Triển lãm ‘Sài Gòn phố thị’ – khi đô thị được kể bằng ống kính
Triển lãm ảnh Sài Gòn mang tên “Sài Gòn phố thị” là hoạt động do Chi hội Nhiếp ảnh Sài Gòn tổ chức, quy tụ 90 tác phẩm nhiếp ảnh thành phố của nhiều nghệ sĩ, nhằm ghi lại nhịp sống, cuộc sống đô thị và những khoảnh khắc đời thường tại TP Hồ Chí Minh trong bối cảnh lịch sử đặc biệt kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9.
Điều đáng nói ở “Sài Gòn phố thị” không phải chỉ là số lượng tác phẩm, mà là thái độ của các nhiếp ảnh gia đối với thành phố họ gắn bó. Triển lãm khai mạc ngày 22/8, đúng lúc cả nước hướng tới kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Trong không khí ấy, lựa chọn quay về với những hình ảnh lao động, học tập, sinh hoạt, văn hóa và những khoảnh khắc bình dị không phải là sự an toàn, mà là một tuyên bố: lịch sử của một thành phố nằm trong đời sống hàng ngày, không chỉ trong các lễ đài và diễn văn. Triển lãm cũng hướng tới kỷ niệm 33 năm thành lập Chi hội Nhiếp ảnh Sài Gòn (9/1993-9/2026), cho thấy sự trưởng thành của một cộng đồng sống bằng nhiếp ảnh thành phố.
17 nhiếp ảnh gia, 90 lát cắt cuộc sống đô thị Sài Gòn
Cuộc sống đô thị luôn đa tầng: công trường xây dựng, lớp học, xưởng sáng tạo, lễ hội đường phố, quán cóc vỉa hè… “Sài Gòn phố thị” chọn chính những tầng đời sống đó làm chất liệu cảm xúc. 90 tác phẩm tại triển lãm mang đến nhiều góc nhìn về cuộc sống đương đại ở TP Hồ Chí Minh, từ lao động, học tập, sáng tạo, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đến các hoạt động văn hóa, lễ hội và những khoảnh khắc bình dị trong đời thường. Theo ông Đoàn Hoài Trung, 90 tác phẩm tập trung vào cuộc sống hằng ngày của người dân, từ những hình ảnh bình dị ấy, người xem có thể cảm nhận sức sống của thành phố và niềm tự hào của những người con TP Hồ Chí Minh.
Điểm đáng chú ý là cách mỗi nhiếp ảnh gia dùng ống kính để định nghĩa “Sài Gòn” theo cách của mình. Có người bị hút vào nhịp lao động khẩn trương của một đô thị đang phát triển; có người tìm đến sự lắng lại trong những góc phố xưa, nơi ký ức còn bám trên mảng tường, mái ngói. Trong những khuôn hình ấy, Sài Gòn – TP Hồ Chí Minh hiện lên vừa năng động, hiện đại, vừa gần gũi, nghĩa tình. Chính sự đa chiều này khiến triển lãm không bị biến thành album ảnh đẹp dễ quên, mà thành một cuộc tranh luận bằng hình ảnh về việc ta đang nhìn thành phố bằng đôi mắt nào: người lao động, người trẻ, người hoài niệm hay người đang xây dựng tương lai.
Nhịp sống những ngày lịch sử qua góc nhìn đời thường
Trong mùa kỷ niệm những ngày lịch sử của đất nước, lựa chọn của các nhiếp ảnh gia là quay vào đời sống cụ thể: công trình, hoạt động lao động, sinh hoạt văn hóa, những cảnh đời thường ở khu dân cư, công viên, tuyến phố. Triển lãm diễn ra trong dịp cả nước hướng tới kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, đồng thời chào mừng dấu mốc 50 năm TP Hồ Chí Minh mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhưng thay vì tìm những hình ảnh mang tính biểu tượng dễ đoán, họ bám sát đời sống, tìm kiếm những khoảnh khắc có giá trị và thể hiện chúng bằng ngôn ngữ nhiếp ảnh.
Ở đây, sự kiện lịch sử không được kể bằng diễu hành hay pháo hoa, mà bằng ánh nhìn của người công nhân tăng ca, đứa trẻ đến lớp, nghệ sĩ biểu diễn trong lễ hội, gia đình dạo phố. Ông Đoàn Hoài Trung đánh giá cao sự nỗ lực của các nghệ sĩ trong việc bám sát đời sống, và ông hoàn toàn có lý. Một thành phố chỉ sống trong những dịp lễ sẽ là thành phố trống rỗng; Sài Gòn trong “Sài Gòn phố thị” là thành phố mà lịch sử thấm vào những sinh hoạt bình thường. Nhịp sống của một đô thị đang phát triển hiện ra không phải qua các con số tăng trưởng mà qua bước chân, nụ cười, khoảnh khắc nghỉ tay của người dân – đó là dạng “thời sự” thành thật nhất của nhiếp ảnh thành phố.
Ký ức đô thị và vai trò của cộng đồng nhiếp ảnh thành phố
Không dừng ở việc phản ánh đời sống hiện tại, các tác phẩm trong “Sài Gòn phố thị” còn âm thầm làm một việc quan trọng: lưu giữ ký ức đô thị. Những hình ảnh về lao động, sinh hoạt văn hóa, cảnh quan và con người hôm nay, qua thời gian có thể trở thành những lát cắt trực quan về một giai đoạn phát triển của thành phố. Từ góc nhìn này, triển lãm là một dạng “bản lưu trữ cảm xúc” của Sài Gòn: khi những công trình thay đổi, khi khu phố cũ biến mất, ảnh vẫn còn đó, kể lại thành phố từng như thế nào, từng được nhìn bằng ánh mắt yêu thương ra sao.
Sau 33 năm xây dựng và trưởng thành, Chi hội Nhiếp ảnh Sài Gòn tiếp tục gắn bó với đời sống nhiếp ảnh TP Hồ Chí Minh. Triển lãm đồng thời là dịp để hội viên giao lưu, trao đổi kinh nghiệm sáng tác và tìm kiếm những góc nhìn mới về con người, văn hóa, đời sống đô thị. Ý nghĩa của điều này vượt ra ngoài phạm vi một sự kiện trưng bày: nó khẳng định rằng ký ức đô thị không phải việc riêng của các nhà quy hoạch hay nhà sử học, mà là trách nhiệm của cộng đồng sáng tác, những người kiên trì đi và chụp, năm này qua năm khác.
Kết luận: Sài Gòn qua ống kính – thành phố của những câu chuyện nhỏ
Điều còn lại rõ nhất sau khi bước ra khỏi “Sài Gòn phố thị” không phải là một vài bức ảnh ấn tượng nhất, mà là cảm giác thành phố được tạo nên từ vô số câu chuyện nhỏ. Triển lãm mở cửa phục vụ công chúng từ ngày 22/8 đến hết ngày 10/9/2026 tại Hội Nhiếp ảnh TP Hồ Chí Minh, số 122 Sương Nguyệt Anh, phường Bến Thành, nhưng giá trị của nó nằm ở chỗ: bất cứ ai sống ở Sài Gòn đều có thể nhận ra mình đâu đó trong 90 khung hình ấy. NSNA Cao Thị Thanh Hà khẳng định triển lãm mang đến những cảm xúc về một Sài Gòn đang phát triển, về cuộc sống đời thường và đầy nghĩa tình qua từng góc ảnh.
Trong thời đại hình ảnh ngập tràn, “Sài Gòn phố thị” nhắc chúng ta rằng ảnh thời sự nghệ thuật không phải là cuộc săn lùng khoảnh khắc giật gân, mà là sự kiên nhẫn quan sát, tôn trọng đời sống, và niềm tin rằng thành phố xứng đáng được kể bằng nhiều giọng nói. 17 nhiếp ảnh gia, 90 tác phẩm – đó không chỉ là thành quả của một triển lãm ảnh Sài Gòn, mà là lời mời: hãy tiếp tục nhìn thành phố với sự chú ý và thương mến, bởi mỗi lần ta ngẩng đầu lên, Sài Gòn lại là một câu chuyện mới.
