu vận hành tốt, 7 trường nội trú biên giới sẽ là nơi ươm mầm thế hệ trẻ vừa có tri thức, vừa có kỷ luật và trách nhiệm với vùng đất mình sống. Nếu vận hành hình thức, cơ sở hạ tầng hiện đại sẽ bị giảm giá trị. Kết luận cần rút ra ngay lúc khai giảng: đầu tư trường nội trú biên giới là quyết định đúng, nhưng thành công phụ thuộc vào cách chúng ta biến mỗi ngày học, mỗi bữa ăn, mỗi giờ sinh hoạt của hơn 6.800 học sinh vùng biên thành trải nghiệm giáo dục chất lượng, bình đẳng và an toàn.
