Chương trình học quá nặng và yêu cầu phải phân hóa theo năng lực
Phân hóa học tập là cách tổ chức chương trình, phương pháp dạy và hình thức dạy thêm học thêm dựa trên năng lực tiếp thu thực tế của từng học sinh, nhằm tránh tình trạng chương trình học quá nặng với đa số em, đồng thời vẫn tạo điều kiện phát triển cho học sinh khá giỏi và hỗ trợ học sinh yếu, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục một cách công bằng và bền vững. Sáng 19-8, khi Quốc hội thảo luận về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình chung, đại biểu Nguyễn Minh Đức đã thẳng thắn coi áp lực học tập và thương mại hóa dạy thêm học thêm là "điểm nghẽn" của giáo dục. Ông nhận định chương trình giáo dục hiện nay còn quá nặng so với khả năng tiếp thu của học sinh nếu so với các nước phát triển ở châu Âu. Đề xuất cốt lõi của ông là phải đánh giá lại chương trình dựa trên sức học thực tế, từ đó thiết kế các mức độ học tập khác nhau thay vì dồn toàn bộ lớp vào cùng một chuẩn thành tích.
Dạy thêm học thêm: từ thương mại hóa sang công cụ phân hóa học tập
Điểm sắc sảo trong lập luận của đại biểu Nguyễn Minh Đức là ông không phủ nhận hoàn toàn dạy thêm học thêm, mà yêu cầu định nghĩa lại mục đích của nó. Hiện nay, khi chương trình học quá nặng, nhà trường phải đạt chỉ tiêu, phụ huynh lo con không vào được trường như ý, ba tầng áp lực này kết hợp khiến dạy thêm học thêm dễ biến thành dịch vụ đối phó thi cử và tạo thu nhập cho giáo viên hơn là nâng chất lượng giáo dục. Theo ông, dạy thêm phải được phân hóa: học sinh yếu cần lớp hỗ trợ để theo kịp chương trình; học sinh giỏi cần lớp nâng cao để phát triển nhân tài. Hình ảnh minh họa "mỗi em chỉ gánh được 20 cân" cho thấy nếu không đo đúng sức học, mọi nỗ lực sẽ hóa thành quá tải. Khi dạy thêm học thêm được dùng như công cụ phân hóa học tập, nó có thể giúp giảm gánh nặng chung nhưng đòi hỏi phải chấm dứt tư tưởng thương mại hóa và bệnh thành tích.
Bất bình đẳng giáo dục: khoảng cách cơ sở vật chất và cơ hội học tập
Nếu đề xuất của ông Đức nhắm vào cấu trúc chương trình và phân hóa học tập, thì ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cho thấy bất bình đẳng giáo dục bắt nguồn từ cơ hội học tập không đồng đều. Trong thảo luận tại hội trường sáng 20-8 về Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa – xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, bà nhấn mạnh không thể chấp nhận nơi có trường học hiện đại, đủ thiết bị, trong khi nơi khác học sinh chưa đủ phòng học, giáo viên thiếu và chưa có chỗ ở ổn định. Theo bà, chuẩn hóa, hiện đại hóa giáo dục là cần thiết, nhưng ưu tiên hàng đầu phải là thu hẹp khoảng cách cơ hội học tập chứ không chỉ xây thêm những công trình "cho đủ". Nguồn lực cần tập trung vào những yếu tố nền tảng như kiên cố hóa trường lớp, nước sạch, nhà vệ sinh, thiết bị dạy học tối thiểu, nhà công vụ cho giáo viên và hạ tầng số, đi cùng hỗ trợ học sinh khó khăn và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.
Khi chất lượng giáo dục phải gắn với phát triển toàn diện thế hệ trẻ
Cả hai nhóm ý kiến đều gặp nhau ở một điểm: nếu thế hệ học sinh chỉ học để đối phó thi cử, chạy theo thành tích, thiếu thời gian vui chơi, tiếp cận văn hóa và kiến thức xã hội, thì khó đáp ứng yêu cầu tư duy sáng tạo và chuyển đổi số. Ông Nguyễn Minh Đức cảnh báo hệ quả hiện hữu là nhiều em thiếu kiến thức xã hội, thiếu thời gian giải trí và gặp vấn đề sức khỏe như béo phì, cận thị. Ở chiều khác, đại biểu Châu Quỳnh Dao đề nghị chương trình mục tiêu quốc gia phải bổ sung giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, khát vọng cống hiến, năng lực số và chăm sóc sức khỏe tinh thần cho học sinh. Từ đó có thể thấy nếu chỉ đầu tư cơ sở vật chất mà không đồng thời tái thiết kế chương trình theo hướng phân hóa học tập và chú trọng phát triển toàn diện, chất lượng giáo dục sẽ không được cải thiện thực sự. Phân hóa chương trình học, lành mạnh hóa dạy thêm học thêm và giải quyết bất bình đẳng giáo dục phải được xem là một gói giải pháp thống nhất, thay vì những mảnh ghép rời rạc.
