Đề xuất đã qua HĐND, chưa phải quyết định công nhận
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình tổ chức phát triển kinh tế gắn với cơ chế quản lý tích hợp và quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền địa phương, nhằm phối hợp quy hoạch, đầu tư và cung cấp dịch vụ công. Với Phú Quốc, đây hiện là đề án xin công nhận, chưa phải một danh hiệu đã được Chính phủ quyết định. Ngày 30/10, HĐND tỉnh An Giang khóa XI thông qua đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt, cùng các nội dung tại kỳ họp chuyên đề. Bước tiếp theo là UBND tỉnh hoàn thiện hồ sơ, gửi Bộ Tài chính thẩm định rồi trình Chính phủ xem xét. Trình tự ấy quan trọng: kỳ vọng về cơ chế mới đã có cơ sở chính trị ở cấp tỉnh, nhưng kết quả vẫn phụ thuộc vào thẩm định và quyết định của cấp có thẩm quyền.
Phạm vi đề xuất gồm toàn bộ địa giới hành chính đặc khu Phú Quốc, không bao gồm đặc khu Thổ Châu; diện tích tự nhiên hơn 575 km², dân số trên 179.000 người. Quy mô này khiến bài toán không dừng ở việc đổi tên mô hình: cơ chế mới phải vận hành được trên một địa bàn rộng, đông dân và đang tăng tốc phát triển.
Trao quyền nhiều hơn để theo kịp sức ép tăng trưởng
Lý do thúc đẩy đề án khá rõ: Phú Quốc đang mở rộng hạ tầng để chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao APEC 2027, trong khi đầu tư, du lịch và dịch vụ tăng nhanh. Trong 9 tháng năm 2026, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn đạt hơn 39.166 tỷ đồng, tăng 39,41% so với cùng kỳ; vốn đầu tư toàn xã hội thực hiện vượt 60.261 tỷ đồng. Tốc độ này làm lộ rõ giới hạn của cách điều hành phân tán giữa cấp tỉnh và các cơ quan chuyên ngành. An Giang đề xuất mô hình quản lý tích hợp, chuyển giao nhiều thẩm quyền cho UBND đặc khu, Chủ tịch UBND đặc khu và cơ quan trực thuộc trong phạm vi pháp luật cho phép; Vườn quốc gia Phú Quốc cùng một số đơn vị sự nghiệp cũng dự kiến được chuyển về đặc khu quản lý.
Phân quyền chỉ có ý nghĩa nếu quyết định nhanh hơn mà trách nhiệm không mờ đi. Đề án vì thế đặt kèm yêu cầu bảo đảm nguồn lực, dữ liệu, trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực; đồng thời duy trì bảo tồn thiên nhiên và dịch vụ công. Đây là phép thử quan trọng: quyền chủ động lớn hơn phải giúp xử lý công việc sát địa bàn, chứ không được biến thành khoảng trống trong quản lý.
Du lịch biển là trục chính, nhưng mục tiêu phải đi cùng chất lượng sống
Định hướng của đề án là đưa Phú Quốc thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng biển và dịch vụ có sức cạnh tranh quốc tế, tạo động lực cho An Giang và vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Giai đoạn 2026-2030, kế hoạch đặt mục tiêu thu hút khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội và đón khoảng 15 triệu lượt khách vào năm 2030. Các lĩnh vực ưu tiên không chỉ có nghỉ dưỡng mà còn gồm hội nghị, triển lãm, văn hóa, giải trí, y tế và giáo dục chất lượng cao, thương mại, logistics, dịch vụ số, bảo tồn hệ sinh thái biển và nuôi biển công nghệ cao. Cách mở rộng này hợp lý hơn việc đặt mọi kỳ vọng vào lượng khách; tuy vậy, đầu tư Phú Quốc chỉ tạo giá trị bền vững nếu hạ tầng và môi trường theo kịp.
Người dân sẽ cảm nhận thành công của mô hình mới qua những điều cụ thể: nước sạch, xử lý rác và nước thải, nhà ở cho người lao động, tái định cư, phục hồi sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 ít nhất 98% dân số được dùng nước sạch, toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn và ít nhất 80% nước thải sinh hoạt được xử lý theo quy định. Những chỉ tiêu ấy cần được coi là phần cốt lõi của phát triển, không phải điều chỉnh bổ sung sau khi du lịch biển Phú Quốc đã tăng trưởng.
Cơ chế mới cần được đo bằng kết quả thực tế
Phú Quốc có nền tảng tăng trưởng đáng kể: giai đoạn 2021-2025, vốn đầu tư toàn xã hội đạt trên 114.800 tỷ đồng, còn tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ vượt 198.500 tỷ đồng; năm 2025, đảo đón hơn 8,2 triệu lượt khách. Nhưng quy mô nguồn lực lớn cũng kéo theo áp lực về nhà ở, cấp nước, chất thải, đất đai và bảo vệ hệ sinh thái. Vì vậy, công nhận khu kinh tế đặc biệt không nên được xem như đích đến hay bảo đảm tự động cho một làn sóng đầu tư mới. Giá trị của đề án nằm ở khả năng rút ngắn phối hợp, làm rõ trách nhiệm và giữ cân bằng giữa tăng trưởng với chất lượng sống.
Sau nghị quyết của HĐND tỉnh, An Giang còn phải hoàn chỉnh hồ sơ, phối hợp với các bộ, ngành qua khâu thẩm định và trình Chính phủ quyết định. Đây là một tiến trình đang tiếp diễn, không phải sự thay đổi địa vị đã hoàn tất. Nếu cơ chế được thông qua cùng nguồn lực, giám sát và tiêu chuẩn môi trường tương xứng, đặc khu Phú Quốc có thể tiến gần hơn tới vai trò trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế. Nếu không, mục tiêu vốn và lượng khách sẽ vượt trước năng lực phục vụ. Kết luận nên rõ ràng: quyền chủ động mới chỉ đáng giá khi người dân và hệ sinh thái cùng được hưởng lợi từ tăng trưởng.
