Tiếng ru – định nghĩa lại một “quốc âm” của tâm hồn Việt
Tiếng ru của mẹ là những giai điệu ru ngủ mộc mạc, thường chỉ vài câu ca dao hoặc tiếng “à ơi” ngân nga, nhưng đồng thời là một dạng âm nhạc truyền thống Việt chứa ký ức gia đình, ngôn ngữ, tình mẫu tử và nếp sống của nhiều thế hệ, nên được xem như một “quốc âm” tiêu biểu cho tâm hồn Việt Nam. Khi được hỏi về thanh âm đại diện cho Việt Nam, nghệ sĩ saxophone Phan Lê Hiếu không chọn tiếng trống hội, tiếng chiêng hay nhạc cụ hoành tráng, mà chọn tiếng ru. Sự lựa chọn này mang tính tuyên ngôn: bản sắc không nằm ở những sân khấu lớn, mà ở âm thanh nhỏ bé vang lên bên chiếc võng tre trong căn nhà chật. Ngay cả những tiếng ru không có lời, chỉ ngân nga “à ơi”, vẫn chứa đựng tình yêu thương vô bờ bến dành cho những sinh linh nhỏ bé.
Saxophone Phan Lê Hiếu: Từ dân ca miền Trung đến nhạc điện tử
Sinh ra ở Quảng Trị, lớn lên giữa làn điệu dân ca miền Trung và nhã nhạc cung đình Huế, saxophone Phan Lê Hiếu mang trong mình một “tai nghe kép”: một bên là âm nhạc cổ điển phương Tây, một bên là âm nhạc truyền thống Việt. Anh không xem hai thế giới đó đối nghịch, mà coi tiếng ru là chiếc cầu nối. Với anh, tiếng ru mang vẻ đẹp mộc mạc, sâu lắng và kết tinh tâm hồn người Việt, nên nó trở thành chất liệu anh luôn muốn đưa vào âm nhạc của mình, dù thể hiện bằng saxophone hay kết hợp với các yếu tố âm nhạc hiện đại. Anh nhìn nhận việc kết hợp chất liệu truyền thống với giao hưởng, nhạc điện tử hay những xu hướng âm nhạc quốc tế hoàn toàn có thể thực hiện mà vẫn giữ được tinh thần Việt Nam. Đó không phải là “pha loãng” di sản âm nhạc, mà là cách để di sản tiếp tục thở cùng hiện tại.
Tiếng ru trong dự án kể chuyện Việt Nam bằng âm nhạc đương đại
Điều thú vị trong hành trình của Phan Lê Hiếu là anh không dừng ở hoài niệm. Những làn điệu dân ca miền Trung và nhã nhạc cung đình Huế mang đến cho anh nhiều cảm xúc, trở thành cảm hứng để anh thực hiện các dự án kể chuyện lịch sử Việt Nam bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại. Theo anh, việc tìm về chất liệu truyền thống không chỉ là trở về cội rễ mà còn là dịp nhìn sâu hơn vào hiện tại. Anh tin bản sắc âm nhạc Việt Nam nằm trong giai điệu, thang âm ngũ cung, cách luyến láy, nhạc cụ truyền thống và những câu chuyện văn hóa phía sau mỗi tác phẩm. Quan điểm của anh là: điều quan trọng không chỉ là lưu giữ di sản mà còn tạo cơ hội để những thanh âm ấy tiếp tục sống trong các sáng tạo âm nhạc mới. Di sản vì thế không đứng yên trong quá khứ mà có thể được tiếp nối bằng những cách thể hiện phù hợp với đời sống hôm nay.
Nguyễn Văn Chung và lời kêu gọi mỗi người một tiếng ru, một ký ức
Nếu Phan Lê Hiếu dùng saxophone để kể lại tiếng ru, thì nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung dùng tiếng nói của một đại sứ để kêu gọi cộng đồng cùng kể chuyện bằng âm thanh. Đồng hành với chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026 với vai trò đại sứ, anh mong muốn mỗi người dân hãy tự tin chia sẻ những âm thanh gắn với ký ức và cuộc sống của mình. Chương trình mang thông điệp “Mỗi người một giai điệu. Triệu người cùng tạo nên âm thanh Việt Nam”, hướng tới khơi dậy sức sáng tạo âm nhạc trong cộng đồng và lưu giữ những thanh âm gắn với đời sống, phản ánh bản sắc văn hóa. Anh nhấn mạnh rằng bất kỳ ai cũng có thể tham gia, miễn là có một giai điệu, một thanh âm hay một câu chuyện âm nhạc muốn chia sẻ. Những mảnh ghép âm thanh nhỏ bé – câu hát ru của bà, tiếng rao, phiên chợ quê – đều có thể trở thành một phần ký ức văn hóa của ngày mai.
Tiếng ru của mẹ – cầu nối kể câu chuyện Việt Nam với thế giới
Khi được hỏi sẽ chọn âm thanh nào để đưa vào ca khúc giúp khán giả trong nước và quốc tế hiểu thêm về con người Việt Nam, Nguyễn Văn Chung khẳng định: anh chắc chắn sẽ chọn lời ru của mẹ. Với anh, đó là âm thanh đầu tiên mang lại cảm giác bình yên, chở che, khiến anh cảm nhận rằng mình luôn có một nơi để trở về. Trong lời ru có vẻ đẹp của tiếng Việt, có tình mẫu tử và những tình cảm gần gũi, thân thương được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Anh nhìn nhận lời ru không chỉ là âm thanh, mà còn chứa đựng những giá trị tình cảm và văn hóa rất thân thuộc. Khi tiếng ru bước vào các dự án âm nhạc đương đại của saxophone Phan Lê Hiếu, và vào Ngân hàng giai điệu Việt Nam mà chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” hướng tới xây dựng, nó trở thành một thứ “ngôn ngữ mềm” để kể câu chuyện Việt Nam với thế giới: không ồn ào, không phô trương, nhưng bền bỉ, thấm lâu như chính tình mẹ.
