Từ lớp học tạm bợ đến bước ngoặt cơ sở vật chất giáo dục
Trường học vùng núi với cơ sở vật chất giáo dục đồng bộ là những công trình được xây dựng bài bản, có khu học, khu ở nội trú, khu sinh hoạt và không gian an toàn, giúp học sinh miền núi và vùng biên không còn phải học trong lớp tạm bợ, đi bộ đường dài hay ngồi ghép lớp, qua đó thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa nông thôn và thành thị. Những ngôi trường mới ở Hà Tĩnh và Đắk Lắk cho thấy: đầu tư hạ tầng không chỉ là chuyện xây tường, lợp mái, mà là thay đổi cuộc đời cụ thể của hàng nghìn đứa trẻ. Đó là lý do vì sao câu chuyện trường nội trú vùng biên đang trở thành minh chứng sống động cho một cách tiếp cận công bằng hơn với cơ hội học tập nông thôn.
Hà Tĩnh: khi học sinh không còn phải tựa lưng vào nhau
Ở bản Phú Lâm, xã Hương Khê, học sinh từng phải học trong cảnh một phòng hai lớp, hai bảng đen đặt hai đầu, thầy cô xoay người giảng cho từng nhóm, còn trò thì ngồi dựa lưng vào nhau. Từ hôm nay, cảnh tượng đó đã trở thành ký ức: các em được chuyển về Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học – THCS Hương Khê, một công trình rộng 5ha với các khu nhà học, hành chính, nhà đa năng, khu nội trú, nhà ăn, sân thể thao, đường nội bộ và cảnh quan xanh.
Theo lãnh đạo nhà trường, năm học này trường tuyển 39 lớp với 1.640 học sinh, trong đó có 63 em là người dân tộc thiểu số như Lào, Mường, Tày, Nung, Thái…. 31 em từ lớp 1 đến lớp 5 ở bản Phú Lâm được học và ở ngay tại trường, có thầy cô kèm, có chỗ ngủ, bữa ăn ổn định. Ngôi trường được khánh thành đúng dịp khai giảng đã giải “cơn khát” về môi trường học tập đồng bộ, thu hẹp khoảng cách giáo dục và tiếp sức cho học sinh vùng khó.
Đắk Lắk: trường nội trú vùng biên rút ngắn gần 20km đến lớp
Ở buôn Đrăng Phốk, xã biên giới Buôn Đôn, câu chuyện đến trường từng là hành trình gần 20km với H’Nghệ Knul: đường xa, mùa mưa lầy lội, mẹ mất sớm, cha bệnh, nhiều lúc em phải nghỉ học ở nhà. Năm học mới, em cùng 58 học sinh trong buôn được học tại Trường phổ thông nội trú tiểu học và THCS Buôn Đôn, ngay gần nơi sinh sống, có lớp học, chỗ ăn, chỗ ở và nơi sinh hoạt ngay trong khuôn viên trường.
Trường có 41 lớp với hơn 1.100 học sinh trong năm học này. Nhưng điều quan trọng hơn con số là thông điệp: với học sinh vùng biên, trường mới không chỉ thêm phòng học; các em được giảm quãng đường đi lại, có thầy cô theo sát việc học, hạn chế nguy cơ bỏ học giữa chừng. Cùng với đó, bốn trường phổ thông nội trú liên cấp ở Ia Rvê, Ia Lốp, Buôn Đôn và Ea Rốk được đưa vào sử dụng, đón hơn 4.700 học sinh vùng biên trong năm học 2026 – 2027.
Cơ sở vật chất hiện đại: điều kiện cần nhưng chưa đủ
Những dãy phòng sáng láng, kiên cố ở Hương Khê hay Buôn Đôn cho thấy cơ sở vật chất giáo dục hiện đại có thể thay đổi hẳn trải nghiệm học tập của trẻ: không còn lớp ghép, không còn cảnh mưa là nghỉ học vì nước sông dâng, không còn những chuyến đi gần 20km đến trường. Với trường nội trú vùng biên, chỗ ăn, ở, sinh hoạt tập trung giúp nhà trường tổ chức học tập, rèn kỹ năng, xây dựng môi trường lành mạnh để giữ học sinh ở lại lớp.
Tuy vậy, cơ sở vật chất chỉ là điều kiện cần. Bà Cao Thị Hòa An yêu cầu nhà trường và địa phương phải sâu sát từng học sinh, nhất là các em có nguy cơ bỏ học, và phối hợp bố trí đủ giáo viên, tổ chức hoạt động học tập, sinh hoạt, rèn luyện kỹ năng. Nói cách khác, tường lớp có thể xây trong một năm, nhưng niềm tin của phụ huynh và thói quen đến lớp của trẻ cần cả một chiến lược dài hơi.
Kết luận: trường học vùng núi phải là ưu tiên dài hạn
Khi tiếng trống trường vang lên giữa rừng núi, đó không chỉ là lễ khai giảng mà là lời khẳng định: trẻ em vùng biên, vùng cao có quyền học trong điều kiện không kém bạn bè miền xuôi. Các công trình trường học vùng núi hiện đại ở Hà Tĩnh và Đắk Lắk cho thấy, nếu coi cơ hội học tập nông thôn là trọng tâm, chính sách hoàn toàn có thể xóa những bất công rất cụ thể: lớp ghép, đường xa, nhà tạm.
Nhưng để những ngôi trường này không trở thành “điểm sáng nhất thời”, cần xem trường nội trú vùng biên như hạ tầng thiết yếu, được đầu tư liên tục về người, chương trình, hoạt động. Khi đó, mỗi đứa trẻ đi bộ ra sân trường mới khang trang hôm nay sẽ là minh chứng rằng đầu tư giáo dục đúng chỗ có thể thay đổi cả một vùng đất.
