Khu kinh tế đặc biệt Phú Quốc: Bước ngoặt thể chế cho đảo Ngọc
Khu kinh tế đặc biệt Phú Quốc là đề án công nhận toàn bộ địa giới hành chính đặc khu Phú Quốc, với diện tích tự nhiên 575,29 km², trở thành một không gian thể chế riêng nhằm phát triển trung tâm dịch vụ, du lịch sinh thái biển tầm quốc tế, gắn với kinh tế biển, đảo, quy hoạch hạ tầng hiện đại và cơ chế quản trị tích hợp.
Điểm đáng chú ý không phải là một “danh xưng mới”, mà là việc An Giang chọn Phú Quốc làm phòng thí nghiệm cho mô hình phát triển kinh tế đảo quy mô lớn. Chiều 19/10, UBND tỉnh tổ chức cuộc họp nghe báo cáo và cho ý kiến về dự thảo đề án đề nghị công nhận toàn bộ đặc khu Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển, đảo và tạo động lực phát triển trong giai đoạn mới. Đây là bước đi thể hiện rõ quan điểm: nếu không thay đổi khung thể chế, Phú Quốc khó vươn lên vị thế trung tâm khu vực.
Theo dự thảo, phạm vi khu kinh tế đặc biệt bao trùm toàn bộ diện tích tự nhiên 575,29 km² của Phú Quốc, biến đây thành một trong những không gian phát triển lớn nhất cả nước về quy mô hành chính. Quan trọng hơn, đề án gắn chặt với bối cảnh đảo Ngọc chuẩn bị đón Hội nghị Cấp cao APEC 2027, buộc địa phương phải nâng cấp quản trị, phân cấp, phân quyền và bảo đảm phát triển bền vững. Nói cách khác, Phú Quốc đang đứng trước cơ hội “đổi đời” nhưng cũng đối diện bài kiểm tra về năng lực điều hành.
Động lực tăng trưởng mới: Du lịch sinh thái biển và kinh tế đảo
Nếu phải chọn một trụ cột để Phú Quốc bứt phá, đó phải là du lịch sinh thái biển gắn với phát triển kinh tế đảo. Định hướng của đề án rất rõ: xây dựng Phú Quốc trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch sinh thái biển tầm quốc tế, đồng thời phát huy tối đa lợi thế kinh tế biển, đảo và tăng cường kết nối với các thị trường khu vực và thế giới. Đây không chỉ là khẩu hiệu, mà là lựa chọn chiến lược: hoặc Phú Quốc vươn lên thành “hub” du lịch – dịch vụ quốc tế, hoặc mãi dừng ở vai trò một điểm đến nghỉ dưỡng đơn lẻ.
Các con số tăng trưởng cho thấy dư địa rất lớn. Trong 9 tháng năm 2026, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn Phú Quốc đạt hơn 39.166 tỷ đồng, tăng 39,41% so với cùng kỳ; vốn đầu tư toàn xã hội đạt hơn 60.261 tỷ đồng. Đây là nền tảng để mạnh dạn nâng cấp mô hình khu kinh tế đặc biệt Phú Quốc, thay vì tiếp tục “chắp vá” bằng các chính sách đơn lẻ. Một câu nói đáng chú ý là: “Trong 9 tháng năm 2026, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn Phú Quốc đạt hơn 39.166 tỷ đồng, tăng 39,41% so với cùng kỳ”.
Tuy vậy, để du lịch sinh thái biển thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, Phú Quốc phải tránh lối mòn “bê tông hóa bờ biển”. Phát triển kinh tế đảo không thể đánh đổi môi trường và bản sắc địa phương. Đề án đã nhấn mạnh yêu cầu gắn phát triển du lịch quốc tế, hội nghị, chăm sóc sức khỏe và kinh tế biển với bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Vấn đề còn lại là mức độ kỷ luật trong thực thi: có dám nói không với các dự án phá vỡ hệ sinh thái biển – đảo hay không.
Quy hoạch hạ tầng Phú Quốc: Từ công trình APEC đến nền tảng dài hạn
Một khu kinh tế đặc biệt không thể vận hành hiệu quả nếu quy hoạch hạ tầng Phú Quốc vẫn manh mún. Đề án đã định hướng xây dựng mô hình quản lý tích hợp, tăng tính chủ động trong quy hoạch, đầu tư, phát triển hạ tầng và cung ứng dịch vụ công. Đây là cách tiếp cận đúng: hạ tầng phải được nhìn như một hệ thống, không phải tập hợp các dự án rời rạc phục vụ từng nhà đầu tư.
Trong bối cảnh Phú Quốc đang triển khai nhiều công trình quy mô lớn phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027, các nhà hoạch định chính sách đã thẳng thắn thừa nhận: hạ tầng được đầu tư hôm nay phải tạo ra năng lực phát triển lâu dài, thay vì chỉ đáp ứng nhu cầu của một sự kiện quốc tế. Lộ trình thực hiện đề án đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, với trọng tâm là khai thác hiệu quả hệ thống hạ tầng sau APEC 2027. Nếu làm tốt, các tuyến giao thông, cảng, sân bay, trung tâm hội nghị sẽ trở thành “xương sống” cho du lịch sinh thái biển và dịch vụ quốc tế.
Tuy nhiên, hạ tầng không chỉ là đường sá và bê tông. Đề án yêu cầu bổ sung nội dung về khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và cả nghiên cứu, kiến nghị thành lập khu thương mại tự do tại Phú Quốc. Nghĩa là, hạ tầng mềm – từ thể chế đến năng lực quản trị – được đặt ngang hàng với hạ tầng cứng. Đây là bước tiến tư duy đáng hoan nghênh, nhưng cũng là thách thức lớn, vì nó đòi hỏi đội ngũ quản lý địa phương phải thay đổi cách làm quen thuộc.
Quản trị đặc khu: Phân cấp, phân quyền và trách nhiệm giải trình
Không có khu kinh tế đặc biệt Phú Quốc đúng nghĩa nếu bộ máy quản trị vẫn bị trói bởi các tầng nấc thủ tục cũ. Chủ tịch UBND tỉnh đã yêu cầu đề án làm rõ cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho đặc khu Phú Quốc, đồng thời hoàn thiện đồng bộ Đề án tổ chức bộ máy và Đề án phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đây là thông điệp rõ ràng: muốn Phú Quốc bứt phá, phải giao quyền thực chất, không chỉ giao việc.
Theo yêu cầu, UBND đặc khu Phú Quốc, Sở Tài chính và các sở, ngành phải khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, rà soát kỹ số liệu, bảo đảm căn cứ pháp lý đầy đủ, bổ sung các kết luận chỉ đạo của Tổng Bí thư, Thủ tướng Chính phủ và những nghị quyết liên quan đến định hướng phát triển Phú Quốc. Các sở, ngành phải gửi văn bản góp ý trước 9 giờ ngày 20/10, để kịp hoàn chỉnh đề án trình HĐND tỉnh tại kỳ họp chuyên đề ngày 30/10, trước khi trình Chính phủ xem xét, phê duyệt. Tiến độ gấp, nhưng chất lượng đề án được nhấn mạnh là yếu tố quyết định.
Điểm then chốt là phân cấp, phân quyền phải đi kèm trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát. Nếu chỉ “nới” quyền mà không ràng buộc trách nhiệm, khu kinh tế đặc biệt dễ trở thành nơi thử nghiệm các dự án rủi ro cho môi trường và tài chính công. Ngược lại, nếu quá thận trọng, Phú Quốc sẽ bỏ lỡ cơ hội vàng để trở thành động lực mới cho phát triển kinh tế đảo và tăng trưởng của cả tỉnh. Cân bằng hai yếu tố này là bài toán khó, nhưng không thể né tránh.
Triển vọng và điều kiện để Phú Quốc trở thành trung tâm dịch vụ quốc tế
Nhìn về phía trước, khu kinh tế đặc biệt Phú Quốc chỉ thành công nếu biến được lợi thế tự nhiên thành năng lực cạnh tranh dài hạn. Theo lộ trình dự kiến, giai đoạn 2026–2027 tập trung hoàn thiện thủ tục công nhận, hoàn thành các công trình đang triển khai và chuẩn bị phương án khai thác an toàn sau APEC; đến năm 2030, Phú Quốc hướng tới ổn định mô hình quản lý, mở rộng thị trường dịch vụ quốc tế, nâng cao năng lực hạ tầng thiết yếu và chất lượng nguồn nhân lực. Đây là khung thời gian không dài, nhưng đủ để kiểm chứng độ nghiêm túc của chiến lược.
Việc đề nghị công nhận Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt không chỉ là bước đi về thể chế, mà còn mở ra yêu cầu mới về quản trị, phân cấp, phân quyền và phát triển bền vững, nhất là trong bối cảnh đảo Ngọc chuẩn bị đón Hội nghị cấp cao APEC 2027. Nếu đề án được chuẩn bị bài bản, có tầm nhìn dài hạn và cơ chế thực thi rõ ràng, khu kinh tế đặc biệt có thể trở thành động lực mới cho đảo Ngọc, đóng góp vào tăng trưởng của tỉnh. Ngược lại, nếu thiếu kỷ luật quy hoạch hạ tầng Phú Quốc, thiếu cam kết với du lịch sinh thái biển và phát triển kinh tế đảo bền vững, danh xưng “đặc biệt” sẽ mất ý nghĩa.
Kết luận hợp lý nhất lúc này là: Phú Quốc đang đứng trước một cơ hội hiếm có để định vị mình trên bản đồ dịch vụ và du lịch sinh thái biển quốc tế. Cơ hội đó chỉ trở thành hiện thực khi ba yếu tố cùng hội tụ: thể chế đủ linh hoạt, hạ tầng được quy hoạch dài hạn, và một tầm nhìn phát triển kinh tế đảo đặt môi trường và cộng đồng lên cùng hàng với tăng trưởng. Nếu thiếu bất kỳ yếu tố nào, khu kinh tế đặc biệt Phú Quốc sẽ chỉ là một dự án đẹp trên giấy.
