Cơ sở giáo dục tạm thời: giải pháp tình thế hay vòng luẩn quẩn kéo dài?
Cơ sở giáo dục tạm thời là những địa điểm được thuê hoặc mượn – như trụ sở doanh nghiệp, giảng đường đại học – được tận dụng làm nơi dạy học khi cơ sở vật chất trường học chính thức đang xây dựng, sửa chữa hoặc quá tải, khiến hàng ngàn học sinh phải học trong môi trường không được thiết kế cho giáo dục, thiếu phòng học, thiếu không gian sinh hoạt và tiềm ẩn rủi ro an toàn lẫn chất lượng học tập về lâu dài. Trong bối cảnh đó, Nghệ An trở thành một ví dụ đáng suy nghĩ: bước vào năm học 2026-2027, từ mầm non đến THCS, hàng ngàn học sinh vẫn đang học tạm trong các cơ sở thuê, dù các dự án xây mới đã khởi công và mục tiêu hoàn thành trước năm học 2027-2028 đã được đặt ra. Vấn đề không còn là câu chuyện thiếu thốn nhất thời, mà là dấu hiệu của một vòng luẩn quẩn quản lý – đầu tư chậm, điều chỉnh dự án kéo dài, học sinh chịu thiệt.
Ngàn học sinh Quang Trung phải học nhờ giảng đường đại học
Tại phường Thành Vinh, câu chuyện cơ sở vật chất trường học xuống cấp rồi xây mới kéo dài đã biến hàng ngàn học sinh thành “khách trọ” trong giảng đường đại học. Nhiều năm liền, thầy cô và học sinh Trường Tiểu học Quang Trung và THCS Quang Trung phải đi thuê trụ sở của Trường Đại học Công nghiệp Vinh để dạy và học. Năm học mới 2026-2027, riêng Trường Tiểu học Quang Trung đã có hơn 1.000 học sinh với 27 lớp, nhưng vẫn chưa thể quay về trường chính vì công trình chỉ mới thi công đến phần cọc nhồi, móng và vài tầng bê tông. "Vào lớp 4, do trường thiếu phòng học nên mỗi ngày các cháu phải chuyển đến các lớp khác nhau", phụ huynh Đặng Hải Yến buộc phải viết đơn xin chuyển trường cho con. Đây không chỉ là bất tiện trong đưa đón, mà là sự đứt gãy tính ổn định cần thiết cho tâm lý và quá trình học tập của trẻ.
Mầm non Cửa Nam: lớp học trên tầng 3 tòa nhà doanh nghiệp
Nếu học sinh tiểu học, THCS phải học nhờ giảng đường đại học, thì trẻ mầm non ở Cửa Nam lại gắn tuổi thơ với tầng 3 của một tòa nhà doanh nghiệp. Nhiều năm qua, hàng trăm cô trò Trường Mầm non Cửa Nam phải thuê trụ sở để dạy và học, lớp đặt trên tầng 3 trong không gian khép kín của tòa nhà kinh doanh. Theo chia sẻ của phụ huynh, trụ sở doanh nghiệp được thiết kế cho mục đích kinh doanh, công năng không phù hợp cho dạy và học, phía dưới còn có cửa hàng, xe cộ ra vào thường xuyên, trong khi trẻ mầm non hoàn toàn thiếu không gian ngoài trời để vận động, khám phá thế giới xung quanh. Năm học 2026-2027, trường có 203 học sinh theo danh sách trúng tuyển công bố trên website, nhưng cơ sở vật chất trường học vẫn là một cơ sở giáo dục tạm thời chật chội, chắp vá. Chúng ta có thể chấp nhận việc "học tạm" kéo dài suốt những năm đầu đời của trẻ đến bao giờ?
Thủ tục, sáp nhập phường và cái giá chất lượng học tập phải trả
Điều nghịch lý là các dự án xây mới đều đã có kế hoạch, tổng mức đầu tư và mục tiêu rõ ràng nhưng tiến độ lại bị bào mòn bởi thủ tục. Trường Tiểu học Quang Trung có tổng mức đầu tư 79 tỷ đồng, THCS Quang Trung giai đoạn 1 là 80 tỷ đồng với hai khối nhà hành chính 3 tầng và dạy học 4 tầng, còn Mầm non Cửa Nam là 90 tỷ đồng, hiện mới dừng ở giải phóng mặt bằng. Theo đại diện ban quản lý dự án, quá trình triển khai gặp nhiều biến động khi các phường Quang Trung, Đội Cung sáp nhập rồi hợp nhất thành phường Thành Vinh từ tháng 7/2025, kéo theo điều chỉnh dự án, chuyển chủ đầu tư, chi phí trượt giá và tiến độ bị kéo dài. Tóm lại, hệ thống hành chính và cơ chế đầu tư chưa theo kịp nhu cầu thực tế, và cái giá phải trả là học sinh phải học tạm trong điều kiện thiếu phòng học, giáo viên phải dạy luân phiên, phụ huynh phải đánh đổi hoặc chuyển trường cho con.
Mục tiêu 2027-2028: cần hơn quyết tâm trên giấy để thoát cảnh học tạm
Các bên liên quan đặt mục tiêu trước năm học 2027-2028, cả ba trường Quang Trung tiểu học, THCS và Mầm non Cửa Nam phải hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng. Song với những lần điều chỉnh và chậm trễ đã thấy, nếu chỉ có khẩu hiệu "quyết tâm" mà thiếu giám sát tiến độ, thiếu ưu tiên thực sự cho cơ sở vật chất trường học, nguy cơ mục tiêu tiếp tục bị lùi là có thật. Câu chuyện Nghệ An cho thấy: cơ sở giáo dục tạm thời có thể là giải pháp cứu nguy trong một, hai năm, nhưng khi học sinh học tạm suốt nhiều năm liền, môi trường học tập bị đánh đổi, sự phát triển toàn diện bị bó hẹp trong bốn bức tường không thiết kế cho giáo dục. Nếu chúng ta chấp nhận để những dự án trường học chậm thêm, nghĩa là chấp nhận thêm một thế hệ học sinh chịu thiệt thòi. Đã đến lúc coi tiến độ và chất lượng cơ sở vật chất trường học là thước đo thực sự của ưu tiên giáo dục, thay vì là phần việc "làm sau" của bộ máy hành chính.
