Nghị quyết là bước tiến, chưa phải quyết định công nhận
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình phát triển và quản lý được đề xuất cho một địa bàn có vị thế, tiềm năng riêng, đi kèm cơ chế tổ chức phù hợp và phân cấp thẩm quyền trong khuôn khổ pháp luật. Sáng 26/10, Ban Thường vụ Tỉnh ủy An Giang xem xét hai dự thảo: đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là Khu kinh tế đặc biệt và đề án tổ chức bộ máy cho mô hình này. Đến ngày 30/10, HĐND tỉnh An Giang thông qua nghị quyết về đề án công nhận. Đây là bước tiến chính trị đáng kể, nhưng không đồng nghĩa Phú Quốc đã được công nhận. UBND tỉnh còn phải hoàn thiện hồ sơ, gửi Bộ Tài chính thẩm định trước khi trình Chính phủ xem xét, quyết định. Vì vậy, ý nghĩa trước mắt của đề án Phú Quốc nằm ở việc xác lập lộ trình và mô hình dự kiến, chứ chưa phải một danh xưng đã có hiệu lực.
Hai đề án được yêu cầu rà soát, cập nhật và hoàn thiện để báo cáo Thường trực Tỉnh ủy cùng Ban Thường vụ Tỉnh ủy trước ngày 30/10/2026. Việc chuẩn bị đồng thời cơ sở công nhận và phương án tổ chức bộ máy là hợp lý: danh xưng mới sẽ khó tạo khác biệt nếu cách điều hành vẫn phân tán hoặc thiếu căn cứ pháp lý. Các cơ quan cũng được yêu cầu bảo đảm hai hồ sơ thống nhất, tránh chồng chéo chức năng và chuyển những nội dung vượt thẩm quyền lên cấp có thẩm quyền xem xét.
Du lịch biển là trục chính, nhưng không thể chỉ chạy theo lượng khách
Định hướng của đề án là đưa Phú Quốc thành trung tâm dịch vụ và du lịch nghỉ dưỡng biển có sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời tạo động lực cho An Giang và Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là lựa chọn có cơ sở với lợi thế đảo, nhưng tham vọng quốc tế đòi hỏi nhiều hơn khách sạn và bãi biển đẹp. Đề án đặt mục tiêu đón khoảng 15 triệu lượt khách vào năm 2030, trong khi tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026–2030 được đặt ở mức 195.000 tỷ đồng. Những con số này cho thấy quy mô kỳ vọng lớn; thước đo thành công, tuy nhiên, phải bao gồm chất lượng dịch vụ, sức chịu tải sinh thái và lợi ích người dân địa phương.
Danh mục ưu tiên không bó hẹp ở nghỉ dưỡng: còn có hội nghị, triển lãm, văn hóa, giải trí, y tế và giáo dục chất lượng cao, thương mại, logistics, dịch vụ số, bảo tồn sinh thái biển và nuôi biển công nghệ cao. Cách mở rộng này có thể giúp du lịch biển Phú Quốc bớt phụ thuộc vào một mùa hoặc một phân khúc khách. Nhưng bảo tồn và khai thác phải được đặt ngang hàng; nếu thiên nhiên suy giảm, chính lợi thế cạnh tranh quốc tế mà đề án muốn xây dựng sẽ bị bào mòn. Hạ tầng xã hội, nhà ở cho người lao động, tái định cư, phục hồi sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu cũng cần đi cùng tăng trưởng.
Phân quyền có thể gỡ nút thắt, nhưng phải kèm trách nhiệm
Một trụ cột của cơ chế quản lý Phú Quốc được đề xuất là mô hình tích hợp, gắn quản lý địa bàn với phát triển kinh tế và trao thêm thẩm quyền cho chính quyền đặc khu. Theo phương án, một số thẩm quyền hiện thuộc UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh và các sở, ngành có thể được phân cấp tối đa cho UBND đặc khu, người đứng đầu và cơ quan trực thuộc trong phạm vi pháp luật cho phép. Đề án cũng đề xuất chuyển Vườn quốc gia Phú Quốc cùng một số đơn vị sự nghiệp về đặc khu quản lý. Cách làm này có thể rút ngắn quy trình và đưa quyết định gần hơn với thực tế địa bàn. Tuy nhiên, chuyển quyền mà không bảo đảm nguồn lực, dữ liệu, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực sẽ chỉ thay đổi đầu mối, không nâng chất lượng quản trị.
Phương án tổ chức bộ máy phải tuân thủ quy định hiện hành, tránh phát sinh chức năng chồng chéo; những nội dung vượt thẩm quyền cần được báo cáo cấp có thẩm quyền quyết định. Với người dân và doanh nghiệp, lợi ích đáng chờ đợi không phải tên gọi mới mà là thủ tục rõ hơn, dịch vụ công ổn định hơn và cơ hội phát triển không đánh đổi sinh kế hay môi trường. Đề án cũng nhấn mạnh yêu cầu duy trì bảo tồn thiên nhiên, cung cấp dịch vụ công và bảo đảm quốc phòng, an ninh trong quá trình mở rộng giao thương. Đây là những điều kiện cần để phân quyền thực sự phục vụ địa phương thay vì trở thành mục tiêu tự thân.
Chặng tiếp theo mới quyết định mô hình có thực chất hay không
Bối cảnh triển khai cũng tạo áp lực về tiến độ: Phú Quốc đang được đầu tư nhiều công trình giao thông, du lịch và dịch vụ để chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao APEC năm 2027. Hai đề án được xem là bước chuẩn bị cơ sở pháp lý và mô hình quản lý cho định hướng phát triển mới, chứ chưa tự tạo ra năng lực vận hành. Sau nghị quyết của HĐND, quy trình tiếp theo là hoàn thiện hồ sơ, gửi Bộ Tài chính thẩm định rồi trình Chính phủ quyết định việc công nhận. Cần theo dõi cả kết quả thẩm định lẫn nội dung cơ chế cuối cùng: phạm vi phân quyền, nguồn lực đi kèm và cách kiểm soát trách nhiệm sẽ quyết định mức độ khác biệt so với mô hình hiện tại.
Phú Quốc đang tiến gần hơn đến danh xưng Khu kinh tế đặc biệt, nhưng nghị quyết của tỉnh mới mở cánh cửa thủ tục. Mô hình đáng kỳ vọng là một trung tâm du lịch và dịch vụ biển quốc tế có chính quyền đủ chủ động, đồng thời chịu trách nhiệm về môi trường, dịch vụ công và chất lượng sống. Chỉ khi quyết định công nhận được thông qua và cơ chế quản lý được thiết kế rõ ràng, đề án Phú Quốc mới chuyển từ định hướng thành năng lực phát triển có thể kiểm chứng.
