Thông qua đề án chưa phải là công nhận
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình phát triển được đề xuất với cơ chế quản lý và chính sách riêng, nhằm tổ chức quy hoạch, tài chính, đầu tư và bộ máy phù hợp với tiềm năng của một địa bàn có vị trí chiến lược. Sáng 30/10, tại kỳ họp chuyên đề thứ 7 của HĐND tỉnh An Giang khóa XI, các đại biểu thông qua nghị quyết về đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc theo mô hình này. Đây là một bước tiến về thủ tục, không phải quyết định cuối cùng. Cách phân biệt ấy rất quan trọng: việc tỉnh thông qua hồ sơ thể hiện đồng thuận ở cấp địa phương, nhưng không tự động trao cho Phú Quốc địa vị mới hay các cơ chế đặc thù. Theo kết luận tại kỳ họp, nghị quyết là bước hoàn thiện hồ sơ để trình cấp Trung ương xem xét, quyết định.
Vì vậy, đề án Phú Quốc nên được nhìn nhận như một đề xuất chính sách đang đi qua quy trình thẩm quyền, chứ chưa phải một mô hình đã có hiệu lực. Hồ sơ còn phải được cấp có thẩm quyền xem xét; các nội dung về phân cấp, phân quyền và chính sách vượt quy định hiện hành cũng cần tiếp tục nghiên cứu riêng.
Phạm vi 575,29 km² và tham vọng phát triển
Phạm vi đề nghị bao trùm toàn bộ địa giới hành chính đặc khu Phú Quốc, với diện tích tự nhiên 575,29 km², nhưng không bao gồm đặc khu Thổ Châu. Ranh giới này cho thấy đây không phải đề xuất lập một khu chức năng nhỏ quanh cảng hay một cụm nghỉ dưỡng; nó hướng tới một khung phát triển và quản lý cho toàn đặc khu Phú Quốc.
Định hướng là đưa đảo thành trung tâm dịch vụ và du lịch sinh thái biển có sức cạnh tranh quốc tế, gắn với thương mại, logistics và kinh tế biển. Nói cách khác, mục tiêu không nên dừng ở tăng lượng khách mà phải tạo ra một hệ sinh thái dịch vụ đủ sức giữ giá trị kinh tế tại địa phương, đồng thời nâng cao chất lượng sống. Đề án dự kiến huy động khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026–2030; đến năm 2030 đặt mục tiêu đón khoảng 15 triệu lượt khách và đạt tổng giá trị sản phẩm 66.292 tỷ đồng. Đây là mục tiêu trong hồ sơ, không phải kết quả đã đạt hay cam kết chắc chắn.
Các chỉ tiêu về nước sạch và chất thải cũng đáng chú ý: đề án đặt mục tiêu 90% dân số sử dụng nước sạch và thu gom 98% chất thải rắn sinh hoạt vào năm 2030. Nếu tăng trưởng du lịch không đi kèm các dịch vụ thiết yếu này, danh xưng quốc tế sẽ khó chuyển thành lợi ích bền vững cho cư dân.
Cơ chế mới phải giải quyết bài toán quản trị
Lý do đề xuất mô hình mới không chỉ nằm ở quy mô du lịch. Phú Quốc đã có kết nối hàng không quốc tế, đường biển và lượng đầu tư đáng kể; các công trình chuẩn bị cho APEC 2027 cũng bổ sung năng lực về cửa ngõ, giao thông và dịch vụ hội nghị. Nhưng hạ tầng mới chỉ tạo ra cơ hội. Muốn khai thác hiệu quả sau sự kiện, địa phương cần phối hợp tốt hơn giữa quy hoạch, đầu tư, đất đai, môi trường và cung ứng dịch vụ công.
Nếu được công nhận, khu kinh tế đặc biệt sẽ tạo cơ sở áp dụng các quy định của Luật Phát triển đô thị về tổ chức bộ máy, quy hoạch, tài chính và thu hút đầu tư. Đây là phần có ý nghĩa thực chất nhất của đề án: tạo căn cứ để quản lý đồng bộ và tăng tính chủ động, thay vì chỉ đổi tên gọi. Tuy nhiên, cơ chế cụ thể không thể được mặc định là đã sẵn sàng. Tỉnh đã thông qua đề xuất, còn các điều chỉnh vượt khuôn khổ hiện hành vẫn cần nghiên cứu và quyết định theo đúng thẩm quyền.
Cơ hội chỉ có giá trị nếu đời sống theo kịp
Quy mô tăng trưởng đặt ra áp lực trực tiếp lên người dân: dân số, nhà ở, hạ tầng, ngân sách, tài nguyên và môi trường đều có thể chịu sức ép khi lượng khách và hoạt động đầu tư tăng nhanh. Chính đề án đã nhận diện các thách thức này, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững. Vì thế, đánh giá thành công không thể chỉ dựa vào vốn huy động hay số lượt khách.
Điều người dân cần thấy là dịch vụ thiết yếu được cải thiện, môi trường được bảo vệ, cơ hội việc làm và kinh doanh được mở rộng, còn lợi ích từ đầu tư không chỉ tập trung vào một số dự án. Mục tiêu nước sạch 90% và thu gom chất thải 98% là những thước đo gần với đời sống hơn khẩu hiệu về trung tâm du lịch biển quốc tế.
Kết luận: nghị quyết của HĐND tỉnh An Giang mở đường cho một hướng phát triển có tham vọng, nhưng chặng quyết định vẫn ở phía trước. Phú Quốc chỉ thực sự tiến gần mô hình khu kinh tế đặc biệt khi hồ sơ được cấp có thẩm quyền chấp thuận và cơ chế mới chứng minh được rằng tăng trưởng có thể song hành với chất lượng sống, môi trường và an ninh vùng biển.
